Дэлхий даяар “хэрэн тэнүүчилж” яваа монголчууд харь газрын хуулийн өмнө тэргүүн бөхийлгөж зогсоо эмгэнэлт дүр зураг сүүлийн хэдэн өдөр улам нэмэгдлээ. Дэлхийн талыг эзэлж явсан Чингисийн үр удам гэдгээрээ дэлхийд танигдсан Монгол хүн бусдын нутгийн хатуухан хөрсөнд сөхөрч, гундаж яваагийн учир юу вэ? Тэр улсад Монгол хүн саатуулагдлаа, тэнд баривчлагдлаа, энд хоригдож байна гэх сэтгэл түгшээсэн мэдээллүүд цацагдаж, Монгол Улсыг иргэнийхээ төлөө анхаарлаа хандуулахыг сануулах боллоо. Хаана аль улсад хэдэн иргэн амьдарч байгаа талаар бүүр түүрхэн мэдээлэлтэй Монгол Улсад энэ бүхэн хүнд цохилт болж, нот бичиг явуулах төдийхнөөр цаг хожиж сууна.

Энгийн иргэнээс эхлэн хар тамхитай холбоотой чих халууцуулсан мэдээлэл Монгол Улсыг гадны оронд төлөөлж суугаа дипломат ажилтнаар үргэлжилж, эрдмийн мөр хөөж явсан оюутнуудын хэргээр өрнөж байна. Хилээр нэг л гарчихвал “цөм авна” гэсэн сохор азанд итгэж, амьдралаа хутганы ирэн дээр аваачсан хэнэггүй монголчуудыг яавал дээр вэ? Монгол Улсын 10 гаруй иргэн хар тамхи, мансуурах төрлийн бодис тээвэрлэж, худалдсан хэргээр БНХАУ-ын нутаг дэвсгэрт ял эдэлж байна. Гэтэл эдгээр иргэдийнхээ төлөө Монгол Улс юу хийв? Хэргийг дахин хэлэлцэх нот бичиг төдийхөн явуулж, цаг хождог ч үр дүнд хүрдэггүй. Ингээд л Монголын иргэн Хятадын шоронд нэг насаа өнгөрөөх хувь тавилантайгаа эвлэрч суудаг. Хоёр улсын найрамдал, гэрээ хэлэлцээр гэж манайхны найр тавьж суух хооронд Хятадууд Монголын нэг ч гэсэн хүнийг хороогоод авъя гэж буугаа цэнэглэж байна.

Харийн оронд ганцаардаж, эх орон руугаа сарвайх иргэнээ Монгол Улс “Хятад Монголын хооронд ялтан солилцох гэрээ хийгдээгүй” гээд хараад сууж байдаг. Монгол Улс нь 10-аад жилийн өмнөөс ОХУ, БНАСУ, Казахстан, Украин зэрэг улстай ялтан солилцох гэрээ байгуулсан бөгөөд түүний ачаар олон монгол хүн өөрийн нутагтаа ял эдэлж байгаа. Харин хил залгаа Хятадтай өнөөг хүртэл ялтан солилцох гэрээ байгуулж чадаагүйн “буянаар” Хятадад Монгол Улсын 20-иод иргэн янз бүрийн хэргээр ял эдэлж байна. Хятадууд яадаг билээ, эзэн нь юмаа мэдэж байна гээд иргэнээ аваад явчихдаг. Үүний тодхон жишээ нь Монгол цагдаа нарыг зодож, машиных нь шилийг хагачсан хятадуудыг эх орон руу нь буцааж байгаа нэрээр зүгээр л явуулчихсан. Хэн ч тэднээс ял асуугаагүй. 30, 40- өөрөө нийлж, Монгол төрийн хууль сахиулагчдыг зодож танхайрсан тэд эх орондоо эрх чөлөөтэй яваа.

Зарим нь ачь хэдийнэ буцаад Монголд ороод ирчихсэн яваа ч юм билүү хэн мэдлээ. Монгол хүнийг унаж явсан машинаараа дайрч алах, гудамжинд яваа охиныг чирч, барьж буй барилга руугаа оруулж хүчиндэх, албан үүргээ гүйцэтгэж явсан цагдаа нарыг зодож эрүүг нь хугалах зэргээр зүй бусаар аашилсан хятадуудын талаарх мэдээг бид сонссоор л байгаа. Хачирхалтай нь дураараа аашлагчдыг баривчлан саатуулах гэхэд Хятад иргэдийг олноор нь барьж хорихгүй байхыг Хятадын Засгийн газраас манайд хатуу сануулсан гэх юм.

Хятадын талтай адил иргэдийг нь цаазална гэж хатуу хандаагүй байхад шүү. ЖДамдин, Д.Байгалмаа нар шиг цаазална гэвэл бүр дипломат харилцаа энэ тэр гэж ярих нь л дээ. Шороон түмэн иргэнтэй Хятад улс иргэнээ ингэж л хамгаалж байна. Гэтэл гурван сая ч хүрэхгүй хүн амтай Монгол Улс олон жилийн найрамдалт харилцаатай хөрш орон иргэдийг маань цаазаар авахыг зүгээр л харж сууна. Төрийн цагдаа зодож, охид бүсгүйчүүдийг минь хүчиндэж, бүр амь насанд нь хүрч монголчуудыг дорд үзсэн хятадуудыг зүгээр явуулж байхад хэдхэн грамм хар тамхины хэргээр манай хэчнээн ч иргэнд цаазын ял өгч, бух насаараа урд хөршийн шоронд хатаагдаж байгаа билээ дээ.

Хятадын нутаг дэвсгэрт монгол хүн ямар нэгэн зөрчил гаргавал хэрхэн шийтгэж, төрийн төмөр нүүрээ харуулдаг нь тодорхой байхад, Монгол Улс гэнэн тэнэг царайлж толгойг нь илээд, нутаг буцааж байдаг. Иргэнээ дээдэлсэн улс ингэж хөгждөг гэдгийг хаа холын тивээс биш хажууханд байгаа хөрш орон Хятадаас харъя. Энэ улс ганц ч иргэнээ харийн газар хөсөр хаядаггүй нь манайхаас иргэдээ авсан жишээнүүдээс тодорхой байна. Эх орон гэж юусан билээ. Унасан газар, угаасан ус минь шүү дээ. Өмөөрч өмөлзөх эх оронтой хүн хаана ч толгой дээгүүр явдаг. Энэ дархан эрхийг Монгол Улс иргэндээ олгоё л доо, яг л Хятад шиг.

Сохор азанд итгэсэн хэнэггүй монголчууд
Амьдралаа дээшлүүлэх хялбар арга олж, түүнийгээ хэрэгжүүлэх гэж яваад азгүйтсэн энгийн нэгнийг яахав гэхэд төрийн нэрийн өмнөөс өндөр албан тушаал хашиж байсан хүнийг тамхины хэргээр хилийн чанадад аавын хаалга татсан гэсэн мэдээлэл элэг нэгтнүүдэд маань таалагдаагүй. Монгол гэх нэрийг өндөрт өргөдөггүй юм гэхэд сэвтээхгүй нэгэн гэж харийн улсад А.Батсайханыг суулгасан ч итгэл даасангүй. Ямар сайндаа л “танай улсын иргэн хууль бусаар тамхи зөөвөрлөсөн хэрэгт сэжигтнээр татагдаж, гурван cap хоригдох боллоо” гэсэн албан бичиг ирүүлж байхав. Түүнийг 2004-2007 онд Монгол Улсаас Польш улсад суугаа Элчин сайдын яаманд ажиллаж байхдаа янжуур тамхи хууль бусаар хил дамжуулан зөөвөрлөсөн гэсэн хэрэгт сэжиглэн шалгаж байна гэсэн нот бичиг манайд ирж, гадны оронд Монгол Улс ямар хүнээр төлөөлүүлж байснаа мэдэж авлаа. Хэрэг хуучирдаггүйн жишээг бодитоор харуулсан энэ хэрэг удахгүй шүүхэд шилжихийг Польшийн талаас мэдэгдсэн бөгөөд манайх иргэнээ хамгаалах бүхий л арга хэмжээг авах гэнэ.

Жирийн иргэнээс эхэлсэн хар тамхины хэрэг төрийн өндөр албан тушаалтнаар хүрээгээ тэлж, хилийн чанадад хоригдох Монгол хүний тоо бас нэгээр нэмэгддээ. Дипломат ажилтан тамхины хэргээр саатуулагдлаа гэсэн дуулиан дарагдаж амжаагүй байхад урд хөршид хоёр оюутан хар тамхи зөөвөрлөж байгаад баригдлаа гэсэн мэдээлэл түглээ. Монголын иргэн болох тэр тэр гэж тодотгосон хар тамхины хэргүүд ар араасаа гарч, гадны улсуудад Монгол гэх тодотголтой хавтаст хэргүүд зузаарсаар байна.

Хавтаст хэрэг сөхье:
-2009 оны гуравдугаар сард Л.Гантуул, Л.Гандаваа, Ё.Отгонбилэг нар бүлэглэн П.Алтансүх (40 настай,
эрэгтэй)-ээр Вьетнамаас БНХАУ-руу их хэмжээний хар тамхи тээвэрлүүлсэн байна. Мөн оны зургадугаар сард тэд П.Алтансүхээр Лаосоос урд хөрш рүү дахин мансууруулах бодис зөөлгөсөн нь тогтоогджээ.
-2009 оны зургадугаар сард дээрх хар тамхины наймаачид У.Оюун-Эрдэнээр Малайзаас БНХАУ-руу 31 капсул мансууруулах бодис тээвэрлүүлсэн байна.

-2009 оны зургадугаар сарын 28-нд Л.Гантуул, Л.Гандаваа, Ё.Отгонбилэг нар хамтран Малайзаас Хятад руу 20 ширхэг үрэл буюу 2004 грамм героин хэмээх мансууруулах бодисыг бусдаар дамжуулан гаргасан байна.

-2009 оны нэгдүгээр сард Р.Оюун-Эрдэнээр Малайзаас Хятад руу хар тамхи тээвэрлүүлсэн.
-2009 оны нэгдүгээр сард Б.Нандинцэцэгээр Бангладешаас Хятад руу мансууруулах бодис гаргуулсан байна.

-2009 оны зургадугаар сард Ц.Оюун-Эрдэнэ, Л.Гантуул, Ё.Оюунбилэг нар бусадтай тохиролцон Малайзаас Хятад руу их хэмжээний хар тамхи тээвэрлүүлжээ.

-2009 оны гурав болон зургадугаар сард Л.Гантуул, Ё.Оюунбилэг нар тохирч Малайзаас Хятад руу П.Алтансүхээр дамжуулан Вьетнам болон Л аосаас хар тамхи тээвэрлэхийг завдсан байна. Энэ бол өчүүхэн хэсэг нь. Монголчуудын хар тамхитай холбогдсон хэргүүд үүнээс цааш хэдэн ботиороо хөвөрнө. Бүр харийн нутагт цаазлуулах хэмжээнд хүрсэн нь ч цөөнгүй бий. Монгол Улсын түүхэнд анх удаа буюу 2008 онд манай иргэн гадны оронд цаазаар авахуулах ял сонсож, олныг хирдхийлгэсэн. Яагаад, юунаас болов гэсэн асуултад тун амархнаар хар тамхи зөөвөрлөсөн гэсэн хариултыг авсан. Энэ хэргийн хар мөр арилж амжаагүй байхад Д.Байгалмаа гэх эмэгтэй мөн л хар тамхины хэргээр урд хөршид цаазын ял авч, цөөхөн монголчуудыг сандаргасан. Гэтэл өнөөдөр эрдэм өвөртлөөд ирнэ гээд хилийн дээс алхсан хоёр залуу цаазын ялтан болчихлоо.

Усыг нь уувал ёсыг дагана гэдэг дээ. Нэгэнт л тэр улсын хил хязгаараар нэвтэрсэн бол хуулийг нь дагаж мөрдөх ёстойг хэнэггүй монгол мэдсэн ч мэдээгүй царайлсан нь ийм байдалд хүргэсэн хэрэг. 500 грамм байтугай 50 грамм хар тамхи амьтай нь яригддаг гэдгийг мэдэж байсан нь гарцаагүй. Тэгвэл мэдсээр байж, амиа золиослон, хар тамхи зөөвөрлөсний учир юу вэ? Сайхан амьдрах боломж зөвхөн хар тамхинд байдаг гэж үү?

В.Хэрлэн