Улиг домог болсон дэлхийн сүйрлийн талаар ярих гэж байна гэж бодож байгаа бол та эндүүрч. Маяачуудын он тооллын цагалбар дуусч, дэлхий сөнөнө гэдэгт итгэгчид эртний соёл иргэншлийг хэн ч хэзээ ч үнэн бодитой, 100 хувь баталгаатай тайлж, тайлбарлаж чадаагүй гэдгийг мартаад байгаа. Тэгэхээр дэлхий сөнөхгүй гэдэгт итгэж болно гэсэн үг. Тиймээс амьдрал үргэлжилдгээрээ үргэлжилж, шинэ он гардгаараа гарна. Харин ирэх онд хүн төрөлхтний амьдралд ямар нэгэн эргэлт гарна гэдэгт олон хүн итгэлтэй байгаа. Ямартай ч дэлхийн улс төрийн амьдралд томоохон өөрчлөлтүүд гарах төлөвтэй. 2012 онд АНУ, Орос, Энэтхэг, Франц, Мексик зэрэг хориод оронд ерөнхийлөгчийн сонгууль явагдах бол Хятад улс ч тэргүүнээ солих сурагтай. Дэлхийн ихэнх оронд олон нийтийн санал асуулга, сонгуулиар тэргүүнээ сонгодог бол Хятад улс тэргүүнээ ердөө л томилчихдог. Хэдийгээр өнгөн талаас нь харахад ердөө л манай гаригийн хэдэн улсын сонгууль, улс төрийн дотоод амьдрал мэт харагдавч хүн ам ихтэй Энэтхэг, Мексик, Орос зэрэг хүн амын тоогоороо толгой цохидог улс, Хятад, АНУ зэрэг эдийн засгийн “акулууд” , Европын холбооны томоохон улсууд болох Испани Францад улс төрд шинэчлэлт өөрчлөлт гарах нь тодорхой. Тэр ч утгаараа дэлхийн эдийн засаг, түүнчлэн бусад орнуудад нөлөөлөхгүй өнгөрнө гэвэл худлаа.

ТОО БАРИМТ

Ирэх онд 3.4 тэрбум хүн буюу дэлхийн хүн амын тал нь шинэ тэргүүн, ерөнхийлөгчтэй болох нь.

Эдгээр орнуудын эдийн засгийн дотоодын нийт бүтээгдэхүүний нийлбэр нь 28 их наяд доллар болж байгаа нь дэлхийн дотоодын нийт бүтээгдэхүүний талаас арай бага болж байгаа юм. Сонгууль явагдах улс ор¬нууд нь улс төрийн болон геостратегийн төлөвлөгөөнд тун чухал ач холбогдолтой болж байгаа. 2012 онд НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлийн байнгын таван гишүүний дөрөв нь тэргүүнээ өөрчилнө. Түүнчлэн шинэ удирдлагатай болох гэж буй орнуудын тоонд дэлхийн цөмийн есөн гүрний тав нь багтаж байгаа юм. Эдгээр баримтуудыг өнгөц харахад дэлхийн улс төрийн нөхцөл байдлыг гүн гүнзгий өөрчлөх боломж байгаа мэт. Үнэхээр ингэж өөрчлөлт гарах болов уу? Ямартай ч бидний хамгийн их сонирхдог улс орнуудыг авч үзье.

ОБАМА, САРКОЗИ

Ирэх онд Франц болон Америкчууд тун ч төстэй сонголт хийх нь. Одоогийн ерөнхийлөгчдөө итгэж дахин сонгох уу эсвэл сөрөг хүчнээсээ төрийн дээд албан тушаалтнаа сонгох уу гэсэн асуултанд хариулт өгөхийн тулд тэд нилээд чамбай сонголт хийх хэрэгтэй болно. Өөр нэгэн төстэй тал нь Барак Обама болон Николя Саркозигийн нэр хүнд сонгогчдын дунд тийм ч сайнгүй байна. Саркозигийн рейтингийг нь өсгөх гэж эхнэр нь оролцоод ч /Жич: Карла Бруни Стросс Каныг эх орондоо ирж, хүмүүсийн анхаарал Саркозигаас холдох үед жирэмсэн болсон тухайгаа мэдэгдэж, телевизээр ярилцлага өгч байсан / нэг их тус нэмэр болоогүй. Саяхан болсон Францын Парламентын дээд танхимын санал хураалтын дүнд эрх баригч нам сөрөг хүчинд “ялагдсан” нь үүнийг батална. Ерөнхийлөгчийн улс төрийн карьер нуран уналаа гэж олон шинжээч үзэж байв. Үнэндээ ч Франц улс төр засагтаа итгэх итгэлгүй болоод нилээдгүй удаж байна. Эдийн засаг нь сайнгүй байгаад сонгогчид гагцхүү өнөөгийн ерөнхийлөгчийг буруутгаж буй. Төсвийн хомсдол, татвар болон хүн амын ажил эрхлэлтийн нөхцөл байдал, нийгмийн бодлого, хууль бус цагаачидтай тэмцэх хөтөлбөр, авлигын шуугианаас авахуулаад францууд Ерөнхийлөгчдөө “гоморхож” байгаа зүйл бишгүй. Авлигын хэрэг гэснээс, өдгөө Францад улс төрчдийн авлигын хэрэг улиг болтлоо сунжирч байна. Өнгөрсөн жил гэхэд л Николя Саркози “Лореал” фирмийн эзэн Лилиан Бетанкураас авлига авсан гэж буруутгагдаж байлаа. Хэдийгээр Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн кампанит ажилдаа хувийн фирмээс санхүүжилт авсан гэдэг нь нотлогдоогүй ч “багахан мөнгө” авсан гэдэг нь түүний нэр төрд сэв суулгаж үлдсэн. Дэлхий нийтийг уриалан Ливийн дайнд мордсон нь ч, ирэх сонгуульд нэр дэвших магадлалтай хүний нэг байсан, ОУВС-гийн тэргүүн асан Доминик Стросс Кан хүчингийн хэрэгт холбогдон нэр хүнд нь навсайтлаа унасан шуугиан ч Николя Саркозиг аварсангүй. Тэгэхээр Николя Поль Стефан Саркоши де Надь-Боча /түүний бүтэн нэр/ төрийн толгойд үлдэхийг хүсч байгаа бол ерөнхийлөгчийн сонгууль хүртэлх долоон сарын хугацаанд сонгогчдынхоо итгэлийг эргүүлэн олохын тулд ямар нэг боломжгүй зүйл хийх л үлдэх шив. Харин одоо Обамагийн тухай ярианд эргэн оръё. Наймдугаар сард Галлуп судалгааны компаниас гаргасан мэдээллээр америкчуудын 43 хувь нь ерөнхийлөгчдөө итгэдэггүй болох нь харагдсан. Эдийн засгийн нөхцөл байдал, тэр дундаа өдгөө дэлхий нийтийн халуун ярианы сэдэв болсон Америкийн их өр, бүгд найрамдахчуудын шүүмжлэл ардчиллын билэг тэмдэг болж гарч ирсэн , анхны өнгөт арьст Ерөнхийлөгчийн рейтингэд сөргөөр нөлөөлсөн гэж шинжээчид тайлбарладаг. Ажилгүйдлийг бууруулах гэхчлэн олон зүйл амлаж гарч ирсэн ч даацтай алхам хийж чадахгүй байгаа Барак Обама аахар шаахар, ховын чанартай мэдээлэлд орооцолдох нь ч цөөнгүй. Сонгууль дөхөж, сөрөг хүчнийхэн, тэднийг дэмжигчид нь Обамагийн алхам бүрийг хянаж, санамсаргүй алдааг ч улс төржүүлж байгаа гээд хэлчихэд нэг их буруудахгүй. Хамгийн сүүлд гэхэд л НҮБ-ын Ерөнхий ассамблейн чуулганы дараа зураг авахуулах үеэр Обама бяцхан хошигнох аядан гараа өргөхөд нь манай Ерөнхийлөгч ард нь таарч, нүүрийг нь таглаж орхисныг америкчууд “Обамагийн ээлжит тэнэглэл” хэмээн нэрлэж байсан бол монголчууд үүнийг шууд л өлгөн авч “Монгол орныг үгүйсгэлээ” хэмээн бухимдаж эхэлсэн. Гэхдээ Обама нэр хүндээ өсгөхийн тулд олон ажил хийж байгаа, үр дүндээ ч хүрэх биз гэж найдъя. Түүний өмнө Америкийн тэргүүн байсан бага Буш есдүгээр сарын 11-ний эмгэнэлт үйл явдлын дараа сэтгэл нь эмзэглэсэн ард түмний давалгаан дээр дөрөөлөн, терроризмтой тэмцэнэ хэмээн нэр хүнд олж байсан бол Барак Обама түүний залгамжлагч болон , сонгуулийн кампанит ажлынхаа үеэр “Аль Каида”, тэр дундаа Осама бен Ладеныг устгана хэмээн ам гарч байв. Боломж байсан. Обама боломжоо ашигласан. Гэвч түүний рейтингэд нөлөөлсөн нь бага. Дэлхийн номер нэг алан хядагчийг устгасан “суу алдар” нь нэг их урт наслаагүй. Харин америкчууд төдийгүй дэлхий нийт үнэхээр Осама бен Ладеныг олж устгасан уу гэдэгт эргэлзсээр байгаа.

ХЯТАД

2012 онд болох Хятадын Коммунист намын XVIII хурал түүхэн үйл явдал, түүнчлэн улс орныхоо удирдах ангийг өөрчлөх гол “зэвсэг” болно. Ирэх жилийн сүүл гэхэд Ху Жинтао БНХАУ-ын тэргүүн байхаа болино. Түүнчлэн Төрийн зөвлөлийн сайд Вэн Зябао, Бүх Хятадын Ардын төлөөлөгчдийн хурлын дарга У Банго ч мөн адил суудлаа орхих юм. Хурлын дараагаар Улс төрийн товчооны байнгын хорооны есөн гишүүнээс долоо нь харин Улс төрийн товчооны 25 гишүүнээс 14 нь зөөлөн суудлаасаа сална. Өөрөөр хэлбэл 2012 оноос тус улсын улс төр, үзэл суртал, эдийн засаг ба санхүүгийн засаглал, гадаад харилцаа, цэргийн салбарын олон гол албан тушаалтнууд шинэчлэгдэнэ.

ПУТИН ЭРГЭЖ ИРНЭ

Ингэж хэлбэл угаасаа л хаашаа ч яваагүй, хөшигний цаана байсан шүү дээ гэж хэлэх хүн олон. Сонгогчдын дунд Владимир Путины нэр хүнд хаа очиж боломжийн. Түүнийг ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн албанд үнэнч зүтгэсэн гэж үнэлэх хүн ч цөөнгүй. Путинийг 2012 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшихээ илэрхийлэхэд хүмүүс огтхон ч гайхаагүй. Анхнаасаа л “тохиролцоотойгоор” Мед¬ведевийг Ерөнхийлөгчийн сэнтий рүү зүтгүүлсэн гэгддэг түүнийг байнга л хөшигний ардах удирдагч гэдэг. Тиймдээ ч Медведевийг Путины утсан хүүхэлдэй гэж нэрлэж байлаа. Тэр бүү хэл Ливийн дайн эхлэх үед Медведев, Путин хоёр эсрэг тэсрэг байр суурь илэрхийлсэн нь Медведев Путинаас зөрсөн анхны тохиолдол гэж элэглэх хүмүүс ч байв. Гэхдээ Владимир Путин бол Карабас Барабас биш, Медведев ч Буратино биш. ОХУ-ын төрийн тэргүүнээр өнөөгийн Ерөнхий сайд сонгогдвол ямар үр ашиг, хор уршиг гарахыг урьдчилан таах хэцүү. Харин гадаадын хэвлэлүүдээр Путиныг Ерөнхийлөгчөөр сонговол Орос улс ардчилсан зарчмаас ухарсан ээлжит алхам нь болно гэж бичиж байна. “Владимир Путин ирэх жил Ерөнхийлөгчийн сонгуульд оролцохоор шийдсэн нь төрийн эрхэнд байх хугацаагаа 2024 он хүртэл сунгах боломжтой гэдгийг илэрхийлж байна” хэмээн Вашингтон Пост сонинд бичжээ. Путин сонгуульд ялж Ерөнхийлөгчийн суудалд суувал энэ албыг орхиж байсан үеэсээ ч илүү хүчирхэг болно гэж үзэх америкчууд олон. Тэдний үзэж байгаагаар Ерөнхийлөгч Путинээр удир¬дуулсан Орос орны Америктай харьцах харилцаа нь улам түвэгтэй болох аж. Ерөнхий сайд болсон үеэсээ л хэн нь гол хүн бэ гэдгийг мэдрүүлэх гэж хэвлэл мэдээллийг хяналтандаа байлгаж байсан В.Путиныг ирэх жилийн сонгуульд нэр дэвшүүлээч хэмээн Д.Медведев “Нэгдсэн Орос” намын, есдүгээр сарын 24-ний өдрийн хуралдаан дээр санал болгосон юм. Харин өнөөгийн төрийн тэргүүн думын сонгуульд “Нэгдсэн Орос”-ын холбооны жагсаалтыг тэргүүлэхийн дээр намын үйл ажиллагаа болон Засгийн газрын ажилд санаа тавих аж.

ХУВИЙН ХАРИЛЦАА БУЮУ ХЭН СОНГОГДОХ НЬ ЧУХАЛ УУ?

Ерөнхийлөгчдийн хувийн харилцаа хоёр орны хоорондын холбоо харилцаанд төдийгүй бүхэл бүтэн бүс нутагт чухал нөлөө үзүүлж чаддаг. Жишээлэхэд 1960-2000 онуудад Францын ерөнхийлөгчид болон ХБНГУ-ын канцлерууд сайтар ойлголцдог байсан нь хоёр орны хамтын ажиллагаанд шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсний дээр нэгдсэн Европыг байгуулах үндэс болсон. Хожим Николя Саркози болон Ангела Меркель нарын харилцаанд түвэгтэй байдал үүссэнээр эртний сайхан уламжлалд цэг тавьсан гэхэд болно. Гэвч IRIS-ийн захирал Блеиг Наблигийн үзэж байгаагаар төрийн тэргүүн солигдох нь нэг их чухал нөлөө үзүүлэхгүй гэнэ. “Клинтон, Обама, Лула эсвэл Мандела зэрэг бүхнийг бишрүүлэгч хувь хүмүүс засгийн эрхэнд гарснаар улс орныхоо байр суурийг гадаад ертөнцөд бэхжүүлдэг ч дэлхийн хэмжээнд хүчнүүдийн хамтын ажиллагаа төрийн тэргүүнүүдийн хувийн зан чанараар биш харин хүн ам зүй, эдийн засаг, цэргийн болон улс төрийн жин зэрэг стратегийн үзүүлэлтээр тодорхойлогддог” хэмээн тэрбээр өгүүлжээ.

Өнгөц харахад 2012 он дэлхийн даяар улс төрийн өөрчлөлт авчрахаар байгаа ч үнэн хэрэгтээ нэг их чухал нөлөө үзүүлэхгүй байж ч болох юм.

Тиймээс улс орнууд шинэ тэргүүнээ сонгосон ч улс төрд нь зайлшгүй өөрчлөлт гарна гэж хэлэхэд арай эртдэнэ.

Нийтлэлч Б.Мөнхцэцэг