Энэ­хүү наадмын тэргүүн бай­рыг хоёр жилийн өмнө гавьяат жүжигчин С.Мөн­гөн­цэ­цэг авчирсан бол “Сүлд” чуулгын дуучин Г.Ариун­баатар хоёр дахь тэргүүн шагналыг авчир­лаа. Мөн түүний найз Э.Анх­баяр дэд байрт шал­гарч Монголын хөвгүүд дэл­хийн сонгодог урла­гийн тайзыг эзэгнэж чада­хаа харуулав. ОХУ-ын ал­дарт хөгжмийн зохиолч М.И.Глинкийн нэрэмжит тэм­цээний тэргүүн байрт шал­гарсан “Сүлд” чуул­гын дуучин Г.Ариун­баа­тарын “Амьд­ра­­лын той­рог”-оор аялсан юм. Шаг­на­лаа гардаад удаа­гүй бо­л­оод ч тэр үү  түү­ний сэтгэл дог­долж байгаа нь яриа бү­рээс нь анзаа­раг­даж бай­сан. “Шагналын тайзан дээр Монголынхоо багш на­рыг биширч зогс­лоо. Дуу­рийн урлагийн хүнд хэ­цүү болоод сайн сайх­ныг мэдрүүлсэн Д.Банди багш минь, энэ тэм­цээнд ороход зааж зөв­лө­­сөн Х.Уртнасан багш минь нүдэнд харагдаж байсан” гэсээр бидний яриа эхэллээ.

НААДМЫН ТАЙЗЫГ ЭЗЭГНЭЧИХМЭЭР Ч ЮМ ШИГ САНАГДСАН

М.И.Глинкийн нэрэм­жит 24 дүгээр наадам Г.Ариунбаатарын анхны томоохон тэмцээн. Дэл­хийд гайхагддаг энэ­хүү наадамд оролцоно гэ­дэг түүний сэтгэлд багт­даг­гүй байжээ. Гэвч мэр­гэжил нэгт найзууд болох гавьяат жүжигчин, дуу­рийн дуу­чин Э.Амар­түв­шин, Ч.Энх­тайван, С.Мөн­гөнцэцэг нар түү­нийг оролцоод үзэхийг ятгажээ. Ийнхүү хоёр жи­лийн өмнөөс өөрийгөө дайч­лан, тэмцээндээ орол­цохоор хөдөлмөрлөж эхэл­сэн байна. Ардын жүжиг­чин Х.Уртнасан, Ө.Ичин­хор­лоо багшийнхаа удирдлага дор ари, романс заал­ган,  өөртөө байгаа бүхий л эрч хүчээ тэмцээндээ зориул­сан гэдэг.  Г.Ариун­баатар “Удаан хугацаанд хөдөл­мөрлөсөн болоод ч тэр үү эх орноосоо явахад дог­долж байсан. Тэр том наад­мын тайзыг эзэгнэ­чих­мээр ч юм шиг санаг­даж байлаа. Нэг, хоёр­дугаар шатандаа тэнцэхэд хүн үнэхээр хичээвэл бол­дог гэдгийг ойлгосон. Гу­рав­дугаар шатандаа ороод байр эзэлнэ үү байна уу хамаагүй гэсэн бодолтой, сэтгэл тайван болчихсон байсан шүү” гэв. Энэхүү наадамд хамгийн анх дуу­рийн дуучин П.Ганбат аг­сан оролцож, гуравдугаар байр эзэлж байжээ. Түү­ний дараа дуучин А.Сайн­баяр явж мөн л гуравдугаар байрт шалгарсан. Харин 2009 оны тэмцээнд С.Мөн­гөнцэцэг тэргүүн байр эзэлж, дуучин Ч.Энх­тай­ван дэд байрт шалгарч байсан юм. Энэ жил ч тэдний амжилтыг давтсан нь Мон­­­голын сонгодог урла­гийн хөгжлийг тодор­хойл­­сон явдал байлаа.

МИНИЙ ГОЛ ӨРСӨЛДӨГЧ Э.АНХБАЯР БАЙСАН

Г.Ариунбаатар тэм­цээнд амжилттай оролцо­ход сэтгэлзүйн бэлтгэл чухал байсныг хэлж байв.  “Ари романсыг  цээжлээд дуулчихаж болно. Сон­годог урлагийн тайзнаа тухайн бүтээлийн утга санааг гарган, хөгжмөө мэдрэх нь чухал байдаг. Энэ урлаг өөрөө их го­ломтгой болохоор шалгуур өндөр байлаа” гэдгийг онцлов. М.И.Глинкийн нэрэмжит наадамд Итали, Франц, Герман, Оросын сонгодог урлагийн алдар­тай мэргэжилтнүүдээс бүрд­сэн 15 шүүгч ажилла­жээ. Тайзны ард байхаас л шалгуур эхэлнэ. Дуучны биеэ авч яваа байдал, ал­хаа, төгөлдөр хуурч багш­тай­гаа харьцах харилцаа гээд л бүгдийг тэд харгал­зан үзэж оноогоо өгнө. Энэ өндөр шалгуурт тэн­цэнэ гэдэг түүний хувьд юутай ч зүйрлэшгүй аз жаргал бай­сан гэдэг. Тэ­рээр “Солон­гос, Молда­вын уран бүтээлчид хүч­тэй байлаа. Гэхдээ миний гол өрсөл­дөгч бол миний найз Э.Анх­баяр байсан.  Өмнөх тэмцээний эхний хоёр байрыг ч манай дуу­чид хүртсэн гэж бодохоор  энэ наадам сүүлийн үед Мон­голчуудынх болоод байна уу даа гэсэн бодол төрж байсан” гэв. Тэрээр дүн­гээ анх интернэтээс  ха­раад “Энд яалт ч үгүй эндүүрэл гарсан байна”  гээд итгэж өгөхгүй байжээ.  Яг шагнал авсныхаа дараа л итгэсэн гэдэг. Ийнхүү  М.И.Глинкийн нэрэмжит 24 дүгээр наадмын шилдэг хоолой шагналтан болж үеийн үед дуурсагдах түү­хэнд нэрээ бичүүлээд ир­сэн Монголын хоёр дахь дуучин Г.Ариунбаатар бол­сон юм.

ӨВӨӨ МИНЬ НЭРТЭЙ УРТЫН ДУУЧИН БАЙЛАА

Түүний бага нас Төв аймгийн Баян-Өнжүүл суманд  өнгөрчээ.  Тэрээр хонь хургаа хариулан, тараг, айргаараа бойжсон хөдөөний хүүхэд. Л.Банз­рагч агсны “Уудам сайхан Монгол” дууг байнга аяла­даг өвөрмөц зуршилтай нэгэн байж. Тавдугаар ангид байхад нь ширээний найз нь “Багшаа Ариун­баатар их гоё хоолойтой. Та сонсоод үзээч” гэсэн байна.  Хөдөө өссөн болоод ч тэр үү их л ичимхий хүүхэд байсан болохоор хүүхдүүдийн өмнө гарах­даа айдаг байсан тухайгаа дурсан ярилаа. Тэгээд анх багшдаа аашлуулсаар бай­гаад хүчээр дуулж байсан гэдэг. Тэр л үеэс түүний дуучин болох гараа эхэлсэн түүхтэй. Мөн түүний өвөө Чулуунбаатар нэр хүндтэй уртын дуучин хүн байсан. Одоо ч уртын дуу судлаач, уран бүтээл­чид түүнийг андахгүй.  Г.Ариунбаатар эмээ өвөөгийн хүүхэд байсан учир багаасаа уртын дуу­ны аялгуугаар хөглөгдөж өссөн гэхэд болно. Найр­ны хойморт өвөө нь саата­хад жаахан хүү өвөр дээр нь сууна. “Цээжин дээр нь дэрлээд хэвтэхэд уртын дуу царгиад их дотно сон­согддог  байж билээ. Тэр л чимээнд би унтаж уярч өссөн” хэмээлээ. Мөн “Энэ шагналыг авахад тэнгэрт байгаа өвөө минь санагдаж байлаа. Тэр минь надад эрдэмтэй хүн даруу их мөрөн дөлгөөн гэдэг юм шүү. Миний хүү төлөв түвшин сайхан хүн болоорой гэж сургадаг байсан” хэмээн санаа алдан өгүүлж байсан юм.

ЗАЛУУС МИНЬ АЖЛЫН АМТЫГ МЭДРЭЭСЭЙ

Одоо Г.Ариунбаатар ээжийнхээ  аавтай Чулуун-Овоонд амьдарч байна. Ээж, аав хоёр нь нутагтаа хэдэн малынхаа захад сайхан өвөлжиж байгаа гэнэ. Хүүгээ том шагнал авсныг сонсоод хоолой зангируулан баяр хүргэсэн байна. Удахгүй тэрээр нутгийн зүг хүл­гийн жолоо залж, тэдэндээ золгон хэд хоног амраад ирэхээр төлөвлөжээ.  Г.Ариунбаатар аав, ээжээ­сээ байнга мөнгө нэхэж зовоодоггүй сайн оюут­нуу­дын нэг байсан гэдэг. Хичээлийнхээ хажуугаар тоосгоны үйлдвэрт ажил­лаад хэдэн төгрөг олчихно. Мөн таксинд явж хэрэг­лээнийхээ мөнгийг зал­гуулчихдаг сэргэлэн, хөдөл­мөрч нэгэн байсан. Тэрээр “Өөрийн хөлс хү­чээр олсон мөнгөөр  амь­дар­на гэдэг аз жаргал бай­даг юм болов уу. Одоогийн залуучуудыг харахад их л сул чөлөөтэй явах юм. Ажлын амт гэдгийг мэдэрч үзээсэй гэж боддог тухайгаа ярив. Түүний оюутан цагийн сайхан андуудын нэг нь гавьяат жүжигчин, дуу­рийн дуучин Э.Амартүв­шин. Нэг ангийн зөрүүтэй байсан ч гэлээ найрал дууны хичээл цуг ордог байж. Хоёулаа хөдөөний хүүхэд учраас хурдан морь, мал ахуйгаас эхлээд тэдэнд ярьж хөөрөх зүйл бишгүй байсан гэдэг.  “Тэгээд ч малын захад  өссөн хүүхдүүд хотод ирээд биенийгээ л бараа­дахгүй бол хотынхон тоо­доггүй байсан” тухай Г.Ариун­баатар хошигнон өгүүллээ. Ийнхүү хуу­шуур, пирожкигээ хувааж иддэг байсан андууд одоо Монголын сонгодог ур­лагийн нүүр царай болон гялалзаж явна.

БАГШ МИНЬ ЭНЭ УРЛАГТ ЗҮТГЭХГҮЙ БАЙХ АРГАГҮЙ БАЙДАЛД ОРУУЛСАН

 Тэрээр байсхийгээд  багш нарынхаа гавьяаг дурсан ярьж байв. “Манай багш нар тийм мундаг. Би багш нарынхаа хөдөлмө­рийг биширсэн” гэх үг­нүүд яриа бүхэнд нь шигт­гээтэй байсан. Тэрээр 2005 онд Б.Баясгалан багш­даа хөтлүүлэн  СУИС-ийн хаалгаар орж байжээ. Харин угтан авч дуурийн урлагийн хүнд хэцүү, сайн сайхныг мэд­рүүлсэн багш нь гавьяат Д.Банди агсан юм. Тэрээр “Дуурийн дуулаач мэр­гэж­лийг хүн хүчээр сурна гэж байдаггүй. Тайзан дээр микрофонгүй дуулах үе гарна. Дуулдаг бүжиг­лэдэг, жүжиглэдэг байх хэрэгтэй гээд л хүнээс маш их зүйл шаардана. Түүнийг л багш минь л надад ойлгуулсан. Энэ урлагт зүтгэхгүй байх арга­гүй байдалд оруулсан” гэж бодож явдаг  ажээ.   Түүнийг СУИС-д орох жил дуулаачийн ангийн шалгалтад 400 гаруй хүү­хэд орж, Г.Ариунбаатар нэгт жагсаж байжээ.   Олон авьяастай хүүхдийн  дундаас шалгаран нэгдү­гээрт жагсана гэдэг түү­ний амьдралын бас л нэг мартагдахааргүй үе бай­сан гэдэг.  “Одоо бодоход  дуучин болон гараа минь сайхан эхлэж дээ. Мон­гол­чууд гараа сайн болон бариа сайн гэж ярьдаг. Миний уран бүтээлийн зам их сайхан байна. Одоо надад маш том мөрөөдөл бий. Түүнийхээ ард гарчихаад дахин ингээд ярьж суувал ямар сайхан бэ”  хэмээж байсан. 

НИЙТИЙН ДУУГ МЭРГЭЖЛИЙН ТӨВШИНД ДУУЛНА

Сүүлийн үед дуучин бүхэн нийтийн дууны төрөлд хүч сорих болсон. Г.Ариунбаатараас энэ талаарх сэтгэгдлийг нь сонслоо. “Тэрээр олон мундаг дуучин  нийтийн дуу дуулж байна. Яагаад гэхээр Монголд сонгодог урлаг сайн хөгжөөгүй. Далд байдаг юм болов уу. Би нийтийн дууг мэргэж­лийн төвшинд дуулж ард түмэнд хүргэх бодолтой байгаа” хэмээсэн. Одоо тэрээр Цагдаагийн “Сүлд” чуулгын дуучин. СУИС-ийн гуравдугаар курсийн оюутан байхдаа л энэ чуулгын гишүүн нь болж, дэслэгчийн мөрдэс зүүн, үүрэг гүйцэтгэж эхэлсэн гэдэг. 1994 онд байгуу­лагдсан тус чуулга 2000 оны үед татан буугдсан байна. 2008 оноос дахин сэргэж одоо хурандаа Л.Гаваасүрэнгийн удирд­лага дор уран бүтээл хийж эхэлжээ. “Сүлд” чуулга ард иргэд цагдаа хоёрын харилцааг бэхжүүлэн цөөн бүрэлдэхүүнтэй ч гэсэн чанартай, мэргэж­лийн бүтээл хийхээр зэхэж байгаа ажээ. 

БИ ГАВЬЯАТЫН ТӨЛӨӨ ЗОРИОГҮЙ

2009 онд дуучин С.Мөнгөн­цэцэг энэхүү шагналыг эх орондоо ав­чирч байлаа. Монголчууд ихэд баярлаж, төр засаг ч хишгээ хайр­лан “Монгол Улсын гавьяат жүжигчин” цолоор амжилтыг нь мялааж бай­сан юм. Харин энэ удаа яах бол гэсэн хүлээлт хүн бүхний сэт­гэлд дуншиж буй. Г.Ариун­­баатараас “Гавьяат авна гэж бодож, хүлээж байна уу” гэхэд “Би тэр шагна­лын төлөө зориогүй. На­майг өдий зэрэгт хүргэсэн ээж аав, багш нарыгаа баярлуулъя гэж хүссэн. Тэр хүслээ биелүүллээ. Одоо надад өшөө илүү амжилтад хүрэх эрч хүч байна. Түүний төлөө би бүхнээ зориулна. Энэ бол миний гараа бай­лаа” хэмээн даруухан ха­риулсан. Үнэхээр түүнд Монголын төр гавьяат цол өгөх болов уу.  Энэ л асуулт одоохондоо таавар хэвээр байна. Тэрээр удахгүй болох “Учиртай гурван толгой” дуурийн шилдэг дүрийн уралдаанд оролцо­хоор бэлтгэлээ эхэлжээ. Анхны тэмцээндээ ороод тэргүүн байр эзэлсэн нь залуу уран бүтээлчийн сэтгэл зүрхийг улам бад­рааж өгсөн нь лавтай.

Т.БАТСАЙХАН

zuunii medee