хэлбэрээр олгоно гэж заасан байгаа. Харин УИХ-ын гишүүн Я.Батсуурь, Д.Одбаяр, Батж.Батбаяр нар энэхүү 39 дүгээр тогтоолд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг Засгийн газарт өргөн барьж дэмжигдэж байсан нь саяхан. Тиймээс тэд өчигдөр Эдийн засгийн байнгын хорооны хурлаар энэхүү асуудлаа оруулж гишүүдийн санаа бодлыг сонсохын зэрэгцээ Засгийн газрын байр суурийг ч сонирхов. Тэд Тавантолгойн орд газраас иргэн бүрт оногдох 10 хувийг 20 хувь болгоё, тэгэхдээ ААН, иргэдэд адилхан боломж, тэгш эрхийг олгоё гэсэн саналаа энэ төслийн тогтоолд тусгасан юм. Хурлын үеэр хууль санаачлагчид иргэн бүрт олгох хувьцааг гар дээр олгодог бэлэн мөнгө биш гэдгийг юуны түрүүнд ойлгохыг хүсч байсан.

Дүгнэж байгаа юм биш, хуралд оролцогсод энэхүү асуудалд илт хоёр талтай хандаж байсан бөгөөд хэргээр хуулийн төслийг мушгих гэсэн оролдлого байсныг ч нуух юун. Хамгийн гол нь тэдний өргөн барьсан хуульд аж ахуйн нэгж, иргэд адилхан тэгш эрхтэй байх”-аар тусгасан нь “Монгол 999” үндэсний нэгдлийн ашиг сонирхолд нийцэхгүй байгаа юм. Тиймээс энэ нэгдлийн байр суурийг хамгаалах гишүүд ч цөөнгүй гэсэн яриа байгааг дуулгахад илүүдэхгүй биз ээ. Энэ төслийн хамгийн том ололттой тал нь иргэд ААН-д адилхан тэгш эрхийг олгох болсонд байгаа юм. Хэрвээ хуучин 39 дүгээр тогтоолоор явах юм бол том компанийн эздийн хувьцаа өсөөд, хувь иргэний хувьцаа дундач хэмжээндээ байгаад байх юм гэнэ. Өөрөөр хэлбэл худалдах эрхийг өөрт нь өгөх, наймаа хэлбэрт оруулах гэсэн зүйл заалтыг үгүйсгэж байгаа юм. Тийм учраас хууль санаачлагчид энэ байдалд тэгш байдлыг бий болгож, хууль эрх зүйн орчинг бүрдүүлэх гэсэн хэрэг.

Хурал ерөнхийдөө нэлээд ширүүн өрнөж, хууль санаачлагчдын нэг УИХ-ын гишүүн Д.Одхүү “бид юуны өмнө энэ тал дээр хүмүүсээ боловсруулах хэрэгтэй байна. Засгийн газраас асуухад энэ тал дээр иргэдэд ямар мэдээлэл өгсөн юм, Энэ талын мэдлэг олгох зүйл хийв үү” хэмээн асуусан. Тиймээс Засгийн газрыг төлөөлж суусан Ч.Хүрэлбаатар “Бид иргэдэд хувьцаа гэж юу юм. Хаанаас юу эзэмшиж, түүнийгээ яах ёстой талаар хэд хэдэн газарт үүрэг өгөн ажиллаж байгаа” хэмээн хариулав.
Харин хууль санаачлагчдын нэг Я.Батсуурь “Өнөөдөр Монголд энэ чиглэлээр олон Аж ахуйн нэгжүүд үйл ажиллагаа явуулж байгаа ч бүгд хаалттай байна. Тэгэхээр бид юуны өмнө Тавантолгойгоо энэ зүгт алдахгүй байх хэрэгтэй. Өнөөдөр энэ 10 хувийн хувьцааг цэнхэр ягаан тасалбартай хольж хутган ойлгодог. Тиймээс тодорхой ойлголт бий болгохгүй бол цааш явахгүй” гэхэд нөгөө талаас мөн хууль санаачлагч Батж.Батбаяр “Үндсэн хуульд “Иргэн бүрт үр өгөөжтэй байхаар хувь тэнцүү хүртэх” гэсэн нэг заалт бий.

Ийм заалтыг л үндэслэж оруулсан өөрчлөлт юм. Энэ бол хэсэг бүлэг хүмүүс пиар хийх гээд байгаа юм биш, судалгаа шинжилгээний үндсэн хийсэн учраас ирээдүйгээ харсан зүйл хийж байна гэж бодож байна” гэхэд Д.Тэрбишдагва гишүүн “Одоо энэ 10 хувь дээр маргаад байгаа бол иргэдээсээ асуу л даа. Өөрсдөө шийдэж чадахгүй байгаа бол иргэдээсээ асуу” гэсэн юм. Харин эртнээс юм хэлэх гэж өндөлзөж байсан С.Бямбацогт гишүүн “Өнөөдөр зарим иргэд 21 мянган төгрөгөөр амьдарч байгаа нь нууц биш, захын нэг барилгын компани өдрийн 15 мянган төгрөгөөр ажилчин авах гэтэл ажил хийх хүн олдохгүй байна. Тэгэхээр орд газраас энэ их ашиг авах иргэн ажил хийх үү.

Өнөөдөр төрийг бүрдүүлж байгаа төсөв санхүүгийн ихэнхийг хувийн хэвшлээс өгч байна. Бэлэнчлээд байхаар цаашдаа хувийн хэвшилд ч ажил хийх хүн олдохоо болих юм биш үү” гэсэн нь хууль санаачлагчдын “ААН-д давуу эрх олгохгүйгээр иргэд ААН тэгш эрхтэй” хэмээх заалтыг цаагуураа буруушаав бололтой. Харин хууль санаачлагчдын нэг Я.Батсуурь гишүүн “зөвөөр ойлгох хэрэгтэй, хэдхэн бизнесмэн нөхдүүд…” гэтэл С.Бямбацогт гишүүн гэнэт оволзож, “Чиний наад зүүж байгаа знгиа чинь хэдэн долларынх юм. Наад костюм чинь…” гэх зэргээр гэнэт өмсч байгаа зүйлээ дүгнэх маягаар хэрүүл эхлүүлээд, хэрүүлийн галыг тал талаас нь намдаасан юм. Гэтэл Р.Буд гишүүн “Манай УИХ, Засгийн газар нэг бодлого гаргаад, хууль батлаад эргээд хэд хоноод засдаг, буруу гэж үздэг энэ уймраа чавганц шиг байдлаа яах вэ” гээд 39 дүгээр тогтоолыг шинэчилж байгаад эрс дургүйцсэн асуудал тавихад Я.Батсуурь гишүүн “Бид чинь хийснээ эргэн харж засч залруулж явах ёстой биз дээ. УИХ хууль баталж, засч залруулахын тулд сууж байгаа болохоос биш Р.Буд гишүүний хэлсэн шиг биш юм. Энэ чинь л ардчилсан зарчим мөн биз дээ” гэснээр Р.Буд гишүүний амыг хааж орхив.

Эндээс эхлээд нэлээд гал ширүүссэн гэхэд болно. Энэ галыг Н.Батбаяр гишүүн ч багагүй өрдөж, “Миний санахад энэ хуулийн тогтоолын төслийг санаачилагч гишүүд одоогоос хоёр жил шахмын өмнө 39 дүгээр тогтоолыг хэлэлцэн баталж байхад бүгд батлалцаад сууж байсан. Одоо гэнэт яагаад байр суурь өөрчлөгдөв гэдгийг нэгдүгээрт асууя. Дараа нь “Ухаа худаг”-ийг нэр бүхий хүмүүс эзэмшдэг. Энэ эзэд нь хэн бэ. Нөгөө талд иргэдэд өгөх гээд байгаа хувьцааны нэгж үнэ хэд байх юм гэдгийг Засгийн газраас асууя. Нөгөө нэг нь “Ухаа худаг” Тавантолгойн хэдэн хувийг эзэлдэг юм. Зүүн цанхийг гадныханд өгсөн. Энэ талаар…” гэх мэт олон асуултын хойно хойноос нь угсаруулан тавьсан ч хурал тэргүүлэгчдийн зүгээс “одоо болно” хэмээн сануулж байж болив. Харин Н.Батбаяр гишүүний асуултад хууль санаачлагчид болон Засгийн газрын зүгээс доорхи хариултыг өгсөн юм. Я.Батсуурь гишүүний хувьд “Би таны асуусан асуултад түрүүнд хариулт өгсөн. Хурал хоцорч ирээд үймүүлээд байх юм” гэхэд Батж.Батбаяр өмнүүр нь орж “Бид судалгаа шинжилгээний үр дүнд наадхийг чинь өөрчлөх гэж байна. Одоо үүнд итгэхгүй бол иргэдээсээ асууя” гэсэн юм.

Н.Батбаяр гишүүний олон асуултад Засгийн газрыг төлөөлж Д.Зоригт сайд болон албаны хүмүүс хариулт өгсөн. Д.Зоригт сайдын хувьд өөрийнхөө тодорхой тайлбарыг өгөхийн зэрэгцээ “Ухаа худаг”-т олборлолт хийж байгаа гүйцэтгэгчийн төлөөллийг дагуулж ирснээр хариултыг төвөггүйхэн өгчихөв. Харин Ч.Хүрэлбаатар иргэдэд олгох хувьцааныхаа нэгж үнийг тогтоогоогүй, ажлын хэсэг ажиллаж байна гэж “мангартав”. Угтаа бол тэр хувьцааны нэгж үнийг зах зээл өөрөө тогтоох ёстой л доо. Зарчмын хувьд шүү дээ. Харин тэрбээр иргэн бүрт энэ 536 ширхэг хувцьааг олгож өгсөн, интернэтээр ороод шалгаж болно гэж байсан. Дашрамд сонирхуулахад Я.Батсуурь, С.Бямбацогт нарын дунд оволзоод намдсан хувцасны хэрүүлийг Батж,Батбаяр сөхөж, “Би бол 1988 оноос наймаа хийсэн. Намайг наймаа хийж байхад хэн ч наймаа хийдэггүй байлаа. Тэгэхээр надад хуримтуулсан хэдэн төгрөг бий. Өнөөдөр миний зүүж байгаа зангиа 70 долларын үнэтэй, цаг 500 долларынх, костюм 1500 долларынх…” хэмээн нэг бүрчлэн зааж хальт баярхав. Энэ мэт уур амьсгалд болсон хурлыг төгсгөлд нэр бүхий гишүүдийн өргөн барьсан хуулийн тогтоолын төслийг дэмжих, дэмжихгүй эсэх талаар санал хураав. Гэхдээ Я.Батсуурь нарын болон Д.Одбаяр нарын хэмээн хоёр хэсэг санал хураасан. Учир нь энэ хоёр гишүүн 39 дүгээр тогтоолын төсөлд өөрчлөлт оруулсан тогтоолыг хоёр талаас зэрэг өргөн барьж байгаа бөгөөд ерөнхийдөө УИХ-д нэг төсөл болж орох юм билээ. Бага зэргийн өөрчлөлттэй зүйлүүд байх ч нэг төсөл гэж ойлгож болохыг өөрсдөө тайлбарлаж байна лээ. Ийнхүү санал хураахад 14 гишүүнээс есөн санал авч, аль аль нь дэмжигдсэн. Ер нь цаашдаа энэхүү төсөл УИХ-д хэлцэгдэх үеэр эсэргүүцэл олноор ирэх магадлал бий. Учир нь “Монгол 999” үндэсний нэгдлийн ашиг сонирхлыг УИХ-ын танхимд өвөртлөөд ороод ирэх гишүүд бий учраас тэр шүү дээ. Мэдээж,Тавантолгойгоос иргэн бүрт хүртээх 10 хувийн хувьцааг 20 болгон нэмж, ААН, иргэдэд тэгш эрхийг өгөх гэж байхад хэн дургүй байх билээ.

С.Баяр mminfo