Зөвхөн дэлхийн хэмжээний одууд жилд ганц тохиох нэр хүндтэй том үйл ажиллагааны өмнө ийм зүйл болдог гэхийг сонссон учраас битүүхэндээ сонирхож бас очиж үзэхийн хүслэн болсон. Телевизийн дэлгэцээр дэлхийн хэмжээний одод "Оскар", "Гремм"-ийн шагнаа авах үедээ улаан хивсэн дээгүүр ганган даашинзтай алхаж дарс шимэнгээ үзэгч фенүүдтэй мэндэлж зургаа авахуулан зогсдог гэхээс өөр зүйлийг мэдэхгүй би анхны гэж тодотгон буй улаан хивсний ёслолыг очиж харахаар явлаа.

Театрын өмнөх талбайд урт улаан хивс дэвсэж хашилт хийн байрлуулсан нь харсан хүн бүрт сайхан сэтгэгдэл төрүүлсэн. Монголдоо од болсон олны танил эрхмүүд ганган хар машинаас буун энэ хивсэн дээгүүр гоёлын даашинз өмсөн алхаад, ороод л... Цугласан түмэн тэднийг харж баясаад тэр бүр харагдаад байдаггүй оддыг "амьд"-аар нь харж байгаа болохоор хэдэн хоромд багтаан зургийг нь авах гэж наашаа, цаашаа шахцалдаад л...

Миний харсан анхны улаан хивсний ёслол нэг ийм. Хэдэн зуун жилийн түүхтэй улаан хивсний ёслолыг тэр л үед жинхэнэ утгаар нь гутааж байгааг харлаа. Бодож төсөөлж байсан бүхэн маань нүдний өмнө нуран унаж юу билээ гэх бодол төрлөө. Уг нь миний мэдэхээр телевизээр дэлхийн алдартай хүмүүс улаан хивсэн дээгүүр алхахдаа тэнд бараг л цаг гаруй саатаж өөрсдийг нь үзэхээр ирсэн үзэгчдээ хүндлэн гэрэл зургаа авахуулж, гарын үсгээ зурж гар барин дарс шимэн бусадтайгаа элдвийг хөөрөлдөн зогсдог шиг санагдана.

Гэтэл юу юугүй юманд хөөгдөж яваа амьтан шиг манай одод яваад орчихоор энэ чинь юу билээ гэх бодол төрөх нь аргагүй биз дээ. Магадгүй монголчуудын улаан хивсний ёслол ийм байх л даа. Гэхдээ Монголчууд дэндүү сэргэлэн ард түмэн юм аа. Дэлхийн хаана ч юу ч болж байсан маргааш нь монголчлон дууриачихаж чаддаг. Хүний хийсэн зүйлийг өөрсдийн үндэсний хэв маяг жанрт оруулан хийнэ гэдэг бас л их ухаан шүү. Гэхдээ монголчуудын дууриан хийж байгаа энэ ухаан арай л бүдүүлэг хэлбэр лүү шилжиж байна. Орос шиг бай л даа гэж хэлэх дуртай манайхан хятад шиг дууриаж хий л дээ гээд л хэлчихмээр. Монголдоо л од болсон хүмүүс дэлхийн хэмжээний хүмүүсийг хүндэлж тэднийг хүндэтгэсний илэрхийлэл болдог улаан хивсний ёслолыг хийдэг энэхүү зүйлийг ер Монголд хийх хэрэг байна уу ч гэх бодол бас төрнө.

УЛААН ХИВСНИЙ ЁСЛОЛ ХЭЗЭЭ ҮҮССЭН БЭ?
МЭ 458 онд Эсхил Асаменоний зохиолд бичигдсэнээр зохиолын гол баатар залуу дайнд ялалт байгуулан Трой хотоос ирэхэд эхнэр нь гавьяа байгуулсанд нь баярлаж түүнийг хүндлэн улаан хивсэн дээр алхуулан хүлээн авч байсан гэдэг. Энэ бол зохиол дээр анх бичигдсэн улаан хивсний ёслол. Харин амьдрал дээр анх энэхүү ёслолын арга хэрэгжсэн үе нь 1821 онд тодруулбал АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жеймс Мэдисон төрийн албан ёсны үйл ажиллагаанд ирсэн зочдыг хүндэтгэх зорилгоор улаан хивс дэвсэн алхуулан угтан авч байсан гэдэг.

Энэ мэт улаан хивсний ёслол төрийн албан ёсны үйл ажиллагаанд хэрэгжиж байгаад 10 гаруй жилийн өмнөөс зөвхөн төрийн албан ёсны үйл ажиллагаа биш урлат соёл, улс төр, бизнесийн салбар гээд бүх л олон нийтийн анхааралд байдаг дэлхийн хэмжээний тоотой хэдэн хүндэтгэлийн арга хэмжээн дээр хэрэглэгддэг болжээ. Ер нь улаан хивсний ёслол тэр бүр хийгдээд байдаггүй үнэтэй зүйл. Хийгдсэн ч ёс жаягаа дагах ёстой. Миний мэдэхээр "Оскар", "Алтан бөмбөрцөг", "MTV misic video awards" зэрэг дэлхийн кино урлагийн томоохон наадмууд л үүнийг ёслол төгөлдөр хийдэг. Хамгийн олон хүн үздэг гэдэг утгаараа нь нэрлэлээ.

УЛААН ХИВСЭН ДЭЭГҮҮР ЯАХ ГЭЖ АЛХУУЛДАГ ВЭ?
Нэг талаас тэр хүнийг хүндэтгэж байгаа боловч нөгөө талаас үзэгчдйиг ододтой уулзуулж учрах ганц боломж нь энэ арга хэмжээ. Гэтэл ийм том зүйлийн утгыг алдагдуулж байгаа улс нь манайх болж таарлаа. Хэрээ галууг дууриаж хөлөө хөлдөөв гэгч манайхны хэлэх дуртай үг нь үнэн гэдгийг улаан хивсний ёслол харуулж байна. Гэхдээ зөвхөн манай улс ганцаараа дууриаж хийгээд байгаа гэвэл үгүй. Бараг бүх орон л үүнийг даган хийж байгаа гэхэд болно. Харин манайхан шиг дутуу алсан могой шиг хийж байгаа улс байхгүй болов уу. Манайхан бараг л хэдэн олны танил урьсан л бол улаан хивсний ёслол хийж нэр хүндийг нь унагаж байна. Худалч хүнд бараг л өдөр бүр нэг жижиг "BAR" рестораны өмнө метр хүрэхгүй улаан өнгийн хятад дрож дэвсээд улаан хивсний ёслол хийх боллоо.

Улаан хивсэн дээгүүр зөвхөн хийж бүтээсэн зүйлтэй нэр алдраа дуурсгасан хүмүүс гишгэдэг. Гурван сая хүрэхгүй хүн амтай манай улсын хувьд өдөр болгон улаан хивсний ёслол хийнэ гэхээр Монголын бүх хүн "од" юм уу, бодмоор. Гайхмаар л " юм.
Анхны гэдэг утгаараа эхлээд ч хивс дэвсдэг байлаа. Харин одоо улаан өнгөтэй л бол дрож ч хамаагүй дэвсэж удахгүй улаан өнгийн хулдаас дэвсэх нь л халаг болох нь. Монголчууд маань сүүлийн үед энэ ёслолын арга хэмжээг дэндүү монголчилж цагаан эсгийний ёслол гэж хийсэн. Юу байна түүгээрээ дайлна гэгчээр хүн амаасаа хэд дахин давсан малтай хүмүүс малынхаа тvvхий эдээр хийсэн эсгийгээ хэдэн метр дэвсээд хийж үзсэн. Үндсэрхэг үзэлтэй гэх монголчуудын хувьд энэ ёслолыг сайшааж үндэснийхээ хувцастай ирж хэсэг хүмүүсийн цөсийг нь хөөргөөд авсан. Үүнийг гадны хүмүүс хараад юу гэж бодсон бол. Бас л бодмоор...

Ямар нэг зүйлийг дууриахдаа өөрсдийн улсын ёс заншил хэв маягт оруулж хийдэг нь бичигдээгүй хууль гэж бодон өнгөрөөе ногоон хивсний ёслол гэж хийдэг боллоо. Хоёр хоногийн өмнө болж өнгөрсөн "Mongolian music video awards" наадам улаан хивсийг ногоон болгон хувиргаж арга хэмжээг нь хувирган "там" болголоо. Намрын хяруу унаж өглөө оройдоо жавар тачигнаад зэврүүн байгаа, энэ үед болсон ногоон хивсний ёслолд оролцон хүндэтгэлтэйгээр алхах болов. Хүндэтгэлийн гэх тодотголтой үйл ажиллагаа л болж байгаа хойно даашинз өмсөж ногоон хивсэн дээгүүр алхах ёстой. Гэтэл хүйтэн жавар хайрсан үдэш даашинз өмссөн хүүхнүүдийн эрүү ам нь бээрч хамаг бие нь хөхрөөд юун гоё сайхан харагдах. Хүндлүүлэх биш харин ч бүр шийтгүүлж байна уу даа гэмээр харагдсан.

Тэд ч яахав яваад орчихно. Гадаа зогсож байгаа хөтлөгчийг хараад дэндүү их өрөвдлөө. Ирсэн зочдыг бүгдийг нь угтаж авч дуусан дуустал зогсох үүрэгтэй тэр хүн бүтэн цаг гаруй гадаа даашинзтай зогсож сүүлдээ хөлдүүс болох шахав. Бүсгүй шиг шийтгүүлэхийг бурхан тэвчсэнгүй юу ашгүй цахилгаан тасарч тэр арайхийн дотогш оров. Ийнхүү сүүл мушгин ирсэн зочид юун ногоон хивсний ёслолд оролцох манатай харин ч бүр цементэн дээгүүр алхаад орлоо. Энэ байдлаас харахад эрс тэс уур амьсгалтай манай улсын хувьд өвөл улаан, ногоон хивсний ёслол гэж хийх хэрэг алга. За тэгээд зун хийсэн ч хийж чадах биш улаан хивсний ёслолыг монголчууд мартвал таарна.

Зүгээр л анх ямар байсан тэрүүгээрээ л явах хэрэгтэй. Тэгээд ч дэлхийн хэмжээний том үйл ажиллагаанд оролцож улаан хивсэн дээгүүр алхаж үзсэн Монгол хүн байгаа ч юм уу. Өөрийн биеэр мэдэрч ямар байдгийг нь мэдэхгүй хүмүүс яаж ч дагаж хийх вэдээ. Мянга сонсохоор нэг үз гэдэг дээ. Түүнтэй ижилхэн улаан хивсэн дээгүүр алхаад үзчихсэн нэг хүн байсан бол арай ч ингэж "там" болгохгүй л байсан байх даа.

Г.Тогос

"Улаанбаатар таймс"

Утгаа алдсан улаан хивсний баяр
Tweet
Bolod.mn

Сэтгэгдэл (6)

Уншигчдын оруулсан сэтгэгдлийн талаар манай сайт хариуцлага хvлээхгvй болохыг анхаарна уу.
Үгийн санд шүүлтүүр хийсэн болно

Зочин
маш сайн маш зов бичсэн байна энэйиг тэр зохиоож байгуулдаг юу байдийн тэр хумуус ни уншаасай хаха :))))))))

2012-01-30 | 23:56:55 | 81.19.46.234 |

Зочин
унэн шуу!!! унэн юм бичсэн байна

2012-01-30 | 23:54:53 | 81.19.46.234 |

Зочин
энэ чин харин унэн зуйл л бичсэн бн шд. би ч бас хувидаа ингэжил боддог. угаасаа манайхан хуулбарлаж дуурайхадаа сайн улсууд шуу дээ оорсдоо нэг сэтгэх чадваргуй гажиг амитад шиг л хумуус.... унэнийг хэлсэн ( бичсэн) хумуусээ та нар битгий ингэж байгаач!!!! муухай шуу!!! манайхан юумал болвол солонгос стил дуурайдаг болж болсон болоогуй баахан эмэгтэй эрэгтэй хамтлаг дуучид! :(

2012-01-30 | 23:53:22 | 81.19.46.234 |

Зочин
Чи энүүгээрээ яг юу гэх гээд байгаа юм бэ? Өөрөө юм хийж чадахгуй байгаа бол бусдийн хийж байгаа юмийг битгий угуисгээд байгаач малаа....

2011-10-30 | 16:10:03 | 147.87.138.102 |

Зочин
Чи энүүгээрээ яг юу гэх гээд байгаа юм бэ? Өөрөө юм хийж чадахгуй байгаа бол бусдийн хийж байгаа юмийг битгий угуисгээд байгаач малаа....

2011-10-30 | 16:09:56 | 147.87.138.102 |

Зочин
Монголын {Ингэн тэмээний нулимс} киног бутээлцсэн Бямбасурэн л жоохон ч гэсэн алхаад узсэн байж магадгуй шуу Кино нь Оскар т дэвшиж байсан шуу дээ хэхэ

2011-10-29 | 09:51:27 | 75.80.74.241 |

Мэдээ
Гадаад мэдээ
Видео