Сэтгэл зүрх хоёртоо шатаж явах үедээ… гэрэлт социализмын гэнэн үлгэрийн цаг шувтрахын тэрхэн үед өнөөх чинь өөрийн эрхгүй нэгэн удаа үзэн ядмаар, зэвүүн муу “дамын наймаачин” болж таарсан юмдаг. Тиймээ, би байдаг л нэг дамын наймааачин буюу хожим нь ирж яваа цагийн аясаар ченж гэх амьдралаар овоо хэдэн жил хоногийнхоо хоолыг залгуулсан л юмдаг. Харин тэгэхэд бол ингэсэн юм даа.

Ингэдэг юм. Аргын тооллын нэгэн мянга есөн зуун наян есдүгээр оны хуучдаар би хүүтэй боллоо. Тэр гайхамшигт өдөр бол арван хоёр дугаар сарын хорин дөрөвний ням гариг байлаа. Мэдээж Баагийгийн хувьд ёстой л нэг Балжин, Даш, Бат-Эрдэнэ гурваараа давхацсан, бас сэтгэлийн хөөрөл дэвхэцсэн ёстой нэг орилмоор, бас хашгирмаар тийм л өдөр байсан ажгуу. Ням гаригийг хэлэх үү, өглөө эртийг ч хэлэх үү гудамж талбай эв эзгүй, хаана ч хүний бараа байхгүй. Ядаж айлуудын цонх ч үхмэл харанхуй, их хот маань гүн нойронд дарагдаж ахуйд, хар үүрээр миний муу хань амаржиж би гээч хүмүүн 3,5 кг жинтэй, 54см урттай өөдөсхөн үртэй болчихоод хэн нэгэнд хөөрөлхөж яримаар, онгирч сагсуурч “Би чинь хүүтэй хүн шүү дээ!” гэж гайхуулмаар байдаг.

Харамсалтай нь их хот маань социализмын үеийн үхширмэл нам гүм чимээгүй, ажин түжин, амьдын шинжгүй амралтын өдрийн өглөө үүрээр гүн нойрноосоо салж амжаагүй, чив чимээгүй дүнсийсээр. Ингэж хэлэх учир буй. Хожим нь “Шөнийн халтуурчин” гэдэг амь өрссөн ажлаар хоногийн талхаа залгуулж бүтэн дөрвөн жил зөвхөн шөнөөр муу “Мазда-626” маркын япон тэргээрээ халтууранд гүйсэн болохоор социализмын үеийн шөнөтэй харьцуулашгүй их хөл хөдөлгөөнтэй болон хувирч, гүн шөнөөр, шүлэг нойрын цагаар ч, тэр ч бүү хэл амралтын өдрийн өглөөгүүр үүр цайж өглөө боллоо ч хэрвээ өөрөө овсгойтойхон хөдөлж, хаанаас хэнийг олоод хэрхэн яаж чангааж чадваас их хот маань өөрийн гэсэн шөнийн амьдралтай болж цаг минут тутамд хүнтэй тааралдаж орлого гэдэг бурзайж явдаг байсан болохоор хоёр тэс өөр шөнийн хотыг харьцуулж үзэх боломжтой болсоных билээ.

Тэр шөнө тэгэхэд бүтэн шөнөжингөө траншейны Баагий шиг орц сахин нэг орж, нэг гараад л нойргүй хоносон гэж байгаа. Ханилсан ханиа бус орц сахиж хонохын учир нь одоотой адилгүй хүссэн эцэг эхнэрээ амаржихад нь дэргэд нь байж гарыг нь атгалцаад зэрэг зовж шаналж болдоггүй, тэр ч бүү хэл аяга халуун шөл ч хийгээд өгөх нь хориотой тийм цаг үе байсан агаад ядаж байхад “Хоёр дугаар амаржих газар” засварт орж “Мэргэжилтний хорийн” арын нэгэн цэцэрлэгийн байранд түр байсан болохоор аавууд ороод хүлээчих газаргүй байсных байлаа. Тэр шөнө дөрөвхөн ээж амаржиж, надтай адил анхны үрийнхээ зулайг үнэрлэхээр үеийн нэгэн залуу бид хоёр хамтдаа орц сахисансан. Харин нэг хэнэггүй, хуучин архаг аав “Хүүхдүүд явж унтаа хө, өглөө л ирэхгүй юу. Цаадуул чинь төрчихлөө гээд гараад явчихгүй, байж л байнадаг, би явж унтлаа” гэгээд явж одсон юмдаг. Тэр ах гуай тухайн үед бараг л миний насан дээр явсан юм болов уу даа, гэвч би өнөөдөр ч ханилсан хань минь төрлөө гэхэд тэр л хорин хэдэн жилийн өмнөх шиг дав дув хийгээд босон суун сахиж хононо уу гэхээс би тэр ах гуай шиг харьж унтлаа гээд хээв нэг арилаад өгч чадахгүй сэтгэлийн хөөрөлтэй туучий хэвээрээ л байх ажгуу.

Дөрөв дэх аав яасныг бүү мэд, бараа нь ч харагдаагүй л юмдаг. Нөгөө залуугын эхнэр шөнө эртээ дөнгөж хоёр ч болоогүй байхад амаржиж охинтой болсоноо дуулчихаад гүйсээр орж ирээд “Чи сонсов уу хө? 2,9 кг, 45 см охин гэж байна шүү дээ, хөгшөөн!” гэснээ баяр ч хүргэж амжаагүй байхад пижигнэтэл гүйн одсон нь яг л урд шөнийн явдал мэт сэтгэлд тодхон боловч чухам ямар хувцастай, ямархуу төрхтэй залуу байсан нь санаанд ер буудаггүй дээ. Харин охиных нь жин, уртыг тодоос тод санахын учир “Үгүй мөн давжаахан амьтан унаж дээ, ямар ч байсан бүрэн бүтэн төрөлт бололтой” гэж бодож байсных санаанд дэндүү тодхон үлджээ. Үүрээр ид жавар тачигнаж байхад дөрөв хагас өнгрөөгөөд эхнэр маань төрөх орон дээр гарсан сургаар тэрүүхэн хажуугын байранд байх нагацынд нь орж Уг нь тэднийд хоноорой хэмээн хань минь болон ээж маань захисан ч шөнөжин айлын хаалга онголзуулалтай биш болохоор л орцыг сонгосон хэрэг. Ядаж л нагацынх утастай байсан бол утас сахиад нойргүй хонох л байхгүй юу хонины шинэхэн гуя хөшиглөн, цагаан мөөгтэй хар шөл хийгээд 500гр- ын жимсний чанамлын шилэнд савлан сайтар таглаад 2литрийн пагдгар дэгзэн бортогонд хөнгөн цагаан бидон хийж гадуур нь хүүхдийн үстэй дээлээр ороогоод гар цүнхэнд хийгээд тав өнгрөөгөөд төрхийн цонхон доор очин, ямар нэгэн чимээ олоод чагначих санаатай хөлөө мэдээ алдтал холхиод хэдийвээр дангинатал нь дулаалсан цонх боловч үе,үехэн хүчтэй ёолон гиншигнэх дууг нь үнэхээр сонссон уу, эсвэл санаа дагаж үүрийн жаварт хүч өгөн салхилах сэр сэр салхины чимээг сонссон уу, яалт ч үгүй л үрийнхээ “Хүн болсоноо зарлан тунхагласан” дуу- уйлахыг л лавтай сонсож чадаагүй л юмдаг. Тэгээд бодохоор санаа дагаад л ёолох, дүлэхийг нь сэтгэлээрээ сонсоод байсан юм болов уу даа. Тэгж тэгж 05:57-д арайхийн хаалга нээгдэн сувилагч гарч ирсэнээ тэдний гэрээс хүн байна уу ч гэж ёсорхсонгүй, шууд л гадаа нь ганцаараа дэвхцэх намайг харсанаа:

-Та хүүтэй боллоо! 05:45 цагт амаржсан, 3,5 кг жинтэй, 54см урттай эрүүл ураг! Эх үрсийн биес сайн, хэвийн байгаа!... Сувилагч нь миний үеийн л бүсгүй, магад ч үгүй надаас ганц, хоёр насаар дүү ч байсан байж магадгүй ч аман дээр:

-Эгчээ, энэ жаахан жаахан шөл... Үүнийг танд!... тодолтголтой ганц набор буюу шокаладны цуглуулгатай сарвайвал бортогноос сая сугалсан шилтэй шөлийг минь тийм халуун гэж бодоогүй бололтой гараараа шууд шүүрэн авсанаа “Ээ халцгай, түлцгээ...” болон золтой л шидэж орхисонгүй, мэдээтэй байсан тулдаа л арайхийн тогтоогоод “Хоёрын бидонтой нь аваад орчих юм уу?” гэхэд “Та хүн фактлах гээ юу? Аль вэ ийшээ хий дээ...” гэснээр шилтэй шөлөө халадных нь халаасанд хийснээр асуудал шийдэгдэв.

Варианы шил, тагдгар хоёрын бидон хоёр тухайн үедээ л манайх гээч айлын хоолны халуун савыг орлодог байлаа шүү дээ. Хоолны халуун сав байхгүй биш байдаг байсан ч тун удахгүй халуунаа барихаа больчихдог, тэгээд ч запас- дотор нь олддоггүй байсан болохоор тухайн үедээ шалгарсан арга байлаа. Хөхөө өвлөөр хаа байсан Баянхошуунаас Зайсангын эмнэлэгт хэвтэж байгаа хүнд эргэлт оруулахад л хав халуунаараа байж л байдаг байсан юм. Ямар одоогынх шиг зам түгжирч 2-3, магад ч үгүй 4 цаг гэлдрэх биш. Удаандаа автобус хүлээлээ гэхэд цаг хагас шүү дээ.

Автобус есөөс нааш байхгүй. Хачиг Луузангын хэлсэнээр “Ардын засаг ч гэж юу байлаа, авдаг өгдөг ч гэж юу байлаа” гэгчээр такси ч гэж юу байлаа, таксиддаг ч гэж мань мэтийн борчуул юу л бол доо байсан цаг үе. Өөрт заяасан үнэгүй тээврийн хэрэгсэл бол алхах! Алхахыг бол харин ч нэг үзүүлж өгдөг байсан цаг. Сураагүй юм биш алхалаа. Нэгд яарсан сэтгэлийнх, хоёрт бээрч хөшсөн биеийнхээ бээрээг гаргах санаатай хороолол, Москва рестораны ард байх өөрийн гэрлүүгээ шогшсоор хорин хэдхэн минутанд шогшоод хүрчих нь тэр. Гэрийнхэндээ хүүтэй болсоноо дуулгачихаад халуун хоол цай, унд болоод бээрээ бүрэн гараад хүн болон цаг харвал дөнгөж л долоо хагас болж байх аж.

Гараад л алхаад өглөө дөө. Муу ээждээ эмээ болсоныг нь дуулгах гэгээд тэр шүү дээ. Алхах шогших хослуулсаар автобус амилах үеэр гэртээ хүрч эмээд нь баярт мэдээгээ дуулгачихаад хоёулаа эргээд гараад гүйлээ дээ. Шинэхэн “эмээг” шинэхэн “ээжтэй” нь цонхны цаанаас уулзуулчихаад харихаар чавхдах ахуйд арав аль хэдийнээ өнгөрч их хот амилан хөдөлгөөнд орохоор барахгүй бүр гацуур мод барин алхалах нэгэнтэй тааралдсанаар би чинь гэнэт хүүтэй эцэг хүн болсоноо санан шинэхэн “эмээ”- г та харьж бай даа гэгээд гацуурын эрэлд шогшлоо. Замд гацуур болон ганган ёлканы тоглоом барин зөрөлдөх хүмүүсээр navigatsion хийж гүйсээр юу юугүй “Хүүхдийн зуу” орлоо. Ороод очерт алалцлаа. Очерт алалцаад ямар боловч нэг гацуур олоод авлаа. Өөр нэгэн тасагт тоглоомонд алалцав. Ид хорин таван дээрээ яваа, шинэхэн аав болсон, эрч хүчтэй залуу очерыг бол ханаруулаад л дайрахад хэдийвээр нэг хүнд нэгийг л зарж байсан боловч яаж байгаад ч юм бэ, бүү мэд, хоёрын зэрэг тоглоомтой болчих нь тэр. Гацуураа, тоглоомнуудаа барьсаар гарч иртэл “Их дэлгүүр”- ийн зүгээс өөр янзын тоглоом болон гялгар саа барьсан хүмүүс цувах нь үзэгдэнэ.

Тэр үед одоотой адил юм элбэг дэлбэг байсангүй. Хэрэгцээтэй юм худалдаанд гарлаа л бол бөөн очер дараалал, бөөн дайн болох. Дарга даамлууд болон дамын наймаачид арын хаалгаар ихэнхийг нь цааш нь хийлгэчих учир энгийн худалдан авагчид хоншоортой, чадалтай бүлтэй нь очерт алалцаад ганц бужигнаад л дуусдаг байсан тийм цаг үе. Гартаа гацууртай, бас хоёрын зэрэг тоглоом гар торонд минь хийгээстэй ч дахиад л өөр янзын тоглоомны очерт алалцаад бас л хоёрыг авчихаж дөнгөв. Аатай залуу нас, ааг амтагтадсан шинэхэн аавын эрч хүчтэй онгиргон сэтгэлгээний эрч хүч энэ аж. Одоо тэнд өөр тасагт саанд алалцах хэрэг гарч байна. Алалцанаа. Ямар очерт алалцаж сураагүй юм биш. Багадаа барилдаж явсаны хэрэг юу билээ гэгчээр багаасаа очер дараалалд нэвт алалцаж, цувдай толгойноос өгсүүлээд халуун савны запасанд хүртэл алалцаж явсан бөөн туршлага бүхий жинхэнэ очерт дайраачин байсных “Хү, ха...” гэгээд л аль хэдийний хоёрын зэрэг ком саа бариад гараад ирэх нь тэр!

Харин тэгтэл цэнхэр формтой “Сэргийлэгч” агаа та намайг дагаад яв даа гэх. Тэр үед одоотой адил тухайн цаг үеийн үзэл суртаалын хэлээр “Харгис цагдаа- Police” байсангүй, ямар нэгэн юмыг урьдчилан цагдан сэргийлдэг “Сэргийлэгч- Милици,милиционер” л байсан цагсан. Тийм болохоор тэдэнд бороохой, гав, гар буу энээ тэрээ юу ч байхгүй гар мухар хөөрхийсүүд. Одоогынхтой адил бахаа ханатал баригдсан Баагийнуудыг зодож нүдээд байхгүй. Гэхдээ тэд өөрийгөө өмгөөлж чадахгүй арчаагүй гаруудаар бас гарынхаа зугаа, загатнааг гайгүй гаргачихаж дөнгөдөг л байсан хэрэг. Гайхав. Хэлсэнээр нь дагав. Хууль сахиулагчын өөдөөс пээдийх хэн байх вэ. Их дэлгүүрийн нэг давхарын зүүн хойд буланд байх архины тасгийн ард байх нэг жижигэвтэр өрөөнд дагаад орлоо.

Бичиг баримт, биеийн байцаалт нэхэж байна. Ажлын газрын үнэмлэхээ үзүүлэв. Үзчихээд ширээнийхээ нүдэнд шидчихээд “Биед чинь үзлэг хийе” гэгээд нэгжих нь ээ.

-Хүүе хө, үзлэг хийх гэж байгаа бол үзлэгээ л хий. Битгий нэгжих гээд бай! Нэгжих гэж байгаа бол прокрурын зөвшөөрлөө үзүүл! Шалгах гэж байгаа бол шалгалтаа л хий. Харин баривчилж байгаа бол баривчлах тогтоолоо үзүүл!... гэгээд адарлаа.

Адархаас ч өөр яах вэ дээ. Тэр өрөөнд байсан ахмад дээр өөр нэг сэргийлэгч манай ажлын Жааяааг бариад орж ирсэнээр сэргийлэгчид гурвуулаа болов. Манай Жааяа бол харин орги дамчин гар л даа. Жааяа ердөө ганц саа, ганц тоглоом олж авсан байх аж. Харин Баагийд нэгийн зэрэг гацуур, хоёр өөр янзын дөрвийн зэрэг ёлканы чимэглэл болон хоёрын зэрэг ком саа байх. Би гайхдаг юм, ердөө үдийн цайны цаг ч болоогүй байхад тэр бүгдийг алалцаад олоод авчихсан, дэлгүүрүүд арван цагт нээгддэг, ардаа ар талгүй, авсан барааг минь хараад маллаад өгөх хүнгүй, чухамдаа бол ар талгүйгээр дайны фронт дээр ганцаараа зад үзэлцсээр байгаад тэр арвин их “Дайны олз омог”- ыг ердөө л хоёрхон цаг ч хүрэхгүй хугацаанд ердөө л хүүтэй болсон эцэг хүний сэтгэлийн хөөрлөөр тэмцээд олоод авчихсан байсныгаа одоо хир нь гайхаж бардаггүй юм. Түрүүнд нь авсаныгаа аль гартаа барьж, дараагын авах юмныхаа мөнгийг аль гараараа барьж, аль гараараа бусадтай алалцаж, лангуу руу, очерт дайрч, аль гараараа бусдыг шударч, аль гараараа лангуунаас зүүгдэн урагшилж, тэгсэн хирнээ тэр эмзэгхэн шаазан тоглоомнуудаа хэрхэн яаж бяцлуулчихгүйгээр байлдаж явсанаа эргээд санахаар нэг л санаанд буудаггүй юм. Би чинь мянган мутарт биш шүү дээ.

Харин тэр үед яагаад сэргийлэгч агаад баригдаад тэнд ороод ирсэнээ эхлээд ер ойлгосонгүй. Үзлэг нэртэй нэгжлэг хийх гэгээд байгаад нь дургүй хүрээд адартал нэг нь элэгдээд авдаг юм. Аа тийм үү? Тэгүүлэх ч үгүй шүү гэсэн бодлоор тийм ч хүчтэй биш элэгдүүлсэн ч шууд л элгээ даран баашлан унахдаа ширээнийх нь буланг тэгэхээс тэгэх гэж шанаагаараа хүчтэй мөргөн унан санасанаараа нүүрэндээ сайхан тамга дарж, тамга хөзөртэй болон хөхрүүлж өгөнгүүтэй томорч эхэллээ дээ нөгөөх чинь.

-Асуулт байна. Нэгд намайг баривчилж байгаа бол ямар учраас, ямар үндэслэлээр баривчилж байгаа болон хэний зөвшөөрөл, хэний тушаалаар баривчилж байгаагаа албан ёсоор бичгээр өг.

Хоёрт яагаад хүний эрхэнд бүдүүлгээр халдаж нүүр ам хөхөртөл зодсоноо Ширээ мөргөж шинэхэн тодрох хөхөрсөн шанаагаа заавэргээд та бүхэн хуулийн өмнө хариуцлага хүлээх ёстойгоо ойлгох хуулийн этгээдүүд, хууль сахиулагч гэдгээ надаар хэлүүлэх юун!

Ийм ярианы дараа ахмад нь их л ёозгүй царайлсаар босч ирсэнээ:

-Чи муу дамын наймаачин ингэж томрох болоогүй шүү! Хирэндээ л байгаарай, хохь чинь шүү! Гээд гараа далайхад нь өөдөөс нь шанаагаа өгөөд нүдрүү нь огт цавчлахгүй цоо ширтэн зогсоход минь манай ахмад харц нь дальдран далайсан гараа буулгачихаж ч болдоггүй, буцааж ч болдоггүй хэсэг пааниганд орсоноо ёстой ичсэн хүн хүн ална гэгчээр ичсэн нүүрэндээ нөхөрсөгөөр хацар дээр зөөлөн буулган хоёр гурван удаа алгадмар аялсанаа “Их зоригтой, шазруун эр байх нь ээ” болон хувирч ширээнийхээ ард суучихав.

Нэг ийм үг байдгаа даа, “Багадаа барилдаж явсаны хэрэг юу билээ” гэгээд. Яг л тийм юм болсон хэрэг. Урьд нь би “Цэл залуу насныхаа гал дөлөөр бадарч” ахуйдаа армид байхдаа хоёр ч удаа байцаагч агаагын өмнө жижигрэн сууж, нэгд нь нэвт томорч нэг ч үг алдалгүйгээр босоогоороо гарч, нөгөөд нь аргадан эвийлж “миний талд” байсан ачит агаагынхаа арганд орж өчиг алдаад бүтэн нэг жил “Армийн шорон”-нд, торон дотор жиргээд ирчихсэн гарт бол тэр зэргийн бааш байх л байхгүй юу. Зүгээр байж байгаад дамын наймаачин болж өчиг алдахааргүй муу санаа суучихсан хэрэг.

Учрыг ойлгов. Яагаад энд суух болсон шалтгаан нь сэргийлэгч агаа нарын байнгын хараанд байдаг ориг дамчин манай ажлын Жааяа тиймхэн “Аян дайны олзтой” байхад би вээр хэд нугалчихсан олзтой, гайхамшигтай алалцаад явж байсан болохоор, урьд өмнө огт танигдаагүй дайны баатар Шаваарцнээгэр, Стаалооне, Ван Даам шиг нугаршгүй баатар эр нэгийн зэрэг гэв гэнэт гараад ирсэнээр агаа нарт адлагдан суух шалтаг болсон ажгуу.

Гэдэн ч хөдлөв. Гэхдээ таг дуугүй гөжүүдлэн таг суухыг илүүд үзэв. Хэн ч юу ч асуусан гөлийгөөд өөдөөс нь хаяа нэг хялайж харчихаад таг дуугүй омлек царайлан өрөөний мухарт нь шалан дээр нам дуугүй суучихав.

-Хэн чамайг суу гэсэн юм бэ? Бос!

Ёстой битгий хуцаа л юм байлгүй, нохой хуцсан шинжгүй тааз ширтэн таг дуугүй суух. Зодож болохгүй Баагий, толгой цусдаж мэдэхийг мэдэрчихсэн болохоор хөөрхийсүүд хүч хэргэлж чадахгүй. Бас зүгээр гаргаад явуулчах нь тэр үеийнхээр “Шараа болох” одоогынхоор онигоо.

Нэг цаг өнгөрлөө.

Хоёр цаг өнгөрлөө. Хоёр архичин жентельмэн орж ирээд эрүүлжих рүү ачигдлаа.

Гурван цаг болов. Нэгийн зэрэг харваас халаасчин Баагий “Гяндангын нүдний баясгалантай”- гаар орж ирээд ахмадтай түр гадаалаад учраа ололцсон юм байлгүй дээ эргэж орж ирсэнгүй, ахмад маань маадгар орж ирээд нөгөө хоёртой нүдээрээ “ОК” хэлэх. Тэр зэргийг ойлгох Баагий би вээр гөлийгөөд ер түүнийг нь анзаарахгүйгээ ч мэдэх.

Дөрвөн цаг гөлийв. Ахмадын маань тэвчээр алдрав бололтой. Хоолойнд тээгэлсэн мах цаашаа ч орж болдоггүй, буцаагаад гаргаж ч болдоггүйтэй адил нэгэн новшын цоо шинэхэн “Дамын наймаачин” Баагий лай болон өрөөнд байгаад байгаад тэсвэр алдав бололтой:

-Хүүе чи юм хэлэх хүн үү? Гэсэн ганц асуултынх нь хариуд:

-Хоёр дугаар амаржих газар луу утасдаад А... гэж эх байна уу? Гэгээд асуугаад үз дээ... гээд өөр юу ч хэлсэнгүй эргээд эргүү юм шиг тааз гөлрөн та нар шиг тэнэг малнуудтай харьцахгүй ээ гэдгээ үзүүлэв.

Дахиад хагас цаг өнгрөв. Анх намайг олзолдог сэргийлэгч гүйхээрээ орж ирээд:

-Хоёрт А... гэдэг ээж амаржсан юм байна, 3,5 кг жинтэй, 54см урттай хүүтэй болсон гэнэ...

Харин одоо Баагий амь орон дуугарч:

-Тэр чинь миний хүү! Энэ бүхэн зөвхөн түүнийх! Би эднийг хэнд ч дамлахгүй ээ! Би хүүдээ л авсан юм. Бас түүний дүү нарынх нь.

Миний хүүгийн нэр СОЁМБО!

Хэдийвээр “Эрийн муу... эмийн муу...” гэдэг ч тэд надтайгаа адилхан хүмүүн болохоор хэдийвээр тэд “эрийн муу...” боловч надтайгаа адилхан эр хүмүүс л болохоор шинэхэн аав надад баяр хүргээд чин сэтгэлээсээ уучлалт гуйсан л юмдаг. Ингэж би нэг удаа гэрэлт социализмын шувтрахын өмнөхөн сэргийлэгч агаа нарт гэмт муу дамын наймаачин болж адлагдаж билээ. Харин тэгж гөлийж тааз ширтэн сууснаа сэтгэлийг нь чилээхгүй, зовоохгүй гэсэн дээ одоо хир нь хүүгийнхээ эмээд ч, ээжэд нь ч ер хэлээгүй тас нуугаад өнгөрсөн юмдаг. Ханьтайгаа хоёр давхарын цонхны цаанаас харьцах болохоор, эмээг бол пялаад ойроор нь хорооллоос гэж хулхидаад нүдэндээ тавьсан тенээ арилж дуусахыг хүлээж чадах зальтай, овсгоотой залуу халуун, аагтай нас минь үү зээ.

Тиймээ би хүүтэй хүн. Бүр гурвын гурван бахиалан гутлын эзэд, нуган үртэй хүн дээ.

Сартуул Б.Бат-Эрдэнэ. Япон, Унаками 2011-12-24