мансууруулах хар тамхийг хэрэглэж буй хүмүүсийн тоо 16 мянгад хүрсэн байна. Олон улсын дүгнэлтээр нэг хэрэглэгчийн ард дунджаар дөрвөн хүн байдаг гэдэг. Тэгэхээр 16 мянгаа энэ дөрвөн далд хэрэглэгчээр үржүүлэхээр 64000 гэсэн тоо гарна. Энэ бол манай улсын нэг аймгийн хүн амтай тэнцэхүйц том тоо юм. Тиймээс бодит байдлыг мэдээлж ярьж сэрэмжлүүлэх нь төрийн үүрэг юм хэмээн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж өчигдөр болсон “Хар тамхи, мансууруулах бодисын аюул, урьдчилан сэргийлэх, таслан зогсоох арга зам” сэдэвт уулзалтын үеэр хэлсэн юм.

Тэрээр цааш нь, Оюутан, сурагчдын дунд хийсэн судалгааг сонслоо. Дөрвөн хүүхэд тутмын нэг нь дараах байдлаар хариулсан байна. “Бид хар тамхи ямар нэг байдлаар хэрэглэсэн”, “Бид хар тамхи хэрэглээч гэсэн хүсэлт, урилга авч байсан”, “Бид хар тамхи хэрэглэж буй хүмүүсийг өөрийн нүдээр харж байсан” гэжээ. Тэгэхлээр танайх дөрвөн хүүхэдтэй гэж бодоход нэг нь энэ асуудалд ямар нэгэн байдлаар оролцжээ гэсэн дүгнэлт хийж болохоор байна. Санал асуулгад оролцогчдын 75 хувь нь оюутан, 25 хувь нь сурагч байна. Энэ сэтгэцэд нөлөөтэй бодис, хар тамхитай холбоотой хэргийн гаралт 2010 онд 2009 онтой харьцуулахад 3 дахин өссөн, 2011 онд 2010 оныхоосоо дахиад 3 дахин өссөн байна. Зарим мэдээллээр бол 5 дахин өссөн гэжээ. Энэ бол хэрэглээ ихэссэн, хэмжээ хэлбэр, оролцоо, үйлдэл нэмэгдсэнийг харуулж байна. Нэг хэргийн ард 10 үйлдэл байна гэж ярьдаг. Ингээд бодоход энэ хар тамхитай холбоотой үйлдэл ямар хүрээгээр тэлж буй нь харагдаж байна.

Бас нэг түгшүүртэй тоо хэлье. Манай цагдаагийнхны мэдээлснээр 2011 онд 3 бүлэглэл зохион байгуулалттай гэмт хэрэгтнүүдийг баривчилжээ. Нэг бүлэглэлийн ард хар тамхийг үйлдвэрлэдэг, худалддаг, тээвэрлэдэг гээд хэд хэдэн бүлэглэл байгаа. Энэ бол Монгол Улсын хүн ам ихтэй цэгүүдийг хамарч буй аймшигтай үзэгдэл болж харагдаж байна. Өөр нэг нотолгоо байгаа. Сүүлийн үед ирж буй мэдээллийг харж байхад баар цэнгээний газрын эзэд, тэнд ажилладаг хүмүүсийн яриагаар орой бүр үйлчилгээгээ зогсоон хаалгаа бариад цэвэрлэгээ хийхэд тэнд хар тамхи, мансууруулах бодис хэрэглэсэн ямар нэг ул мөр үлддэг гэж байна. Тариур, зүү, бодисын асгасан үлдэгдлийг тэд олж хардаг байна. Томоохон баар, цэнгээний газрууд бараг ийм үлдэгдэлгүй байхаа болжээ.

Зөвхөн Улаанбаатарт биш, Дархан, Эрдэнэт гээд Монголд хичнээн баар цэнгээний газар байдаг билээ. Өнөөдөр төрийн тэргүүний хувьд байгаа байдлыг ард иргэддээ мэдээллээ. Ийм аюул монголд хэдийнэ ороод иржээ. Үүгээр бид сэрэмжлүүлэг өгч байна. Дээр нь төр засгийн зүгээс ямар арга хэмжээ авч байгаа, цаашид хэрхэх талаар хэлье гэж бодож байна. Зарим хүн энэ тухай ярих нь санаа сэдэл өгнө, дуугай байж байгаад даръя гэж хэлдэг. Ярихгүй, хэлэхгүй зөвхөн мэдээ уншаад суух боломжгүй болж байна. Одоо ээж аав нь, багш нар нь, сургууль дээр байгаа нийгмийн ажилтан нь, найз нөхөд нь бие биедээ анхаарал тавихгүй бол нэг мэдэхэд оройтсон байх вий. Ярихгүй, хэлэхгүй байх нь бас газар авах таатай хөрсийг бий болгоно.

Энэ аюул яг л газар доорх хөвдний түймэр шиг нийгэмд асар хурдан тархаж байгаа гэдгийг хэлэх гэсэн юм гэлээ. УИХ-ын гишүүд, сайд нар, УИХ-ын даргын болон Ерөнхий сайдын зөвлөхүүд энэ уулзалтад оролцсон. Үндэсний аюулгүйн байдлын зөвлөлийнхэн, шүүхийнхэн, Улсын Ерөнхий прокурорын газар, Цагдаагийн ерөнхий газар, Гаалийн ерөнхий газар, Мэргэжлийн хяналтын ерөнхий газар, Тагнуулын ерөнхий газар, Гадаад харилцааны яам, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам, Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам, Хил хамгаалах ерөнхий газар, Сэтгэцийн эрүүл мэндийн төвөөс мөн оролцсон.

Хар тамхины хэрэгтэй тэмцэх Үндэсний хөтөлбөр 2002 онд гарч, 2005 онд хэрэгжиж дууссан аж. Одоо хэрэгждэг үндэсний хөтөлбөр байдаггүй байна. НҮБ-аас бүх улс орнуудыг үндэсний хөтөлбөртэй болохыг зөвлөсөн байдаг. 2002 онд “Мансууруулах, сэтгэцэд нөлөөлөх бодисын эргэлтэд хяналт тавих тухай хууль” гарсан байдаг. Гэвч энэ хууль бүх асуудлыг хамарч чаддаггүй. 2011 оны тавдугаар сард эл хуульд өөрчлөлт оруулж Үндэсний хороо, ажлын албатай болгохоор тусгасан. Гэвч тус хороог хэн ахлах, ямар бүрэлдэхүүнтэй байхыг нь бичээгүй. Одоо болтол Үндэсний хороогүй, ажлын албагүй, хаанаас санхүүжихийг шийдээгүй аж.

Тиймээс Засгийн газарт энэ талаар чиглэл өгсөн, зарлиг гаргана гэдгээ Ерөнхийлөгч хэллээ. “Хар тамхины хэрэгт холбогдсон хэнд ч өршөөл байж болохгүй. Та өөрөө бөх хүн ч байж болно, дуучин, мэргэлдэг, бичдэг гээд ямар ч хүн байж болно. Та ямар ч бай танд төрийн өршөөл байхгүй гэдгийг би хатуу хэлж байна. Та настай ч бай, залуу ч бай, эр ч бай, эм ч бай, мөнгөтэй ч бай, мөнгөгүй ч бай дахин хэлэхэд хар тамхины хэрэгт оролцсон хэнд боловч өршөөл гэж байхгүй. Би Ерөнхийлөгчийн хувьд нэг зүйлийг дахиад хэлье. Хар тамхины хэргээр шоронд орсон этгээдүүдийг өршөөхгүй. Цаашид бид эрүүгийн хуулинд өршөөлд хамрагддаггүй тийм заалт оруулна. Ерөнхийлөгчийн хувьд энэ асуудлаар нэг ч уучлал үзүүлэхгүй. Яг хүн алсан хүнтэй адилхан жигшиж, ялыг нь дуустал эдлүүлнэ. Энэ тухай ял эдлүүлдэг манай шүүх прокурорын байгууллага энэ талаар чиглэл авч байна гэж ойлгоорой. Хар тамхитай орооцолдсон бол ямар нэгэн энэрэл байхгүй. Чиний зөөвөрлөн авч ирсэн, өөрийн чинь тараасан хар тамхины цаана хэдэн арван гэр бүл сүйрч байгаа.

Ийм байдал руу бид оруулахгүй. Бид ийм бодлого барина. Хар тамхинаас ашиг олдог гэсэн эндүүрэл байдаг. Ашиг гэдэг бол нийгмийн сайн сайхныг бүтээдэг зүйл. Байшин барьж байгаа, хувцас оёж байгаа, цагаан идээ үйлдвэрлэж байгаа бол нийгмийн сайн сайхны төлөө бизнес хийж буй ашиг. Гэтэл хүний зовлонгоор ашиг олно гэж байж болохгүй зүйл. Хар тамхиар ашиг хийж байгаа хүн заавал баригдана. Зовлон нь хар мөртэй учраас тэр. Хар тамхинаас болоод хүн үхэж, гэмт хэрэгт орсон бол түүгээр дамжаад нөгөөх эзэн нь заавал баригддаг. Ихэнх нь энэ гэмт хэргийг баригдахгүй гэж бодож “ашиг” гэж олж хардаг байх. “Нэг удаа оролцоод би мөнгө хийсэн одоо намайг олохгүй” гэж бодож байгаа бол битгий эндүүрээрэй. Тийм учраас хар тамхинаас ашиг олох тухай ойлголт байхгүй гэж Ерөнхийлөгч хэлсэн үгэндээ онцоллоо.

Мөн гурван зүйлийг анхааруулсан юм.

Нэгдүгээрт. Сэрэмжтэй бай. Хар тамхины аюул монголын хаалгыг тогшилгүй орж ирсэн. Танай хаалгыг бас тогшилгүй орно шүү. Энэ аюул хэнд ч тохиолдож болно. Аль ч айлд, ямар ч хүнд тохиож болно. Ийм учраас сэрэмжтэй байгаарай. Энэ сэрэмжийг үр ачдаа дамжуулж өг.

Хоёрдугаарт. Хар тамхинаас хол бай. Хар тамхи гэдэг зүйлийг хаяа хатавчиндаа бүү ойртуул. Үр хойчдоо захих сургаал гэж байгаад монголчууд захиж ирсэн уламжлалтай. Энэ захиасыг захиж бай. Тийм захиасын нэг нь хар тамхийг жигших захиас юм шүү. “Миний хүү, миний хүүхдүүд, ач зээ хар тамхинаас хол яваарай” гэж захиж байх хэрэгтэй.

Гуравдугаарт. Би түрүүн хэлсэн, хэрвээ хар тамхины гэмт хэрэгт холбогдох юм бол зөөвөрлөсөн, тээвэрлэсэн, олсон, тарьсан, ургуулсан, хадгалсан, янз бүрийн байдлаар ямар ч хүн холбогдсон бай өршөөл байхгүй шүү. Хууль улам чанга болно. Энэ бол улс үндэстний аюулгүй байдалд харш, манай нийгмийн сайн сайхан, ард иргэдийн маань амар амгалан амьдрахад аюул занал учруулдаг. Хүний, өрх гэрийн аз жаргал тэмүүллийг алга болгодог. Хүмүүсийн, иргэдийн амьдралыг сүйтгэдэг тийм аюултай. Ийм учраас бид хар тамхины асуудал дээр хатуу бодлоготой байна” гэлээ.

Уулзалтын үеэр Нийслэлийн эрүүл мэндийн газрын төслийн зохицуулагч Д.Ганцэцэг “Хүүхэд залуучуудын дунд хар тамхи, мансууруулах бодисын хэрэглээ, түүнээс учрах аюул”, Эрүүгийн цагдаагийн газрын дарга, хурандаа С.Ганбат “Хар тамхи, мансууруулах бодистой холбоотой гэмт хэргийн өсөлт, түүний үр дагавраас сэргийлэх нь”, Хар тамхи, мансууруулах бодисоос иргэдийг хамгаалах нийгэмлэгийн тэргүүн Ш.Лхагвасүрэн “Хар тамхинд донтох эмгэг, түүний хор нөлөө” сэдвүүдээр мэдээлэл хийсэн юм.

Ш.Адима