Энэ хэрээр ЭЦГ-ын Эдийн засгийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх хэлтсийнхэн ачаалалтай ажиллаж буй сурагтай. Тус газар 10, 20 сая төгрөгийн залилан бус тэрбум төгрөгөөс дээш хохиролтой хэргийг илрүүлдэг.

Томоохон хэрэг илрүүлэх чиг үүрэгтэй ЭЦГ ачаалалтай ажиллаж байна гэхээр хэрэгтнүүд санхүүгийн залиланг тэрбум, тэрбумаар хийдэг нь батлагдаж таараад байгаа юм. Ер нь ч сүүлийн жилүүдэд хууль бус сүлжээний бизнесээс эхlээд бусдын орон байр залилах, банк луйвардах хэрэг ар араасаа гарч, өсөх хандлагатай байгааг мөрдөгчид төдийгүй прокурор, шүүгчид ярьж байна.

Хэдэн жилийн өмнө “Монгол бизнес”, “Монгол шуудан” банкинд холбогдох эдийн засгийн гэмт хэрэг гарч байсныг эс тооцвол санхүүгийн залилан манайд цөөн гардаг байж. Тухайн үед банкны хэргүүдийг Чингэлтэй дүүргийн шүүх хэлэлцэж “Монгол бизнес” банкийг төлбөрийн чадваргүйд тооцож дампууруулах шийдвэр гаргаж байсан.

Харин “Монгол шуудан” банк 2008 онд санхүүгийн хямрал болоход үүдээ барьсан. Тухайн үед банк санхүүгийн хэрэг болон банкны байгууллагын ажилтнууд албан тушаалаа хэтрүүлэн ашиглаж бусдыг хуурч мэхлэн хөрөнгийг нь завшиж үрэгдүүлэх, аккредитивийн хуурамч гүйлгээ хийж, мөнгө завших нь шинэ төрлийн хэрэг байлаа.

Харин одоо хуучирчээ. Хаа сайгүй л “Банкны ажилтан иргэдийн гүйлгээг ашиглан мөнгө авчээ”, “Дунд сургуулийн боловсролтой Б.Дондог банк залиллаа” гэхчилэн эдийн засгийн гэмт хэргүүд тасралтгүй гарах болов. Таван жилийн өмнө хамгийн ихээр дуулиан тарьсан эдийн засгийн залилан бол “Глоб кредит” хадгаламж зээлийн хоршооны хэрэг.

Тус хадгаламж зээлийн хоршооны ажилтнуудад холбогдох хэргийг хянан шийдвэрлэх шүүх хуралдаан дөрөв хоногийн хугацаанд үргэлжилж байлаа. Сонгинохайрхан дүүргийн шүүх 1300 гаруй иргэнд 12 тэрбум төгрөгийн хохирол учруулсан гэх эл хэргийг шүүн тасалсан. Харин одоо хадгаламж зээлийн хоршоо байгуулан иргэдийг залилах хэрэг багасчээ. Гэхдээ виз гаргана хэмээн залилах, хуурамч мөнгөн дэвсгэрт хийх, банк залилах гэмт хэрэг өсөх хандлагатай болсон.

Мөн иргэдийн автомашиныг болон хөрөнгө оруулапт оруулах нэрийдлээр бусдын хөрөнгийг залилах явдал цөөнгүй гарч байна. Үүнээс гадна мөнгийг нь өсгөнө хэмээн иргэдийн байрыг барьцаанд тавиулж зээл аваад зээлийн хүүгийн өрөнд оруулах, байрыг барьцаанаас чөлөөлнө хэмээн мэхлэх хэрэг олноор гарах болсон.

Эдийн засгийн гэмт хэрэг өсч байгаа нь ядуурал, ажилгүйдэл гээд нийгэмд өрнөж буй үйл явдалтай шууд холбоотой ажээ. Тухайлбал, иргэд мөнгөн дэвсгэртийг хуурамчаар үйлдэх тохиолдол сүүлийн жилүүдэд цөөнгүй гарсан.

Мөнгийг хуурамчаар гардан үйлддэг хүмүүс хүртэл бий болж, хуурамчийг нь мэдсээр байж цагдаагийн байгууллагад хандалгүй бусдад зарж борлуулдаг нэг хэсэг байдаг. Энэ үйлдэлтэй ЦЕГ хүчээ дайчлан тэмцэж ирсэн. Тухайлбал, ЦЕГ, Монголбанк хамтран хуурамч мөнгөн тэмдэгтийг хадгалах, хүргүүлэх, устгах журмыг баталжээ.

Журамд зааснаар гүйлгээнээс илэрсэн эзэнгүй, хуурамч мөнгийг Монголбанкаар дамжуулан ЭЦГ-ын Эдийн засгийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх хэлтэст хүргүүлдэг. Тус хэлтэст мөнгөн тэмдэгтийн сери дугаар, үйлдэх арга, давтамж, газар нутгийн байршлыг судалдаг. Улмаар хуурамч сери дугаар илэрсэн тохиолдолд бусад хэрэгтэй холбогдуулан сери дугаараар тулган шалгадаг аж.

Эрүүгийн хуульд зааснаар хуурамч мөнгөн тэмдэгт үйлдсэн этгээдэд оноох ял маш хатуу байдаг. Нэг ширхэг ч бай, сая төгрөгийг ч ялгаагүй хуурамчаар хийсэн бол хариуцлага тооцно. Ийм төрлийн хэрэг үйлдвэл хуулийн санкц нь таван жилээс эхэлдэг. Хүндрүүлэх нөхцөлтэй бол гэмт этгээд 25 жил хүртэлх хугацаагаар хоригдох ялтай. Гэсэн хэдий ч мөнгөн дэвсгэрт хуурамчаар хийх тохиолдол гарсаар байгаа.

Жишээ дурдвал, “Нарантуул” олон улсын худалдааны төвд Монгол эмэгтэй, хятад эрэгтэйтэй бүлэглэн бусдад хуурамч юань зарсан хэрэг гарч байлаа. Тэд Хятадад үйлдвэрлэсэн хуурамч мөнгөө Монголд оруулж ирдэг. Бүх юань гуравхан сери дугаартай.

Энэ хэргийг ЭЦГ-ын ажилтнууд илрүүлж шүүхээс хэрэгтнүүдэд ял оноосон. Мөн манай иргэд гэртээ 10-20 мянгатын дэвсгэрт үйлдэн гэр бүлийнхнээрээ тараалгасан тохиолдол бий. Сүүлийн жилүүдэд сүлжээний бизнес нэрийн дор залилан хийх нь газар авсан.

ШӨХТГ-аас хууль бус сүлжээний бизнес, пирамид тогтоолцоот худалдааны талаар судалгаа явуулжээ. Улмаар энэ төрлийн бизнес Монгол Улсад ямар замаар орж ирдэг, хэрэглэгчид хэрхэн хохирч байгаа талаар дүгнэлт гаргажээ.

Судалгааны явцад 100 хүнээс санал асуулга авахад 22 хувь нь 680-500 мянган ам.доллар хүртэлх мөнгөөр хохирч, долоон хувь нь хуурамч бараа бүтээгдэхүүн худалдан авч, 22 хувь нь эрүүл мэндээрээ хохирчээ. Мөн 48 хувь нь сүлжээний бизнест итгэж, төөрөлдөж байсан хэмээн хариулсан байна.

Манай улсад үйл ажиллагаа явуулж байгаа сүлжээний бизнесийн компаниуд нь гоо сайхны, биологийн идэвхт, хүнсний нэмэлт бүтээгдэхүүн болон тоног төхөөрөмж зэргийг сүлжээний хэлбэрээр борлуулдаг аж. Гэхдээ эл бизнесийг бүртгэдэг улсын байгууллага гэж байхгүй. Иймээс хэдэн байгууллага байгаа талаар мэдээлэлгүй, тоо баримт байдаггүй юм байна.

Үүний зэрэгцээ манай улсад биологийн идэвхт, хүнсний, гоо сайхны зэрэг хүний амь нас, эрүүл мэндтэй холбоотой бүтээгдэхүүнийг нягтлан шинжлэх өндөр хүчин чадал бүхий лаборатори, судалгааны газар байдаггүйгээс нарийн шинжилгээ хийх боломжгүй ажээ.

Монгол Улсад сүлжээний бизнесийн нэг төрөл болох пирамид төрлийн сүлжээ 1975 оны үед дэлгэрсэн гэнэ. Анхлан “Нэг төгрегийн аз жаргалын захиа” нэртэйгээр гарч, олон мянган хүнийг мэхэлсэн байдаг.

1990 онд “Жавхланг бадруулагч”, 1995 онд “Шинэ санаа” төв нэртэйгээр эл бизнес шил шилээ даран гарч иржээ. 1997 оноос хойш санхүүгийн пирамидын сүлжээ сураг тасарсан ч 2003 оноос дахин гарах болсон байна. Одоогийн байдлаар ЭЦГ болон УМБГ-ын Хүнд гэмт хэрэг мөрдөх хэлтэст 10 орчим аж ахуйн нэгжийг сүлжээний хэргээр шалгаж буй.

Ийм төрлийн сүлжээний бизнес ил биш далд хэлбэрт шилжиж цаг үеэ дагаад технологийн дэвшлийг ашиглан интернэтээр луйварддаг нарийн зохион байгуулалттай бүлэглэл бий болоод байгааг цагдаагийнхан анхааруулж байгаа юм. Ийнхүү санхүүгийн залилан газар авч, цагдаагийнхан ажил ихтэй байна.

Д.Мягмаржаргал
Эх сурвалж: “Монголын Үнэн”