Аалзыг бид их ажилсаг гэж мэднэ.

Тэд хов хоосон орон зайг өөрсдийн шүлсээр хэрэн сүлжсээр маш гоёмсог, уран нэхээс бүхий тороо бий болгодог. Хамгийн гол нь энэхүү тор нь тэдний оршин амьдрах, өл хоолоо залгуулах хэрэгсэл нь болж өгдөг. Энэ тороор тэд өчүүхэн муу ялаа шумуул мэтийг баглан авч залгина. Тэгвэл  энэ зүйрлэлээр Монголын нийгэмд ч аалзны тор бий юу. Албан тушаалтнуудын сүлжээ холбоо, ашиг сонирх­лын хэлхээ, олзны төлөөх хуйвалдаан нэгэнт түмний мэддэг сэдэв болсон. Үүнийг бүгд л аалзны тор хэмээн нэрлэж байна. Тэгвэл түүнийг нэхэгч аалзны төрөл зүйлийн бүхэл бүтэн омог Монголд “амьдарч” байгаа гэсэн үг. Энэ омгийн толгойлогч тэгвэл хэн байж болох вэ...

МАН-ын хамгийн нөлөө бүхий чинээлэг эрхмүүдийн тоонд Шадар сайд М.Энхболд багтдаг. Түүнийг баян, хөрөнгөтэй гэж цөм ярьдаг ч чухам яг ямар ямар хөрөнгөтэй вэ гэдэгт тэр бүрчлэн хариулж эс төвдөнө. Түүний хөрөнгө далд, бас эх ун­даргагүй мэтээр арвижиж байдаг. Хотын мэр байхдаа газрын наймаа, лицен­зийн арилжаа, тендерийн луйвраар маш их хө­рөн­гөжсөн. Жинхэнэ төрөөс төрсөн тэрбумтан. Өөрөө баяжаад зогсохгүй, олон хамтрагчаа мөнгөний эх үүсвэртэй залгуулсан. Тэд нь өдгөө “Хотын фракц” гэгчийг бүрдүү­лээд, бизнес уул уурхайн салбарт давуу эрхтэйгээр моно­поль тогтоон ажиллаж, Монголын баялгийг цөл­мөж байна. Төрийн өмчийг хоёр ангилдаг. Төрийн өөрийн өмч, төрийн нийтийн өмч гэж. Засгийн газрын ордон, энэ барилга байшин бол төрийн өөрийнх нь өмч. Харин газар, газрын баялаг бол төрийн нийтийн өмч. Гэ­тэл үүнийг хэдхэн тооны албан тушаалтан зарж үрж ашиг олж чадсан нь харуусалтай.

Хотын газрыг үнэ хүргэн зарж, идэж ууж дууссан М.Энхболд өдгөө хөдөө нутгууд, цаашлаад уул уурхайн газрууд руу шунан дайрч хамсаатан, бүлэглэлийнхээ гишүү­дийг төрийн албаны нүх сүв болгонд чихэж байгаа билээ. “Хотын фракц” гэх цэвэрхэн нэртэй бохир бүлэглэлийг тэр дангаараа атгадаг. МАН-ын Бага хурлыг, Нийслэлийг тэр чигээр нь атгаж байдаг Шадар сайдыг газрын наймааны  хэрэгт хол­богдуулж, бас Улаан­баа­тар хотын банк, Улаанбаатар сан, Нийслэлийн томоохон өмч хувьчлалын асуудалд буруутай хэмээн Н.Болормаа хатагтай зарлаж байсан ч нотлож чадсан нь үгүй. Хариуд нь Н.Болормаа хатагтай улс төрөөс арчигдан замхар­чээ. Мөн тэр үед Үйлдвэр, худалдааны сайд асан Б.Жаргалсайхан “Таныг газрын наймааг цэцэг­лүүл­сэн, авлигын загал­майл­сан эцэг гэдэг. Энэ үнэн үү” гэж асуусан. Тэгэхэд М.Энхболд “Б.Жар­галсайхан гишүү­ний асуултад хариулъя. Таныг ингэж бодож яваад харамсаж байна” гэж хариулсан юм. Хариуд нь “хэрүүлч” Жагаа юу ч хэлээгүй юм даг. Энэ бол “хүчирхэг” хүний товч хариулт. Эелдгээр л ха­риулсан болохоос бус шууд сүрдүүлэг. Ийм хариулт өгч байгаа асуудлын гогцоо болсон нөхрийг хэн ч, яаж ч чаддаггүй. Түүний ажиллагаа, арга мэх нь мафиас ялгагдах аргагүй. Монголын мафийн эцэг хэмээн адилтгахаас арга­гүй олон үйл явдал түүнд хамаатдаг.  Олигархи гээч цол хэргэм бол түүнд энүүхэнд. М.Энхболд бол тодорсон олигархи мөн. М.Энхболдын хүмүүсийг дийлж хэн ч газар авч чадахгүйгээс гадна бизнесийн бүлэглэл нь өдгөө асар өргөн сүлжээг хамарсан. Тэдний сүл­жээнд багтах тоотой хэдэн компани л өнөөдөр дуртай газраа барилга барьж байна. Хэдхэн жилийн өм­нө М.Энхболдын жолооч байсан залуу өдгөө Монголын толгой баячуу­дын тоонд багтан баяр­хаж суугааг Монголын ард түмэн мэднэ.  “Мон Уран”-ы Б.Наранхүү ч М.Энхболдын халааснаас төрсөн бизнесийн хүүхэлдэй. Тэгвэл тэдний “За­галмайлсан эцэг” М.Энх­болд тэднээс ядуу, буурай гэж үү. Мэдээж үгүй. Тэрбээр улс төрийн давуу бай­дал, эрх мэдлээ ашиглаж, бизнесийн хүүхэл­­дэй­нүүд­дээ мөнгө хүүдийлэх бо­ломжийг нээж өгдөг. “Хадгаламж” банк, “Зоос” банк, “Анод” банк, Дүнжингарав худал­дааны төв, жижиг Таван толгойн эзэмшлүүд, то­моо­хон зочид буудлын барилгууд, хотын төвийн ашигтай байрлал бүхий газрууд гээд М.Энх­болдын урт гарын үзүүрээр хийгдсэн ажлууд Мон­голын хамгийн олз ашиг ихтэй үүр уурхайнуудыг онилж байна.

М.Энхболд төрийг мөнгө олох хэрэгслээ бол­гон ашиглаад зогсохгүй төрийн бүхий л хүрээнд өөрсдийн хүмүүсээ шур­гуулж дөнгөжээ. Ингэс­нээр тэд төрийн бодлого тодорхойлсон хэмжээнд хүртлээ томров. Тэр ч бай­тугай өөрсдийн булхай, луйв­рыг илчлэхгүйн тулд хууль хяналтын байгуул­ла­гын удирдах албанд ч өөрс­дийн хүнийг  зүтгүүл­сээр иржээ. Үүний жишээ нь М.Энхболдын фракц Авилгатай тэмцэх газрын даргад өөрийн хүнийг тавь­сан нь юм. Ингэснээр түүний болоод  тойрон хүрээлэгчдэд нь холбогдох эдийн засгийн томоохон хэргүүд илч­лэгдэх нь бүү хэл, сөхөх хөндөх тухай ч яри­хаарг­үй болсон юм. Өдгөө­гийн МАН-ын дар­га, Ерөнхий сайд Сү.Бат­болдын гар­гуун хийж буй албан ту­шаа­лын наймааг М.Энх­болд анхлан эх­лүүл­сэн байдаг. Тэрбээр Ерөнхий сайдаар томилог­дож, танхимаа бүрдүүлэх­дээ мөнгө төлсөн улс­төрч­дөд сайдын суудал тарааж эхэлжээ. Зарим хүн 400 сая төгрөгөөр сайд болсон нь тухайн үедээ шуугиан тарьж байлаа. Албан тушаалын энэ мэт авилга хээл хахуулийг М.Энхболд болон түүний баг эрчимтэйгээр дэлгэрүүлсэн юм. УИХ-ын индэр дээрээс “Би авлигатай тэмцэж байгаа” хэмээн хоолой зангируулан хэлж байсан М.Энхболд өөрөө албан тушаалыг авилга хээл хахуулиар худалдан түгээж байжээ. Өдгөө “М.Энхболдын хүн” гэх ганцхан тодорхойлолттой төрийн албан тушаалтан бүх л шатанд томилогдон ажиллаж байна. Тэдэнд нэг л нийтлэг хэв шинж бий. Тэр нь мөнгөлөг, хөрөнгөлөг байдал. Гэнэт баяжсан, эсвэл төрөөс төрсөн тэрбумтнуудын удам залгасан шинэхэн “Цээж баячууд”. Улс төрийн бүхий л хүрээний томилгоонд М.Энхболд нөлөөгөө хэрэгжүүлж, ху­далдаж авах, сүрдүүлэх, дарамтлах, арга заль хэ­рэг­лэх гэх мэт зохион байгуулалттай бүлэглэ­лийн бүхий л арга мэхүү­дээр дамжуулан санасан зорьсноо гүйцэлдүүлсээр.

Түүний улс төрийн бүлэглэлээс илүүтэй бизнесийн бүлэглэлийг энд чухалчилж буй учраас зарим баримтыг өгүүлье. “Төр зуун хувь эзэмших Таван толгойн хөрөнгө оруулагч Монголын ком­паниуд өөрсдөө байна” гэсэн эх оронч уриалгаар нэгдэж бий болсон “Мон­гол 999” консерциумд үзүүлсэн М.Энхболдын нөлөө түүнийг хэр зэрэг далайцтай хөдөлдөг болохыг нотолж буй юм. Тавантолгойн ордын нэг хэсгийг эзэмшиж, Хятад түншийнхээ хамтаар Монголын нүүрсийг хямд үнээр хилийн чанад руу зөөвөрлөж буй “Ажнай” группын Ерөнхийлөгч Д.Бат-Эрдэнэ Төлөөлөн удирдах зөвлөлийнх нь дарга хийж байгаа. Санаачлагчдыг нь түлхэн унагаж, өөрсдийн багийг оруулах ажлыг далдаас гардан гүйцэтгэсэн гол хүн нь Шадар сайд М.Энх­болд ажээ. Ингэх­дээ “МАКС” группын ерөнхийлөгч Д.Ганбаатар болон Д.Бат-Эрдэнэ нарыг Төлөөлөн удирдах зөв­лөлийн гишүүн болгохыг чухалчилжээ. Учир юун гэвэл нэгэн цагт газрын зөвшөөрөлд гарын үсэг зурдаг байсан хотын дарга асан хийгээд Улаанбаатар хотын хамгийн ашигтай газрыг өөрийн болгосон “МАКС” групп болон “Ажнай” корпорацийн эздийн хооронд эртний ашиг сонирхлын хэлхээ холбоо бий болжээ. Тий­мээс ч тэд ээлжит бай­гаараа “Монгол-999”-ээр дамжуулан Тавантолгойг онилсон нь тэр. Төлөөлөн удирдах зөвлөлийг бүр­дүүлэхдээ гишүүдийнх нь саналыг худалдаж авах, дарамтлах, эзэрхийлж, түрэмгийлэх гээд л олон арга үйлчилсэн гэдэг.

Газрын наймаанаас илүүтэй Тавантолгойн ор­дын 4.6 миллиард нүүрс юу юунаас илүү их ашиг өгөх нь гэсэн тооцоо М.Энх­болдын бүлэг­лэ­лийн сэтгэлийг татжээ. “Эм-Си-Эс”, “Голомт” банк, “Эрэл”, “Наран­трейд”, “Хаан”банк тэр­гүүтэй үндэсний хүчирхэг группын удирдлагууд “Та­вантолгойн орд газрыг бид зургаан хэсэг болгож ашигламаар байна” гэж тухайн үед мэдэгдсэн. Ингэхдээ “Монгол-999”-өөс ангид санал гэдгийг нь ойлгуулж байж билээ. Тэгэхээр “Монгол-999” бол Монголын бизнес эрхлэгчдийн эв нэгдэл бус, хэсэг бүлгийн бүр тодруулбал, М.Энхболд тэргүүтэй олигархиудын эрх ашгийн илэрхийлэл, төлөөлөл болж таарч буй. 

Энэ баримт нь М.Энх­болд улс орны хувь заяатай холбоотой асуудлыг бүлэг­лэлээрээ дамжуулан хэ­рэг­жүүлэх хэмжээнд хүрт­лээ томрон занхайсныг илтгэж байна. Насаараа төрийн ал­банд зүтгэсэн гэх сайхан нэрэнд дуртай М.Энхболд өдгөөгийн эд хөрөнгөө хэрхэн бий болгосныг ард түмэн асуух цаг болжээ. Цалингаараа, эсвэл зээ­лээр бий болгосон гэсэн цэцэн хариултад хууртаад өнгөрч болохгүй болтлоо байдал даамжраад байна. Тэрбээр ММСУХ-ны ерөн­хийлөгчийн алба эрхэлдэг. Асар их мөнгө, бооцоо, наймаа эргэлдэж байдаг хурдан мориор бэл бэнчингээ гайхуулдаг. Тэр байтугай, М.Энхболд аймгийнхаа сум бүрийн уяачдын холбоонд нэгдү­гээр үеийн эрлийз үрээ бэлэглэсэн цуутай баян хүн гэж шагшралдан гай­хацгааж байсан. Тус бүр нь 100 мянган ам.доллар хол давах үнэ бүхий 10 гаруй үрээг бэлэг болгон тарааж буй хүнийг баян гэхгүй юу гэх вэ. Гадаадын шударга шүүхтэй оронд бол М.Энхболд аль хэ­дийнэ торны цаана эрүү­дэгдээд сууж байхсан. Сарын нэг сая ч хүрэхгүй цалинтай хүн ямар арга замаар ингэж хөлжсөнөө зайлшгүй тайлбарлах үү­рэг­тэй, эх үүсвэрээ дэлгэж чадахгүй бол ял эдэлдэг хуультай, гадаадад. Харин Монголд бол улам л тарга­лаад, албан тушаал ахиад, баялгийг хугацаагүйгээр зайдлан эзэмшихээр са­наархаж болдог аж. Төв аймгийн Баяндэлгэр су­мын нутаг дахь Өндөр дов гэдэг газар М.Энхболд өөрийн жуулчны баазыг байгуулах гэж байгаа аж. 160 хүний суудалтай, тан­саг зэрэглэлийн зочид буу­дал, мөн тансаг зэрэг­лэлийн жуулчны бааз бай­гуулах гэнэ. Төв аймагт удахгүй шинэ онгоцны буудал баригдана. Орчин үеийн стандартад тохир­сон,  иргэдийн ташаалд нийцсэн уг нисэх онгоцны буудал Төв аймгийн Сэр­гэлэн сумын нутаг Хөшиг­тийн хөндийд сүндэрлэх юм. Онгоцны буудлыг да­га­сан хурдны зам тавиг­дана. Гадаад дотоодын аялагчид, жуулчдын хөл хөдөлгөөн үл тасрах энэ газарт Шадар сайд шинэ жуулчны бааз, тансаг зэ­рэг­лэлийн зоогийн газар байгуулах гэж байгааг сонссон хүмүүс сайдын “Алсын хараа”-г гайхаж буй. Тэгвэл энэ мөнгө хаанаас угшилтай, хэний ямар өнгө зүстэй мөнгө вэ гэдэгт хэн ч анхаарал хандуулахгүй байна. Гэвч хүний хөрөнгө мөнгө эзнээ илчлэх баримт болдог сонин ерөөл тавилан бас бий. М.Энхболд Монго­лын улс төр, бизнесийн хүрээнд өөрийн бүлэглэ­лийг бий болгож, аалз мэт хэрэн торлогджээ. Зүйрлэлээр бол аалзны тор гэж буй аваас эцэг аалз гэж байх учиртай.

Д.ДАМДИНЖАВ

ЭХ СУРВАЛЖ: “Зууны мэдээ” сонин