хөөрцөглөгчид, ардчилсан гэх хувьсгалын алтан хараацай гэж цоллуулсан удирдагч нар чухам ямар нийгэм байгуулхаа эрхэм зорилгоо болгож буйгаа өөрсдийнхөө баталсан Үндсэн Хуулинд ард түмний нэрийн өмнөөс ийнхүү тусгажээ.

Монголын ард түмэн бид:

-улсынхаа тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлыг бататган бэхжүүлж,

-хүний эрх, эрх чөлөө, шударга ёс, үндэсний эв нэгдлийг эрхэмлэн дээдэлж,

-төрт ёс, түүх, соёлынхоо уламжлалыг нандигнан өвлөж,

-хүн төрөлхтний соёл иргэншлийн ололтыг хүндэтгэн үзэж,

-эх орондоо хүмүүнлэг, иргэний ардчилсан нийгэм цогцлоон хөгжүүлэхийг эрхэм зорилгоо болгоно гэж үндсэн хуулиндаа тунхагласан юм. Харин бид өнөөдөр ямар нийгэмд амьдарч буйгаа харахад ардчилагчдын эрхэм зорилго цаасан дээр л бууснаас цааш нэг их хол явж гавиагүй нь тодорхой болж байна. Ардчилал хэзээд хүмүүнлэг, хүнээ дээдэлсэн, хүн төрөлхтний хүсэл мөрөөдөл болсон тэр л нийгэм байсаар ирсэн. Харин Монголд жинхэнэ ардчилал бодитоор ирсэнгүй. Ирэх боломж, бололцоог нь хэн ч хангасангүй. Зүгээр л ардчилал гэж хашгираад, лоозогноод ардчилал ирчихдэггүй юм. Ардчилалтай гэж мянга ярьж, хүмүүнлэг нийгэм байгуулж байна гэж хичнээн хашгирлаач хүнээ хэн байхыг нь тодорхойлж өгөөгүй, хүнээ эрхэмлэнэ гэж тунхаглаж зарлаагүй, хүнээ зөнд нь хаячихсан, мартчихсан хүмүүнлэг, ардчилсан нийгэм байдаг гэж хүн төрөлхтөн лав мэдэхгүй.

Хуучин нийгмийг тогтолцоог нь хэрэггүй гэж бүхэлд нь нурааж, устгачихсан хэрнээ хэрэгтэй гэсэн нэг ч юм байгуулж босгосонгүй. Ардчилагчид ард түмний хүссэн тэр хүмүүнлэг, энэрэнгүй, эрх чөлөөт, шударга нийгмийг байгуулж чадсангүй. Өнгөрснөө муулахаас өөрийг ардчилагчид үнэндээ хийж барсангүй. Шинэ нийгэм өөрийн өнгө төрхөө олж ч чадалгүй устсан, улс орны эгзэгтэй үеийг ашиглан албан тушаал, эд хөрөнгөнд донтогч ардчилагч гэж өөрсдийгөө нэрлэсэн нөхдүүдийн хувийн шунал хүслийн золиосонд Монгол улс, Монгол хүн орж нөгөө сайхан хүмүүнлэг ардчилал нь улс орныг нөмөрсөн завхарал, замбараагүйтэл дунд сураггүй үрэгдэн алга боллоо. Ардчилал хэдий ард түмний хүчээр ялсан ч тунхаглан зарласан шигээ Монголчуудыг хуучин нийгмээс нь илүү хүмүүнлэг, сайн сайхан амьдралтай, ажилтай орлоготой, замбараатай, сахилгатай, эмх цэгцтэй байлгаж чадсангүй. Амласан амлалт, ард түмний хүлээлгэсэн итгэл, ард түмний өмнө хүлээх үүрэг хариуцлага яасан бэ? Ард түмний хүсэн хүлээсэн хүмүүнлэг, ардчилсан нийгэм хаана байна вэ. Хариулах эзэнгүй асуултууд хорин хоёр жил тавигдсаар, хариуцлага хүлээх эзэнгүй хэргүүд хорин хоёр жил хийгдлээ.

Социализм, ардчилал бүгд ялгаагүй хүний сайн сайхан амьдралын төлөө л байдаг. Ардчилал яллаа гээд Социализмын үеийн бүх юм хэрэггүй болчихдог юм гэж байхгүй. Хувьсгалын дараанаас л хуучин болгоноо үзэн ядаж, эсэргүүцэж, хэт туйлширсан нь өмнөхөөс илүүг битгий хэл адилыг ч бүтээн босгох чадваргүй хүмүүсийн санаатай гэмээр тархи угаалтууд байсан. Өмнөх төрийн тогтолцооноос юуг авах, юуг орхих талаар ямар ч бодлого байхгүй. Бүгдийг л устгаж, төрийн бүх хяналтын системийг нурааж, ардчилалд шилжих, нээлттэй эдийн засгийн бодлого, өмчийн олон хэлбэрийг хөгжүүлэх нэрээр улс нийгмийн өмчийг задлах, ард түмний бүтээсэн бүх өмч хөрөнгийг төр, ард түмний ямар ч хяналтгүйгээр хуваан завшиж, хуйвалдах, өмч хуваах, хээл хахууль авах, нийгмийн тухайн нэг хэсгийнхэн албан тушаалаа урвуулан ашиглах явдлыг Монгол улсад урьд хожид байгаагүйгээр хөөрөгдөн дэвэргэсэн байна. Төр суларч дархлаагүй болж, захын муу муухайгаар халдварлаж, халууран дагжиж, өвчилсөн. Хэн ч хамгаалдаггүй, хэнийх нь мэдэгдэхээ байсан эзэнгүй өмчийг булаалдан авах хяналтгүй, эмх замбараагаа алдсан идэж уухын төлөө дайнд нийгмийг түлхэн оруулж зах замбарааг нь алдуулсан юм.

Хүмүүнлэг ардчилсан нийгэм байгуулах ажил нь эхнээсээ л Монгол хүнээр туг тахьсан, Монгол улсаар тогоогоо тосолсон хачин замбараагүй, ичгүүр сонжуургүй дээрмээр эхэлж, өрсөн идэх, өмлөж, цөлмөх, зальхай нь завших, хүчтэй нь амьдрах тийм л мөнгөний төлөө зэрлэг нийгэм бий болсон юм. Хэн сайхан нийгмийг амласан билээ, хэн хүмүүнлэг нийгмийг тунхаглаад байсан билээ. Одоо тэгээд Монголыг хараад та нар юу гэх вэ. Арван жилийн дараа, хорин жилийн дараа сайхан нийгэм болно гэж хэлэх үү. Ардчилагчдын гарч ирэхдээ амласнаар Монголын нийгэм шударга байх ёстой биш бил үү. Ард түмний хөрөнгийг үрэн таран хийж, хувьдаа завшиж баяжигчид шударгаар энэ бүхнийгээ олж авсан хэрэг үү. Эрх мэдэлтнүүдийн хийсэн хэрэг, хумсалсан бүхнийг нь мэдсээр байж таг дуугүй суух хуулийн байгууллагууд шударга уу, үнэнийг нуун дарагдуулж, худлыг түгээж ард түмнийг хуурч, мунхруулсаар байгаа хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд шударга уу. Ажил хийж хөдөлмөрлөж байгаа нь ядуурч, юу ч хийхгүй ширээ бөглөж буй хэсэг нь баяжиж буй нь тэгээд шударга явдал уу. Хэт цөөнх нь баяжиж, тэдний боол мэт бусад нь ядууран дарлагдах нь шударга явдал уу. Монголын ард түмний тавин хувь нь ядуурч, баян хоосны ялгаа туйлдаа хүрчихлээ энэ тэгээд шударга явдал уу. Шударга ёс хаана байна вэ.

Ардчилсан нийгэм хүнлэг байна гэж тэд амласан. Хүнийхээ төлөө нэг ч юм зориулж хийдэггүй байх нь хүнлэг байдал юм уу. Хүн амынх нь ихэнх хэсэг нь ядуурч туйлдсан нь хүнлэг нийгмийн шинж үү. Үр хүүхэд, өвгөд хөгшид нь гудманд хүний хөлийн тоосон дунд гуйлга гуйн суух нь хүнлэг хэрэг үү. Ажилгүй орлоггүй болгож, архи уух хаягдал түүхээс өөр гарцгүй зам руу эрчүүдээ оруулсан нь хүнлэг байсан хэрэг үү. Хүний нутаг руу хүнд хүчир ажилд идэр залуусаа мянга мянгаар нь экспортолж, өвчин эмгэгтэй, эрэмдэг зэрэмдэг болгож, хүнд хүчир ажилд нухлуулж буй нь хүнлэг нийгмийн шинж юм уу. Аав ээж, эмээ өвөөгийнхөө хөдөлмөрлөж, амьдарч, бүтээн босголт өрнөж, Монгол орон хөл дээрээ босож байсан тэр жинхэнэ хүнлэг нийгмийг үзээд мэдрээд, туулж ирээгүй байж.

Муу муухай, дарангуйлал тогтсон, хэцүү мэтээр муулан ярьж, зарим нэг хуурмаг ардчилсан дүр үзүүлсэн нөхдүүдийн хэлсэн социализм шорон байсан гэх үгсийг тоть шиг давтаж, өнгөрсөн үе рүүгээ нулимж буй залуус хүнлэг байгаа хэрэг үү. Ардчилсан нийгэм энэрэнгүй байна гэж бас л тэд амалсан. Ардчилсан хувьсгалыг оготны хамраас ч цус гаргалгүй хийсэн гэж тэд ярих дуртай. Харин хувьсгал хийсний дараа ардчилагчдын муйхар бодлогын золиосонд чимээгүй үхлээр үхсэн Монгол хүний тоо хэд бол. Гудамжинд гарч үхэж, үрэгдэж буй гудамжны гэх Монгол хүний тоо хэд бол, ажил амьдралгүй болж сэтгэл санааны дарамтанд орж цаг бусаар хорвоог орхисон Монгол хүний тоо хэд бол, траншейны гэгдэж, гэр орноосоо дайжиж, нүхэн дунд амьдарсаар сүүлдээ гэнэт алга болсон хүүхдийн тоо хэд бол, завхай зайдан явдал газар авсанаас болж Монголоо гэж зорин ирэх ч хэвлийдээ устсан үрсийн тоо хэд бол. Хүний гэгдэх наймааны золиосонд явсан, сураггүй алга болсон охид бүсгүйчүүд, хүүхдүүдийн тоо хэд бол. Асар их үнээр ирсэн ардчиллын ач тус нь хаана байна. Энэ тэгээд энэрэнгүй нийгэм үү. Мөнгөний төлөө Монгол нь Монголоо алж, ан амьтан араатан жигүүртнээ хороон худалдаж, ус горхийг хордуулж, элдэв хороор ард түмнийг хордуулж буй нь нөгөө сүрхий энэрэнгүй нийгмийн шинж нь үү. Өнөөгийн Монголын нийгэм тэгээд яг ямар нийгэм юм бэ. Хэн ч хариулт хэлэхийг хүсэхгүй байна. Хэн юу ч хариуцахыг хүсэхгүй байна.

Өнөөдөр Монголд ардчилал амжилттай хөгжиж байна. Азидаа ардчиллаараа тэргүүлж байна Хүний эрх эрх чөлөө хангагдаж байна гэж ардчилагчдын шүтээд байдаг Америк нөхдүүд нь Монголд ирэх болгондоо ярьж байна. Тэд ч яахав сайн ярьж чадна. Хөөргөж байгаад ашиглаж, хэдэн ашигт малтмалын орд салгахаа тэд сайн мэднэ. Харин Монголын ардчилагчид үүнийг нь сонсоод ухаан алдатлаа баярлалдана. Монголд ардчиллыг хөгжүүлж байна гэж, энэ чигээрээ явбал болоод байх мэтээр ойлгоно. Үнэн хэрэгтээ Монгол ардчиллын индексээрээ ухарч дэлхийд 69-р байранд орж, хангалтгүй ардчилалтай 53 орны тоонд орж, одоо хэдэн байр ухарвал дарангуйллын эгнээнд орход бэлэн болчихсон явж байна. Мөн авлигын индексээр жил бүр байр ухарч дэлхийн улс орнуудын 120-д бичигдэж, авлигад идэгдсэн орон гэж зарлагдаад байна. Монголын нийгмийн бүх салбар авлигад идэгдэн ялзарч, авлигын хорт нянгууд нийгэмд тархан өвчлүүлсээр байна. Монголд өнөөдөр эрүүл салбар гэж нэгээхэн ч үгүй болсон байна. Бүгд л авлигын сүлжээнд орчихсон. Энэ нь мэдээж төрийн толгойноос эхтэй. Ямар ч албан тушаалтан төр, ард түмний хяналтгүй байна гэдэг, дээр нэмээд ухамсаргүй, хуулийн хэрэгжилт байхгүй байна гэдэг авлигын үүр уурхай л болно гэсэн үг. Хууль шүүх, цэрэг цагдаа дорой, хяналт, хэрэгжилт сул байна гэдэг нь хүмүүс хуулинд бус мөнгөнд л захирагдахын үндэс нь болно. Авлига байна гэдэг бүхий л муу муухай бүхэн цэцэглэж, хүний нийгмийн үнэтүүд бүгд л устана гэсэн үг.

Хүмүүнлэг нийгэм мөнгөний нийгэм болсны хурцаар илрэх нэг хэлбэр нь авлига, хээл хахууль юм. Хүн төрөлхтний төлөөлийн байгууллага болох нэгдсэн Үндэстний Байгууллага “НҮБ”-ын гаргасан “ Авилгалын Эсрэг Конвенц”-д авилгал гэдэг нь эрүүгийн гэмт хэрэг гэж заасан бөгөөд түүнчлэн нийт хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг гэж тодорхойлсон байдаг. Монголчууд хүн төрөлхтний эсрэг эрүүгийн гэмт хэрэгтнүүдээр төрөө удирдуулсаар байна. Мөн их хүмүүнлэг нийгэм ээ.

Эвдэн сүйтгэх нь хүмүүнлэг үү

Хүмүүнлэг нийгмийг байгуулахыг эрхэм зорилгоо болгосон гэх ардчилагчид энэ үйл хэргээ устгах, эвдэн сүйтгэхээр эхэлснийг юу гэж ойлгох вэ. Устгаж, эвдэн сүйтгэнэ гэдэг чинь өөрөө хүмүүнлэг байгаа хэрэг үү. Социализмын гэх 70 жилд ард түмний бүтээн босгосон бүхнийг эвдэн сүйтгэж, устгалаа. Хийж бүтээсэн зүйлээ ихэнхийг нь нураалаа. Байшин барилга, үйлдвэр завод юу л байна бүгд тоногдлоо. Өмнөх нийгмээс үлдсэн бүгдийг нь нураан сүйтгэсэн нь дайн болсноос өөрцгүйг санагдуулна. Социализмын үед Монголчуудын бүтээн бий болгосон их бүтээн байгуулалт, газар тариалангийн систем, үйлдвэр заводууд, бүр хөдөлмөрчин анги хүртэл устсан юм. Өмч хувьчлал нэрээр төрийн өмчийн гэсэн бүхэн үнэгүйдэж, зальхай, хулгайч нөхдүүдийн халаасанд орсон юм.38 мянган га газрыг усжуулах хүчин чадалтай 135 услалтын системийн багаж тоног төхөөрөмжийг Хятад улс руу ачуулан хаягдал төмөрт тушаасан байна. Шинэ нийгэм байгуулахад энэ бүхнийг огт хэрэггүй гэж үзсэн бололтой.

Мөн 255 нэгдэл, 52сангийн аж ахуй, 20 тэжээлийн аж ахуй, 250 эмчилгээ тэжээлийн цэг, 17 нэгдэл дундын үйлдвэр, 11 нэгдэл дундын хоршоолол,700 гаруй нэгдэл, сангийн аж ахуй, бригадын төв, 300 шахам нэгдлийн туслах үйлдвэр, барилгын бригад, нэгдэл дундын 50 амралт,цагаан идээний 51 үйлдвэр, сүү тосны 400 завод, Монгол эхчүүдийн амрах 320 байр,дизел цахилгаан станц 300, зочид буудал 320, 700 гаруй халуун ус, 300 гаруй клуб, номын сан, 500 гаруй бригадын улаан булан, 67500малын хашаа, 40300 худаг, хүүхдийн кино театр, номын сан, олон арван үйлдвэр, аж ахуйн газрыг тараан алга болгожээ. Мөн эдгээр үйлдвэр завод барилга байгууламжинд ажиллаж, амьдарч байсан олон зуун мянган иргэнийг ажил хөдөлмөргүй болгож, нийгмийн дундаж давхарга устжээ. Энэ тэгээд хүмүүнлэг нийгмийн шинж үү.

Завхай зайдан явдал газар авч, халдварт өвчин цэцэглэж, Монголын гал голомтыг цэвэр ариун байлгах ёстой. Монголын мөнхийн оршин тогтнох ариун эх булаг болсон охид бүсгүйчүүд биеэ үнэлэн, доромжлуулан амь зогоож буй нь хүмүүнлэг нийгмийн шинж үү. Эрхэм ардчилагчдын ад үзэж, устгасан нийгэм чинь арьс өнгөний өвчинд баригдсан, тэмбүү, заг хүйтэн ноёлсон, өвчний улмаас үргүйдсэн, хүн амын өсөлт зогссон тийм л сүйрэл мөхлийн замаас 500 гаруй мянган Монголыг шинэ нийгэмтэй золгуулж, Монголыг аварч, хүн ардыг эмчилж, хүн амын өсөлт 4 дахин өсөж, Монгол хүнийг сайн сайхан ажил амьдралтай золгуулсан, Монгол хүнд зориулсан бодлого явуулж, Монгол хүнд зориулсан эмнэлэг, сувилал, боловсролын байгууллагуудыг цогцлоон босгосон хүний төлөө гэсэн хүнлэг нийгэм байсан. Үүнээс илүүг хүнлэг, хүмүүнлэг нийгмийг амалсан ардчилагчид түүнээ босгож чадсан уу. Нийгэмд завхай зайдан, согтуурал, янхандалт ноёлж, халдварт өвчний үүр бологсод олширч, хүн амын өсөлт зогсож, ДОХ-ын халдвар тээгчийн тоо 105 хүрлээ. Үүнээс далд, илрээгүй хэд байгаа нь таамаглашгүй байна. Уул уурхай дагасан биеэ үнэлэгчдийн тоо 19000 мянгад хүрч, харь нутагт эх орондоо ирж чадахгүй доромжлуулан байгаа хэдэн мянган охид бүсгүйчүүд байгаа гэсэн мэдээлэл ч байна. Энэ тэгээд хүмүүнлэг нийгмийн шинж үү. Хүнээ дээдэлдэг нийгэм үү.

Монгол хүн өнөөдөр айх айдастай, стрестэй, дарамттайгаар амьдарч байна. Айх аюулгүй, өөрийн тааваараа амгалан тайван яваад, ажил амьдралаа зохицуулах аргагүй болсон. Автобус унаанд халаасаа суйлуулж, орой үдэш айх айдастай явж, амиа л аятайхан аваад явахгүй бол гэмтсэний, үхсэний хохь л болж байна. Хууль цагдаа мөнгөнд дөнгөлүүлж, шударга үнэн хэзээд ялагдана. Мөнгөний төлөө улайрсан нийгэм л болсон байна. Амьдарч буй газар нутгийг нь ухан сэндийчиж, хордуулж, амьдрах аргагүй там болгон хувиргаж байна. Мөнгө л олж байвал хамаагүй муудсан, хугацаа нь дууссан элдэв янзын хоол хүнсээр хүн амыг хордуулна. Архи тамхи садар самууныг сурталчилж, нийгэм бүхэлдээ мансуурагчдаар давалгаалж байна. Эх орноо хамгаал гэж үр хүүхдээ цэрэгт явуулахад хүртэл айдастай болсон байна. Тайван цагт амьд эргэж ирэх үгүйг нь тааварлашгүй болсон байна. Ямар ч эмх цэгцгүй, сахилга батгүй, үүрэг хариуцлагагүй замбараагүй л ноёлсоор байна. Энэ тэгээд хүмүүнлэг ардчилсан нийгэм үү.

Тухайн улсын байгалийн баялаг, тухайн ард түмний халдашгүй бүрэн эрхт багтдаг гэж 1961 оны Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын тогтоолоор баталсан. Энэ нь Монгол улсын байгалийн баялаг, Монголын ард түмний халдашгүй эрхт багтдаг гэдгийг баталгаажуулсан гэсэн үг. Энэ хүрээнд Монгол улсын үндсэн хуульд ч газрын хэвлий дахь байгалийн баялаг ард түмний өмч гэж заасан байдаг. Өнөөдөр Монголын байгалийн баялгаас Монгол хүнд хүртэгдэж буй зүйл байна уу. Хүмүүнлэг нийгэм бол хүндээ л бүхнийг зориулдаг баймаар юм.

Монголын хөрсөн доорх баялаг стратегийн томоохон ордууд эзэндээ биш, өнгөрсөн хорин хоёр жил төрийн эрх баригч нэрт идэж уугч, нам нийлж сэм хуйвалдагч нарт тэдний хань хамсаатан болсон гадны улсуудын халаасыг дүүргэж, дансыг нь зузаатгалаа. Ухуулж зөөгдөж, цөлмүүлж буй Монголын байгалийн баялаг, томоохон ордуудаас дурьдвал 6, 420 тэрбум тонн нүүрсний нөөц бүхий Таван Толгойн орд, 125,5 сая тонн нүүрсний нөөцтэй Нарийн Сухайтын орд, 29658 мянган тонн нүүрсний нөөцтэй Багануурын орд, 564,1 сая тонн нүүрсний нөөцтэй Шивээ Овоо орд, 1104 тонн ураны нөөцтэй Мардайн орд, 16073 тонн ураны нөөцтэй Гурванбулаг орд, 28868 мянган тонн ураны нөөцтэй Дорнод орд, 367,98 сая тонн төмрийн хүдрийн нөөцтэй Төмөртэйн орд, 2,3 тонн хүдэр, 1,280,850 тонн зэс, 1800 тонн алтны нөөцтэй Оюу-Толгойн орд, 44400 тонн хүдэр, 1,280,850 тонн зэсний нөөц бүхий Цагаан суварга орд, 192,2 сая тонн фосфорит, 131034 тонн молибдени нөөцтэй Бүрэнхаан орд, 6,402,6 мянган тонн хүдэр2247,8 тонн мөнгө, 72,646,6 тонн зэсний нөөц бүхий Асгатын орд, 50 тонн алтны нөөцтэй байсан Бороогийн орд, 7,689,4 мянган тонн хүдэр, 885,3 мянган тонн металл цайрын нөөцтэй Төмөртэйн Овоо орд, 1087,7 сая тонн хүдэр, 4,790 сая тонн зэсийн нөөцтэй үлдээд буй Эрдэнэт орд, 100 гаруй тонн алтны нөөцтэй Заамарын орд, 119 сая тонн газрын тосны нөөц бүхий Тамсаг орд мөн бусад хэдэн мянган жижиг ордууд үүн дээр нэмээд Монголын газар шороо, Халх голын 280 мянган га түрээс нэрээр зарагдсан уу, ашиглагдаж байгаа юу гэдэг нь нууц хэвээр үлдэж байна. Зүй зохисгүй ашиглагдах уул уурхайн нөлөөгөөр томоохон гол мөрөн бохирлогдож, ширгэж, говь хангай там болон хувирч, уул нурууд сэндийчигдэн, ургамал амьтан олноор мөхөн сүйрчээ. Нэг ёсондоо Монгол эх орон, эзэн нь болсон Монгол хүн үнэгүйдэж, хэн ч биш болсон байна. Энэ тэгээд ардчилагчид, тэдэнтэй хуйвалдагч, хань хамсаатан нь болсон Ардын гэх намын эрхэм зорилгоо болгон зүтгэсэн шинэ хүмүүнлэг, хүнээ дээдэлсэн нийгмийн дүр зураг уу.

Өнөөдөр дотооддоо асар их баялагтай түүнийгээ өдөр шөнөгүй гадагш нь зөөж буй Монгол улсын гадаад өр 9.6 тэрбум ам, долларт хүрснийг Монголын ард түмний банк болох Монгол улсын төв банк нийтэд нээлттэйгээр мэдээлсэн. Монголын ард түмний нийт гадаад өр 2011 оны байдлаар 9,6 тэрбум ам долларт хүрсэн байна. 2012 оных хараахан гараагүй байгаа. Үүний дотор 7,5 тэрбум өрийг стандарт бус гэж гайхуулсан хамтарсан засгийн газар 2008 оноос хойш Монголын ард түмнийг хууран, төөрөгдүүлж тавьсан байна. Ард түмнийг мэхлэн 4-хөн жилд авсан 7,5 тэрбум ам, долларын дийлэнх хувийг эрх баригч олигархиудын компаниуд Монголын ард түмнийг барьцаалан, Монголын үр хойчийг өрөнд оруулж тавьсан байна.

Энэ их мөнгөөр юу бүтээн босгосон, юу байгуулсан нь нүдэнд үл үзэгдэнэ. Монгол улс Зөвлөлт Холоот улсад тавьсан 10 тэрбум шилжих рубльтэй тэнцэх өрөөр орчин үеийн аж үйлдвэржсэн Монгол орныг бүтээн байгуулсан билээ. Үүнд: Улаанбаатар хот, Эрдэнэт хот, Дархан хот, Бор өндөр, үйлдвэр комбинат, иж бүрэн цахилгаан, дулааны станц, их, дээд сургууль, коллеж, бага дунд сургууль, цэцэрлэг Монгол улсын эрдэм шинжилгээний иж бүрэн дэд бүтэц, сангийн аж ахуй, ХАА-н нэгдлээс гадна орчин үеийн шинжлэх ухааныг эзэмшиж, мэдлэг боловсролтой Монгол хүнийг бүтээсэн юм. Бүтээсэн босгосноороо, хийж байгуулснаараа, хөгжил дэвшлээрээ, хүнийг дээдэлдгээрээ тэнгэр газар шиг ялгаатай энэ хоёр нийгмийн аль нь илүү хүмүүнлэг байна. Ардчилсан хүмүүнлэг, хүнлэг, иргэний нийгмийг байгуулахыг эрхэм зорилгоо болгосон гэгдэх нөхдүүд ямар нийгэм байгуулснаа эхэлж харчихаад өнгөрсөн үерүүгээ хэрхэн нулимснаа нэг эргэцүүлэн бодно биз. Хүмүүнлэг биш харгис нийгэм Монголд бий болжээ. Хүнийг биш мөнгийг дээдэлсэн нийгмийг ардчилагчид байгуулжээ. Харамсмаар юм. Маш ихээр харуусмаар юм.

Аливаа улс орон хөгжин цэцэглэх, уруудан доройтох нь тухайн үеийн төрд буй улс төрчид, эрх мэдэлтнүүд, ард түмнийг төлөөлөгч хэсгийн улс төр, эдийн засаг, нийгмийн дотоод гадаад өргөн цар хүрээтэй бодлогоос ихээхэн хамаарч ирсэн байдаг. Ард түмнийг төлөөлөн төр баригчдын бодлого улс орон, хүн ардаа хамгаалхад чиглэж, нийгэм эдийн засгаа хөгжүүлхэд анхаарсан зөв бодлого явуулбал тухайн улс үндэстэн сэргэж, хөгжиж, цэцэглэдэг. Харин ард түмнийг төлөөлөн төр баригчдын бодлого нь цөөн тооны хүмүүсийн, гэр бүлийн эрх ямба ашиг сонирхолд үйлчилж эхэлвэл улс орон уруудан доройтож, сульдаж, ард түмний ширүүн эсэргүүцэлтэй тулгарч, тухайн төр нуран унадаг. Өнөөдрийн Монголын байгаа байдал нь цөөн хүний ашиг сонирхлын золиос болж, уруудан доройтож байна.

Ард түмэн ч хэзээ мөдгүй дэлбэрэх дарьтай торх шиг л байна. Ийм л цаг үед улс орныг хамарсан зөвшилцөл явуулж, арга зам хайж гарах гарцаа тодорхойлж, буруутныг шүүхгүй бол улс оронд эмх замбараагүй байдал ноёлж хүн ард хохирч, бусдад орны бэлэн хоол болсоор дуусна. Ардчилагчид алдаагаа хүлээн зөвшөөрөх ёстой. Буруутан нь хариуцлагаа хүлээх ёстой. Тэгж байж Монгол орон зөв замдаа орж, төр цэвэршинэ. Аливаа улсад хувийн ашиг хонжоо, албан тушаал,нэр алдрыг бүхнээс дээгүүр тавьж, танил тал, хэтэвч нэгтэн, садан төрөл, найз нөхөд, ах дүү нараа тойруулан хүрээлүүлж, идэж уух, өмсөх зүүх, шунан баяжихыг урьтал болгогчдыг төрд гаргавал улс орон урагшлах бус ухардаг тул ардчилсан гэж өөрсдийгөө зарладаг улс болгон ийм хүмүүсийг улс төрийн амьдралаас үг дуугүй шахан зайлуулдаг байна.

Төр баригч түшмэд алт мөнгө, албан тушаал, эд хөрөнгө, авгай хүүхэн, архи дарсны боол болж хов хэрүүл, атаа жөтөө төрд нүүрэлсэн үед Монгол улс задарч, бутарч, доройтон мөхөж бусдын идэш болж, эрхшээлд нь орж дарлуулж байсныг түүх гэрчилнэ. Улс орон уруудан доройтох үндэс нь бүх нийтийн харанхуй, боловсролгүй, харалган байдал, ядуу зүдүү, амьдралын хүнд хэцүү, дутмаг, мөнгөөр гачигдмал байдал бий болгох замаар төрд төлөөлөл болгон сонгох хүнээ олж сонгох чадваргүй болгох, хээл хахууль, албан тушаалаа урвуулан ашиглагч, шударга бус, долдой, зугаа хөөцөлдөгч, хувийн ашиг сонирхол, албан тушаалд мөрөөдөгч нөхдүүдийг өөгшүүлэх, давруулах нийгмийн суурь бий болгох явдал байдаг. Монгол өнөөдөр яг л ийм байдалд орсон байна. Өнөөдөр албан тушаал, хөрөнгө мөнгө мөрөөдөгч нам гэх бизнесийн бүлэглэлийн эрх ашгийг хамгаалсан, элдэв янзын сайн сайхан амлалт өгсөн нөхдүүд ард түмний хүссэн хүслээр баг хийж, худал хуурмагаар нүүрээ халхавчлан ард түмнээр тоглож, улс орныхоо эрх чөлөө, газар шороо тусгаар тогтнолоор наадан мөнх наслах юм шиг, мөнгөөр мөнхийн ус худалдан авах юм шигээр аашлан хязгааргүй шуналынхаа золионд Монгол орныг өгч байна. Мөнхийн эрх мэдэл, албан тушаал, мөнгө хөрөнгө гэж байдаггүй гэдгийг хангалттай доромжлуулж, ядарч туйлдаж, хэзээ мөдгүй тэсэрч дэлбэрхэд бэлэн болсон ард түмэн баталж өгдөг юм. Монгол эх орноо одоо л аврахгүй юм бол цаашид цаг хугацаа гэж үгүй. Ямар их доромжлуулсныхаа хариуд ялыг нь асууж, хариуцлагыг нь нэхэх өдөр ойртсоор. Сайн цаг, сайхан амьдрал Монгол эх оронд минь, элэг нэгт ахан дүүст минь тун удахгүй морилон ирэх нь дамжиггүй ээ. Монгол хүн л Монголоо аварна. Өөр хэн ч биш.

А. Ганбаатар