томилдог, мөн МИАТ-д ажилд орохын тулд дор хаяж 2 сая төгрөгийн хахууль өгдөг гэгчлэн олон мэдээлэл явган тэнүүчилдэг. Тэгвэл энэ бүхнээр халхавч хийсэн өөр нэгэн бизнесийн ашиг сонирхол МИАТ-ын ард нуугдаж байдаг юм. Энэ бол шатахууны наймаа. Юуны түрүүнд 2011 онд хийсэн МИАТ-ын аудитын шалгалтаас дуулгах нь зүйн хэрэг байх. Жишээ нь, МИАТ-д шатахуун нийлүүлдэг компанийн шатахууныг энгийн тарифаас хоёр дахин илүү үнээр шахдаг, тухайн компанийг сонгон шалгаруулахдаа нэг ижил үйлчилгээ явуулдаг толгой компанийг охин компанитай нь өрсөлдүүлэн тендерт ялалт авсан байх ажээ. Энэ нь шатахуун худалдан авах үйл ажиллагаа хуулийн дагуу хийгдээгүй гэсэн үг юм. Үүнийг ч аудитын шалгалтаар илрүүлсэн байна. Сонгууль дөхсөн энэ үед яагаад энэ сэдвийг сөхөв өө? Учир нь, сонгуулийн дараа давуу байдал авсан улс төрийн хүчнийхэн ийнхүү МИАТ-д шатахуун нийлүүлэн компанийн тендэрээр далимдуулан зүгээр сууж байгаад маш их хэмжээний ашиг олдог явдал байгаа юм. Энэ удаа ч мөн ийм ашиг сонирхол байгаа. МИАТ ХК-ийн гүйцэтгэх захирлын тушаалын дагуу 2008 онд онгоцны ТС-1 маркийн шатахуун нийлүүлэх тендерийг нээлттэй хэлбэрээр зарлах байтал өрсөлдөөнийг хязгаарлан “Ойн бирж“ ХХК, “Сод монгол групп” ХХК, “Алхана трейд” ХХК (Сод монгол групп ХХК-ийн охин компани) гэсэн гурван компаниас үнийн санал авахаар болсон байна. Гэвч “Ойн бирж” ХХК тодорхой бус шалтгаанаар тендерийн материал ирүүлээгүй, “Алхана трейд” ХХК болон “Сод монгол групп” ХХК-ийн ирүүлсэн тендерийн баримт нь ижил төрлийн бөгөөд үнэлгээний хороо тендерийн баримтыг хянан үзэж, үнэн зөв сонгон шалгаруулж чадаагүй байна.

Учир нь, энэхүү тендерийг шалгаруулах ёстой үнэлгээний хорооны ажилтан мөн л урьдчилан бэлдсэн томилгоо байсан гэсэн үг. Тендер шалгаруулалтад оролцсон “Алхана трейд” ХХК тендер үнэлэх нийт найман шалгуурын ганц үзүүлэлтээс бусдыг хангаагүй байна. 2009 онд онгоцны ТС-1 шатахуун нийлүүлэх компани сонгон шалгаруулах нээлттэй тендерийг тухайн оны 04 дүгээр сарын 17-нд өдөр тутмын сонинуудаар зарлаж, тендерийн баримт бичгийг “Петровис” ХХК,“Жаст ойл” ХХК, “Магнай трейд” ХХК, “Петрожамп” ХХК зэрэг компаниуд худалдан авсан байна. 2009 оны 05 дугаар сарын 18-нд тендерийн нээлт хийхэд дээрх компаниуд холбогдох бичиг баримтыг ирүүлээгүй учир үнэлгээний хороо тендер шалгаруулалтыг хүчингүй болгожээ. Тендерийн үнэлгээний хороо 2009 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдөр дахин тендер зарласан боловч 10 дугаар сарын 29-ний өдөр Үнэлгээний хорооны даргын 03/2213 дугаар албан бичгээр тендерийн урилгыг тодорхой шалтгаангүйгээр хүчингүй болгосон байна. МИАТ ХК орон нутгийн зуны нислэгийн хэрэгцээнд зориулан 2009 оны 06 дугаар сарын 22-нд ТС-1 шатахуун нийлүүлэх санал авахдаа өрсөлдөөнийг хязгаарлан “Магнай трейд” ХХК, “А-Жет Лимитед” ХХК, “Сод монгол групп” ХХК-иудаас үнийн санал авч “Магнай трейд” ХХК-ийг шалгаруулсан нь “худалдан авах ажиллагааны журмын харьцуулалтын аргаар худалдан авч болох бараа, ажил, үйлчилгээний төсөвт өртгийн дээд хязгаарыг” зөрчсөн байна.

Тендерт оролцоогүй “Магнай трейд” ХХК-ийн охин компани “МТ Петролиум” ХХК-тай МИАТ ХК гэрээ байгуулан 121711 ам,долларын 137 тонн онгоцны ТС-1 шатахуун худалдан авчээ. “Сод монгол групп” ХХК онгоцны ТС-1 шатахуун худалдах болон худалдан авах тухай гэрээний 3.13 заалтыг зөрчсөн нь тухайн компани агаарын хөлгийг шатахуунаар цэнэглэх тусгай тоног төхөөрөмж байхгүйтэй холбоотой байна. МИАТ ХК-д нийлүүлэх шатахууны тендерт оролцсон “Сод монгол групп” ХХК нь “А-Жет Лимитед” ХХК-тай агаарын хөлгийг шатахуунаар цэнэглэх үйлчилгээ үзүүлэх тухай гэрээ байгуулсан байна. Энэ мэдээллийг уншаад та цаг хугацааны хувьд өнгөрсөн гэж бодож байж болох юм. Гэвч энэ таны, миний, бидний татварын мөнгөнд хамааралтай бөгөөд жил бүр сонгон шалгаруулалт ийм системээр явж, үүнд хяналт тавих хүнгүй байгаа юм.

Хуулиараа бол МИАТ-ынхан Өрсөлдөөний тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн энэ үйлдлээ зогсоохгүй байсаар байгаа юм. Үүнээс гадна Роснефть компани МИАТ-д ганц импортлогчоор дамжуулан шатахуун нийлүүлж байгаа бөгөөд шатахуун сумлах ганц л станц байдаг. Энэ хангалтгүй дээр үнэхээр шударга бус хэрэг юм. “Роснефть” компаниас “Сод монгол групп” ХХК-д онгоцны түлш импортлох давуу эрх олгосон тухай Газрын тосны газарт ирүүлсэн СБ-431 дугаар бичгийг үндэслэн МИАТ ХК-ийн тендерийн үнэлгээний хороо 2009 онд зарласан тендерийг хүчингүй болгож, тухайн компанитай шууд гэрээ байгуулжээ. Гэвч “Сод монгол групп” ХХК “Роснефть” компанийн худалдсан ТС-1 шатахууныг хилийн үнийн тонн тутамд зах зээлийн үнээс хамааруулан 40-45 ам. долларын шимтгэл нэмж, “А-Жет лимитед” ХХК-д “ДАФ-Наушки” буюу хил дээрээс шууд худалдаж авах нөхцөлтэйгөөр нийлүүлж байжээ. Харин “А-Жет лимитед” ХХК гаалийн бүрдүүлэлт хийн, тээвэрлэх, хадгалах сумлах зэрэг үйлчилгээ үзүүлж МИАТ ХК–тай шатахууны болон үйлчилгээний төлбөрийн тооцоо хийж байна. Дэд бүтцийн сайдын 2002 оны 09 дүгээр сарын 12-ны өдрийн 261 дүгээр тушаалын Хавсралт-7-оор батлагдсан “Нисэхийн хангамжийн байгууллагыг гэрчилгээжүүлэх дүрэм”-ийг баримтлан ИНЕГазраас S3 ангиллын гэрчилгээг “А-Жет лимитед” ХХК-д олгожээ. Энэ нь агаарын хөлгийг шатах, тослох материалаар хангах үйлчилгээг орон нутагт ИНЕГ, Улаанбаатар хотод “А-Жет лимитед” ХХК давамгай байдлаар үзүүлж байна гэсэн үг. МИАТ ХК нь “Сод монгол групп” ХХК болон “А-Жет лимитед” ХХК-иудтай нэг ижил гэрээ байгуулсан ба гэрээний биелэлтийг дүгнэж баримтжуулаагүй байгаа юм. ”Сод монгол групп” болон “А-Жет лимитед” ХХК-иуд онгоцны шатахуун импортлох болон цэнэглэх давуу эрхээ ашиглан шатахууны үнийг өндөр байлгах замаар МИАТ ХК-ийн ашигт сөргөөр нөлөөлөх нөхцлийг бий болгож байна.

“Сод монгол групп” ХХК болон “А-Жет лимитед” ХХК-иуд зах зээлийн үнээс өндрөөр шатахуун нийлүүлж, үнэ буурч байсан үед ч өөрчлөлт хийдэггүйгээс МИАТ ХК гадаадаас онгоцны далавчинд шатахуун сумлах үйлчилгээг түлхүү авч байна. Хил дээрх 1 тонн шатахууны үнэ 572 доллар байхад худалдан авч байгаа үнэ нь 1550 доллар. 1 тонн шатахууныг бараг 3 нугалсан үнээр авч байна гэсэн үг. Энэ байдалд аудитын шалгалт хийсэн хэвлэлүүдийн амыг таглаж олон нийтэд төдийлөн зарлаагүй, үүний дээрээс олигтойхон хариуцлага тооцсон ч зүйлгүй өдгөөг хүртэл МИАТ-т шатахуун нийлүүлэх асуудал хурцадмал байгаа юм. Улс төрд ялсан нам эвсэл, улс төрийн хүчнийхний томоохон оролцоотой энэ ажилд зүгээр л нэг зуучлагч компани байгуулаад, үүгээрээ дамжуулан олон зуун сая долларын ашиг хийх боломж нэгэнтээ бүрджээ. Энгийн үгээр тайлбарлавал лангуун дээр байгаа ногоог нэг хүн гарч ирээд таньд авч өгсөнийхөө төлөө дундаас нь мөнгө унагаж байна. Хэрвээ та тэрхүү ногоогоо өөрөө худалдагчаас авбал үнэ нэмэгдээгүй гэсэн үг. МИАТ-д нийлүүлж буй шатахууныг яг л ийм замаар явуулж, үүний дундаас хэд хэдэн нууц ноёд жил ирэх тусам их хэмжээний ашиг, орлого унагасаар байгааг анхааралдаа аваад зогсохгүй бодит хариуцлага тооцож, тендерийн асуудлыг нэг тийшээ цэгцлэх нь энэ салбарын гол асуудал гэлтэй.
П.Сүндэр (www.wikimon.mn)