-УИХ-ын гишүүн Р.Гон­чигдорж та хоёрын өргөн барьсан асуудал чуулганаар дэмжлэг авсангүй. Мэ­дээж асуудал ийм бай­далд хүрэхийг олон жил пар­ламентад суусан турш­лага­тай улстөрчид мэдээгүй гэвэл эндүүрэл болох биз. Нөхцөл байдал хэрхэхийг мэдсэн учраас Ж.Энхбаяр сай­дын өгсөн ярилцлагыг чуулганаар олон нийтэд хүргэе гэж бодсон уу?

-Асуудлын гол нь Ж.Энх­баяр сайд манай на­мын бүлгийн хуралд танил­цуулах асуудлаа хэвлэлээр дэлгэсэн явдал юм. Бүлэг дээр хэв­лэлд өгсөн ярилцлагынх нь дагуу зарим асуудалд тод­руулга авах гэсэн боловч Бат­лан хамгаалахын сайд Ж.Энхбаяр хоцроод дараа­гийн асуудал хэлэлцэж бай­хад орж ирсэн. Ингээд Сон­гуулийн хуультай хол­боотой асуудлыг ярил­цаж бай­сан болохоор өөрийг чинь дараа асууна гээд гаргачихсан.

Тэгсэн нөгөөх чинь хөдөө явж л дээ. Хөдөө явахынхаа өмнө хэвлэл мэдээллээр баа­­­хан ярилцлага өгөөд яв­чихсан байхгүй юу. Гол нь бүлэг асуух гээд байхад бүл­­гээс өмнө өөрөө баахан ярилцлага хийгээд явж бай­гаа нь харицлагагүйн шинж. Тийм болохоор хэвлэлээр гарсан ярилцлагыг нь би­чээд авчихсан юм. Тэгээд л чуулганаар сонсголоо.

-Зүй нь бүлгийн хуралд өгөх ёстой мэдээллээ хэв­лэлээр цацсан гэдэгт дур­гүйц­сэн хэрэг үү?

-Манай намын бүлэг хү­лээж байсан. Дараа нь асуу­на гэж хүлээж байсан чинь хөдөө явахаасаа өмнө баахан хэвлэлд ярилцлага өгчихсөн. Тэр бүхнийг бич­лэг хийж бичиж аваад сонс­тол сэтгэл түгшээмээр бүр ноцтой зүйл ярьсан байгаа юм даа. Өөрөөр хэлбэл ний­тийг хамарсан онц­гой нөх­­цөл байдал үүссэн үед Зэвсэгт хүчний оролцоог эсрэгээр нь ойлгочихсон Бат­лан хамгаалахын сайд­­тай байна шүү дээ.

Салбараа, байлдааны бэ­лэн байдалд байх ёстой. Долоодугаар сарын нэгэн шиг юм болбол яах юм бэ гэсэн утгатай юм ярь­чих­сан. Гэтэл Онц байдлын ту­хай хуульд чинь үнэ­хээр цагдаа, Дотоодын цэр­­­гийн хүч хүрэхгүй то­хиол­­долд Зэвсэгт хүчнийг орол­­цуулна. Оролцуулахдаа байл­дааны хэрэгсэлтэй орол­­­цуулна гэд­гийг хориг­ло­­сон. Өөрөөр хэл­­бэл шүршдэг машин, ну­лимс асгаруулагчтай орол­цоно. Шууд оролцох ёс­гүй. Нарийндаа цагдаа, Дотоодын цэргийн хүч хү­рэхгүй болсон үед Зэвсэгт хүчний командлагчийн үүрэг болгосноор оролцоно. Гэхдээ ердийн хэрэгсэлтэй, нулимс асгаруулагч, шүрших устай, резинэн сумтай оролцохоор хуулинд тэгж зохицуулсан.

Тэгсэн чинь Батлан хам­гаалахын сайд маань мэргэн буудагч яриад явчихсан. Чуулганы үеэр сонссон бол галт зэвсэг гэж яриад байна шүү дээ. Галт зэвсгийг онц байдлын үед хориглосон. Тэгэ­хээр Монгол Улсын Бат­лан хамгаалахын сайд төрийн тогтоосон бодлогоос шал өөр юм яриад байж болохгүй биз дээ.

-Өнөөдрийн чуулган ерөн­хийдөө сайд бэл­дэх курс дамжаа шиг л хурал­даан болж өнгөрлөө. Нэ­гэнт л то­дорхой асууд­лыг цаг үрж, ху­ралдах шаард­лага байсан юм уу?

- МАН олонхоороо түрий бариад сайдаа аваад үлдэх нь ойлгомжтой. Гэхдээ үүнийг зүгээр орхихгүй гэж бо­­дож байгаа. Цаашдаа ч дараагийн алхмуудыг хийнэ. Ер нь бол үүссэн нөхцөл бай­далтай холбогдуулан бүлэг хуралдана.

-Яагаад?

-Яагаад гэвэл зүгээр л, “Би алдсан эндүүрсэн байна. Уучлаарай ойлголоо” гээд салдаг асуудал биш. Чуулган дээр Батлан хамгаалахын сайд Ж.Энхбаяр булзах гэж оролдоод байгаа боловч яах аргагүй ойлголт, итгэл үнэмшил нь гараад ирэхээр яг л нөгөө Зэвсэгт хүчнийг байлдааны зориулалтаар ашиг­­­лах болзошгүй байдал үүсээд байна шүү дээ. Дээр нь МАН-ын олон гишүүний амнаас яагаад болдоггүй юм бэ. Зэвсэгт хүчин бол зэв­­сэгт хүчин л юм байгаа биз дээ. Бид зэвсэгт хүчнээ байлдааны бэлэн байдалд байлгах, бүх юм хуулийн дагуу сайн бэлтгэгдэнэ гэд­гийг ойлгодог хүмүүс юм байна гэдгийг мэдэж авлаа.

Харин онц байдлын үед дотоодын хэргийн үед зэв­сэгт хүчний зориулалтаар ашиглаж болохгүй. До­тоо­дод бий болсон ямар нэ­гэн төвөгтэй нөхцөл байд­лыг зохицуулж байгаа нь  үнэхээр гайхалтай ухаалаг хууль гаргачихсандаа л бай­гаа юм. Зэвсэгт хүч­нийг шаардлагатай үед орол­цуу­лах аргагүй бол байл­даа­ны зэвсэгтэй оруулахгүй гэж хатуу заачихсан. Зөв­­­­­хөн цагдаа, до­тоодын цэргийн хэрэглэдэг нулимс асгаруулагч, шүрш­дэг ма­шинтай ор гэсэн заалт бий шүү дээ.

-Та бүхний дараагийн алхам нь юу байх вэ?

-Шаардлагатай бол Ерөн­хий сайдыг дуудна. Цаашид уг асуудлаар манай намын бүлэг онцгой анхаарч ярина.

-Засгийн газрыг огцруу­лах хэмжээнд асуудал яриг­дах юм биш биз дээ?

-Яагаад болохгүй гэж. Чуулган дээр МАН-ын ги­шүүдийн ха­риулж байгаа байдлыг харахад тавьсан асуудалд гайхаад байна. Зэв­сэгт хүчин байлдааны бэ­лэн байдалтай үед хуу­лийн­хаа дагуу бай­хыг бид үгүйсгээгүй. Онц байд­лын үед болохгүй. Удах­гүй сон­гууль болох гэж байна. Тэг­тэл ийм ойлголттой Бат­лан хамгаалахын сайдтай, ийм ойл­голттой намтай байна гэвэл их эрсдэлтэй байгаа биз дээ.

-Улстөрийн албан ту­шаал­тан томилчихоод, то­мил­гоогоо улстөрийн өнц­гөөс хардгийн алдаа бас мөн биз дээ?

-Тийм учраас л бид мэр­гэжлийн удирдлагаар хан­гахын тулд Жанжин штабын даргыг  дархлаатайгаар тавь­­даг. Өөрөөр хэлбэл Зэв­сэгт хүчний хангах  үүрэг хүлээсэн Жанжин штабыг УИХ-аас томилдог байхгүй юу. Сайдыг цэргийн хүнээр томилох юм бол Жанжин штаб, БХЯ аль аль нь Жанжин штаб болоод хувирчихна шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл хоёр Жанжин штабтай болно. БХЯ төрийн захиргааны байгууллага биш, мэргэжлийн цэргийн удирдлага байхгүй болно. Товчхондоо яам нь төрийн захиргааны байгууллага, Жан­жин  штаб нь мэргэж­лийн цэргийн удирдлага гэж л ялгасан.

-Гэхдээ АН-ынхан Бат­лан хамгаалахын сайдыг огц­­руулах гэж улайрч бай­гаа нь тус яаманд халаа сэлгээ явуулсан гэдгээр бой­­­кот­лож байгаа хэрэг юм биш үү?

-УИХ-ын гишүүн Р.Ра­шийн өргөмжилснөөр АН-ын шигтгээ гэж нэрлэсэн бид хоёрын тавьсан үндэслэл нь товчхондоо хэвлэлд өг­сөн ярилцлагаас болсон юм. Батлан хамгаалахын сай­­­дын ойлголт төрөөс тавь­сан зорилгоос шал өөр байгаа. Энэ асуудал л яах аргагүй бид хоёрыг сэртхийлгэсэн байхгүй юу. Үнэндээ асууд­лыг хэ­­­­­лэлцэх явцад улам бүр гаар­лаа. МАН ч энэ талаар үнэхээр тааруу ойлголттой байна. Ямартаа л чуулган дээр УИХ-ын гишүүн Д.Лүн­дээжанцан батлан хамгаалах салбарын тухай ойлголт таа­руу  гэдгээ хүлээн зөв­шөөрлөө шүү дээ.

Ийм улстөрийн хүчнийг төлөөлсөн сайд сууж байна. Тийм учраас би чуулганы хуралдаанаар зориуд Зэвсэгт хүчний удирдлагад сануулж хэлсэн. Магадгүй ямар нэг юм болбол өнөөдөр Зэвсэгт хүчин оролцох ёсгүй шүү. УИХ-аас Онц байдлын үед хэрэглэх холбогдох хэ­рэгс­­лээр хангаж өгөөгүй. Нэ­гэнт тийм хэрэгслээр хан­­гаж өгөөгүйгээс хойш Зэв­­сэгт хүчин оролцохгүй гэд­гээ хүлээн зөвшөөрөх хэ­рэгтэй. Бид ус шүршдэг машин, резинэн сум, нулимс асгаруулагч хийн буугаар хангаж өгөөгүй. Ийм ердийн хэрэгсэл байхгүй учраас бид оролцохгүй гэж хэлэх бүрэн эрхтэй. Үүнийг би Зэвсэгт хүчний удирдлагад зориуд анхааруулж хэллээ.

-Ингэхэд танай намын­хан сайдын дэргэдэх зөв­лөлийн хуралдааны мэдээл­лийг хаанаас олж авсан байж болох вэ. Энэ асуудал нуу­цын зэрэглэлд багтах ноц­той зүйл юм биш үү?

-Ерөөсөө сонин хэвлэлээр мэдээлэл гараад, тэр дагуу ма­най намын бүлэг дээр Ж.Энхбаяр сайдыг урьсан. Мэдээллийг тод­­руулъя гэ­сэн. Юу боллоо гэж сонины мэдээллийн да­гуу асуудал ярих вэ дээ. Эрх биш салбар хариуцсан сайдыг  томилсон парламент юм чинь. Тэгсэн Ж.Энхбаяр сайд мэдээллээ намын бүлэг дээр ирж өгөө­гүй. Сүүлд нь биднийг өөр асуудал хэ­­­лэлцэж байх үед орж  ирэхээр  нь дараа бол гээд явуул­сан  чинь өөрөө хэвлэл  мэ­дээллээр ярилцлага өг­чих­сөн. Тэгэхээр нь УИХ-ын гишүүн Р.Гончигдорж бид хоёр “Сайд хүний амнаас га­рах үг бол үг. Зү­гээр нэг УИХ-ын гишүүн Ж.Энхбаяр ярьж байгаа биш. Асуудал хариуцсан сайд ярьж байна” гээд л асуу­далд хандсан.

-Сайдын хувьд ам алдвал барьж болдоггүй гэдгийг нэ­лээд сайн ойлгох шиг бол­лоо. Асуудлыг ингээд орхи­чихож болохгүй юм уу?

-УИХ-ын дэгийн дагуу асуудал шийдэгдэх байх. Мэ­­дээж МАН олонхоороо аваад үлдлээ. Ямар ч бай­сан асуудлын нээлттэй хэ­лэлц­сэний үр дүн гарлаа. Үнэ­хээр Зэвсэгт хүчин улс орныг хамарсан бэлэн бай­далд оролцохдоо хуулиар тогтоосон эрх хүрээний да­гуу оролцдог. Түүнээс галт сумаар зэвсэглэчихээд очиж болдоггүй гэдгийг эрх биш ойлгочихлоо. Энэ бол хамгийн чухал зүйл. Нөгөө талаар УИХ-ын гишүүн Д.Лүн­дээжанцан тэргүүтэй хашир парламентын гишүүд бас нэлээн зүйл ойлгосноо хэлж байгаа нь бас нэг том чухал ач холбогдолоо.

МАН-ын олонх гишүүд жишээ нь Р.Раш, А.Телейхан нар Зэвсэгт хүчин л юм чинь байлдааны бэлэн байдлаар байдаг юм байгаа биз дээ гээд байна. Тэр үгэнд нь бүр сэтгэл зовчихлоо. Ийм сүрхий буруу ойлголт МАН дотор сүрхий бугшсан юм байна. Дан ганц Батлан хамгаалахын сайд Ж.Энхбаяртаа биш юм гэдгийг харлаа, сонслоо.

-АН-ынхан үнэхээр энэ асуудалд сөрөг хүчин шиг хандаж, улстөржүүллээ. Гэвч өөрийн толгой дээрх бух­лыг харахгүй байж өрөө­лийн толгой дээрх өвсийг харав гэгч л боллоо шүү дээ. Цагтаа танай намын дарга одоогийн Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж улсын нууц задруулсан хэргээр огцорч бай­сан тохиолдол хүртэл байдаг байх аа?

-Үгүй.

-Ямартай ч улсын нууц задруулсан асуудалд нэр хол­богдсон хүн. Гэтэл АН-ынхан болохоор улсын нууц задруулж болоод байдаг. МАН-ын сайд хүн алдаатай үг хэлснийх нь төлөө та­най намынхан сүрхий улс­төржөөд авлаа шүү дээ?

-Ц.Элбэгдоржийн холбогд­сон асуудал өөр зүйл. Тэгээд ч нийгэм ямар байлаа даа. Яг үнэндээ социалист хууль үйлчилж байх үед болсон явдал. 1992 он шиг санагдаж байна.

-Яг юу боллоо?

-Одоо санахгүй байна. Түү­нээс өөр нууц задруулсан хэрэг Монголын төр, тэр дун­даа төрийн өндөр ал­бан тушаалтан ингэж шууд байд­лаар холбогдож бай­гаагүй.

-Гэхдээ тэр хүн өнөөдөр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч болжээ. Алдаж энддэг л хорвоо юм чинь ингэж сүр дуулиан болгох шаардлага байсан юм уу?

-Тэгэхэд Ерөнхийлөгч Ц.Элбэг­дорж  чинь  Ардчил­сан хол­бооны удирдагч бай­сан шүү дээ.

-Одоо Ерөнхийлөгч бол­­­­­­чих­­сон байна. Нэмэг­дэ­хүү­­ний байрыг сольсон ч нийл­бэрийн чанар өөрч­лөгддөггүй байх аа?

-Хуулийн өөр тогтолцоо­той байсан гэдгийг зориуд онцлон хэлэх хэрэгтэй. Яг үнэндээ тэр үед улсын нууц биш юмыг улсын нууцад оруулдаг социализмын үеийн их буруу тогтолцоотой бай­­сан. Тэр үеийн явдал. Гэхдээ тэр нь шүүхээр ороод Ц.Элбэгдорж буруугүй гээд гараад ирчихсэн шүү дээ.

Б.Туяацэцэг

Эх сурвалж: "Өглөөний сонин"