“МОНГОЛД АНХ УДАА” ёслол хүндэтгэлийн ажиллагаа анхдагчдыг батламжлав

2011-11-14

ETV телевизийн санаачилгаар түүхийн хуудсыг эргүүлэн сөхөж, Монгол улсын нэрийг өндөрт мандуулан, хойч үедээ

хийсэн бүтээснээрээ мөнхлөгдөн үлдсэн Монголын анхдагч, шинийг санаачлан бүтээгчдийг шалгаруулсан “МОНГОЛД АНХ УДАА” ёслол хүндэтгэлийн ажиллагаа өчигдөр болж өндөрлөлөө. Зуун жилд нэг л удаа тохиох зургаан нэг давхацсан энэ өдөр МҮХАҮТ-д ёслол төгөлдөр болж өндөрлөсөн уг арга хэмжээнд Монголын улс төр, нийгэм, урлаг соёлын зүтгэлтнүүд хүрэлцэн ирсэн бөгөөд уг арга хэмжээнд хийсэн бүтээсэн гавъяагаараа анх удаа хэмээх тодотголыг хүртсэн Монголын 11 анхдагчийг шалгаруулсан билээ. Үүнд:

- Монголын анхны ууган сургууль буюу нийслэлийн 3-р бүрэн дунд сургууль

Ардын хувьсгал ялснаас хойш ард нийтийг гэгээрүүлэх их ажил эхэлж байсан. Тиймээс гэрээр ном бичиг заах асуудал үеэ өнгөрөөж, танхимын сургалт эхлүүлэх болсон гэдэг. Ингэж нийслэл хүрээнд анх одоогийн Улаанбаатар зочид буудлын буурин дээр бага сургууль нээгдэж байсан түүхтэй. Монгол улсад анхны ерөнхий боловсролын сургуулийн шав тавигдсан нь өдгөө нийслэлийн 3-р бүрэн дунд сургууль болон соён гэгээрүүлж, боловсрол олгох үүргээ гүйцэтгэсээр. Тиймээс Монголын анхны ууган сургууль буюу нийслэлийн 3-р бүрэн дунд сургууль анхдагчдын батламжлалыг зүй ёсоор хүртэж байгаа билээ.

- Монгол улсын Анхны ерөнхийлөгч П.Очирбат

1990 онд социалист нийгмийг халж, ардчилсан тогтолцоонд шилжин, түүхийн шинэ хуудсыг нээхдээ анхны ардчилсан ерөнхийлөгчөөр П.Очирбатыг сонгож байлаа. 1992 онд шинэ Үндсэн Хуулиа баталсан Монгол улс 1993 онд явуулсан ерөнхийлөгчийн сонгуулиараа П.Очирбатыг ард нийтээрээ сонгосон билээ. Түүний шинэхэн ардчилсан Монгол улсын төр, нийгэмд оруулсан хувь нэмэр үнэлж баршгүй их юм.

- Хил Хамгаалах Ерөнхий Газар

Монгол улс түүхэндээ мандан бадарч, өгсөж уруудаж явахдаа газар шороо, тусгаар тогтнолынхоо төлөө амь хайргүй тэмцэн, туурга тусгаар Монгол улсаа хэлтэй, хилтэй нь бүрэн бүтэн авч үлдсэн нь өнөө цагийн бидний бахархал бардамнал болсоор байна. Улс орны халдашгүй дархан байдлын илэрхийлэл болсон Монгол Улсын хилийг 1962-1964 онд албан ёсоор тогтоож, 1982-1984 онд дахин баталгаажуулж, шалгаснаар НҮБ-д бүртгүүлсэн Ази тивийн анхны орон болж байв.

- Анхны Сансрын нисгэгч Р.Гүррагчаа

ЗХУ-тай найрамдалт ахан дүүсийн харьцаатай байсан БНМАУ хүн төрөлхтөн сансарт анх ниссэн 1981 онд Сансрын нисгэгч Р.Гүррагчааг сансарт нисгэсэн нь эх орондоо төдийгүй дэлхийн анхдагчдын тоонд зүй ёсоор багтаж байгаа билээ.

- Монголын Цахилгаан Холбоо

1923 онд 100 хэрэглэгчтэй МБ-100 станцыг суурилуулж, 1927 онд телефон станцыг шинэ байранд 300 хэрэглэгчтэйгээр байгуулж дээрх станцаас гурвыг байршуулан Цахилгаан Мэдээний шугам эрхлэх газрыг байгуулж байсан нь одоогийн Монголын Цахилгаан Холбоо компани юм. Улс орны харилцаа холбооны гүүр болсон энэ байгууллага яах аргагүй Монголын анхдагчдын нэг билээ.

- Анхны Монгол сумо бөх, Б Кёкшүзан Батбаяр

Өдгөө дэлхийд алдартай Японы сумо бөхийн дэвжээнээ Монголын хүч чадал, авхаалж самбаатай олон хөвгүүд хүч үзэн, эх орныхоо нэрийг өндөрт мандуулж байгаа. Гэхдээ тэдний өмнө салхийг нь хагалан орсон хүн бол Анхны Монгол сумо бөх, Д. Кёкшүзан Батбаяр. Мэргэжлийн сумо бөхийн дэмжээнээ араасаа цуутай Монгол сумочид олныг дагуулсан анхны сумо бөх бол Д. Кёкшүзан Батбаяр мөн юм.

- Анхны кино “Монгол хүү” уран сайхны кино

Манай киноны байгууллагын уран бүтээлчид, төв театрын жүжигчид ЗХУ-ын киноны байгууллага, уран бүтээлчидтэй хамтран “Монгол хүү” анхны дуугүй уран сайхны киног 1936 онд бүтээж дуусгасан юм. “Монгол хүү” киног бүтээгчдэд Монголын анхны гэгдэх найруулагч Т.Нацагдорж хоёрдугаар найруулагчаар ажилласан юм. Харин гол дүрд АЖ Н.Цэгмид, Ичинхорлоо, Ч.Цэвээн нар тоглож байв. “МОНГОЛД АНХ УДАА” ёслол хүндэтгэлийн ажиллагаанаас анхдагчийн батламжлалыг хүртсэн “Монгол хүү” уран сайхны кино нь тухайн үед Америкийн “Нью-Йорк Таймс” сонинд гарч дэлхий нийтэд Монгол улсыг анх таниулсан билээ.

- Налайхын уурхай

Анх хятадууд гар аргаар нүүрс олборлодог байсан Налайхын нүүрсний уурхайг 1922 онд улсын мэдэлд авч, нийслэл хотыг нүүрсээр хангах бэсрэг үйлдвэр байгуулж байжээ. Ийнхүү Монгол улс газар дорх баялгаа өөрсдөө хэрэглэж эхэлсэн бөгөөд энэ нь манай анхны уурхай болсон билээ.

- Анхны телевиз “МҮОНТВ”

Харин 1967 оны 09-р сарын 27-ны өдөр бол Монголын Үндэсний Телевиз албан ёсоор байгуулагдан анхны хөтөлбөрөө толилуулсан түүхэн өдөр. Энэ л өдрөөс эхлэн Монголчууд бид телевиз хэмээх шидэт хайрцагнаас гадаадын болоод дотоодын мэдээ мэдээллийг авахаас гадна сургийг нь сонсож байхаас харж чаддаггүй алдартай хүмүүсээ телевизийнхээ өмнө тухлан сууж байгаад үздэг болсон юм. Улс орны түүхэнд үнэтэй гавъяа байгуулсан “МҮОНТВ” нь энэхүү ёслол хүндэтгэлийн ажиллагааны Анхдагчийн батламжлалыг зүй ёсоор хүртэх ёстой билээ.

- Улсын Клиникийн Төв эмнэлэг

Нэгдүгээр эмнэлэг буюу Улсын Клиникийн Төв эмнэлэг нь Монгол Улсын ууган эмнэлэг юм. Энэ ч утгаараа Монгол улсын эрүүлийг хамгаалахын түүх гэдэг өөрөө энэ эмнэлгийн түүх болж байгаа. Монгол орон 530 мянган хүн амтай, төрөлт бага, эх хүүхдийн эндэгдэл өндөр, улаан цагаан бурхан, бөөсний хижиг, бэлгийн замын халдварт өвчнөөр хүн амын 30-40 хувь нь өвчилсөн түүхийн хүнд хэцүү цаг үе буюу 1925 онд “Ардын эмнэлэг” байгуулагдсан нь цаг үеэ олсон хэрэг байсан нь дамжиггүй. Тиймээс түүхийн хуудаснаа хийж бүтээсэн нөр их хөдөлмөрөөрөө Улсын Клиникийн Төв эмнэлэг анхдагчдын батламжлалыг хүртэж байна.

- Монголын Төмөр Зам

1921 онд Ардын хувьсгал ялсан тэр үеэс хойш улс орноо төвхнүүлэхийн зэрэгцээ зам тээвэр хөгжүүлэхэд улсаас анхаарч ажиллаж байсан. Авто тээвэр, агаарын зам хөгжүүлэхээс эхлэн дэд бүтцийн олон ажил хийгдэж байсны дээр 1930-аад онд төмөр замтай болох бодлого баримтлан арга хэмжээ авч эхэлжээ. Тухайлбал 1936 онд Налайх Улаанбаатарын хооронд нарийн төмөр зам тавих төсөл хийгдэж, түүнийг зөвлөлт холбоот улсын тусламжтай байгуулж 1938 онд ашиглалтад орж байсан байна.

Ёслолын арга хэмжээний үеэр анхны ерөнхийлөгч П.Очирбат, Монголын цахилгаан холбооны анх үүсэн байгуулагдсан үе болон Монгол улсын баатар Р.Гүррагчаагийн анх сансарт ниссэн гээд он цаг улиран одсон ч түүхийн баримт болон үлдсэн гэрэл зургуудаар үзэсгэлэн гаргасан билээ.

Олон хүний сэтгэлийг хөдөлгөж, дурсамжийг сэргээсэн сайхан үйл явдал боллоо хэмээн Монгол кино нэгтгэл болон Төмөр замын ахмад ажилчид, ирсэн зочид өгүүлж байсан юм.

Ирээдүй өнөөдрөөс биш өнгөрсөн хэдэн мянган жилийн тэртээгээс эхэлдэг гэдгийг “МОНГОЛД АНХ УДАА” ёслол хүндэтгэлийн ажиллагаа тод харууллаа.

Бэлтгэсэн: Б.Бурмаа