Монгол Улсын Их Хурлын сонгуулийн санал хураалтын өдөр хаяанд ирлээ. Сонгогч сонгуульд оролцохдоо юуг анхаарах талаар Сонгуулийн Ерөнхий хорооны Ажлын албаны мэргэжилтнүүдээс тодруулга авснаа Та бүхэнд хүргэж байна.

- Энэ удаагийн сонгуульд хэдэн хүн сонгогчдын нэрийн жагсаалтад бүртгэгдэн саналаа өгөх вэ?

-Улсын Их Хурлын болон Нийслэлийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн хурлын сонгуульд оролцох сонгогчдын нэрийн жагсаалтыг Улсын бүртгэлийн Ерөнхий газраас ирүүлсэн. Нийтдээ 1,838,849 сонгогч бүртгэгдсэн байна.

-Нэрээ татсан нэр дэвшигч бий юу?

-Улсын Их Хурлын сонгуулийн тухай хуулийн 29 дүгээр зүйлийн 29.14 дэх хэсэгт “Нэр дэвшигч Сонгуулийн Ерөнхий хороо, эсхүл тойргийн хороонд бүртгүүлж Улсын Их Хурлын гишүүнд нэр дэвшигчийн үнэмлэх авснаас хойш өөрөө нэр дэвшигчээс татгалзахыг хориглоно” гэж заасан. Энэ заалтын дагуу нэр дэвшигч нэрээ татах асуудал хуулиар хаалттай болсон.

-Санал хураалт хэдэн цагт эхэлж, хэдэн цагт дуусах вэ?

-Санал хураалын ажиллагаа зургаадугаар сарын 28-ны өдрийн өглөөний 07:00 цагт эхэлж, оройн 20:00 цагт дуусна. Ялангуяа сонгогчийн бүртгэлийн программ нь автоматаар 20:00 гээд хаагдана.

Сонгуулийн санал хураалтын ажиллагаа өмнөх сонгуулиудынхыг бодвол хоёр цагаар богиноссон гэдгийг сонгогчид маань санаж ажлаа зохицуулан аль болох эрт санал авах байрандаа очиж санал хураалтад идэвхтэй оролцох хэрэгтэй.

Ер нь өмнөх сонгуулиудын санал хураалтын ирцийн дүн мэдээ, явцаас харж байхад өглөө эрт настай хүмүүс ихэвчлэн очоод саналаа өгчихдөг, өдөр нь нэг хэсэг бужигнаад орой санал хураалт дуусахын өмнө бужигнадаг явдал анзаарагддаг.

Энэ удаагийн сонгуульд иргэний бүртгэлийн ажилд болон санал авах ажиллагаанд автоматжуулсан систем ашиглаж байгаа учраас дараалал, бухимдал чирэгдэл үүсгэлгүйгээр эртхэн өгвөл зүгээр болов уу.

-Цахим иргэний үнэмлэхтэй сонгогчид саналаа өгөхдөө хурууны хээгээ шалгуулах шаардлагатай юу?

-Цахим иргэний үнэмлэхтэй ч бай, хуучин иргэний үнэмлэхтэй ч бай бүх сонгогчид саналаа өгөхөөр санал авах байранд оронгуутаа иргэний бүртгэлийн итгэмжлэгдсэн ажилтанд иргэний үнэмлэхээ өгч, хурууны хээгээ шалгуулна.

-Хуучин иргэний үнэмлэхээ гээгдүүлсэн хүмүүс лавлагаагаараа санал хураалтад оролцож болох уу?

-Болохгүй. Хуулинд сонгогчийн иргэний үнэмлэхийг нь сонгогчдын нэрийн жагсаалттай тулган үзэж, саналын хуудас олгохоор заасан байгаа.

-Сонгогч саналын хуудасны дээд талын хэсэгт мандатын тоотой тэнцүү тооны нэр дэвшигчид саналаа өгнө гэсэн байгаа. Мандатын тооноос цөөн нэр дэвшигчийг сонгож болох уу?

-Одоогийн хуулинд сонгогч заавал мандатын тоотой тэнцүү тооны нэр дэвшигчийн өмнөх улаан хүрээ бүхий зууван дугуйг дүүргэн будахаар заасан. Ер нь тэр зууван дугуйгийн 50-иас дээш хувь будагдсан байхад машин уншина. Гэхдээ сонгогч аль болох дүүргэж будах хэрэгтэй. Мөн санал тэмдэглэх тусгай үзэг байх юм.

Өмнөх сонгуулиар мандатын тооноос дутуу байхад хүчинтэйд тооцдог байсан бол одоо заавал гурван мандаттай тойргийн сонгогч гурван нэр дэвшигчид саналаа өгөхөөр болсон байгаа. Хуулиндаа ийм заалт орсон учраас бид хуулиа л биелүүлнэ шүү дээ.

-Сонгогч саналын хуудсаа өөрөө автомат төхөөрөмжид хийх үү?

-Тиймээ, сонгогч саналын хуудсаа санал тоолох төхөөрөмжийн саналын хуудас хийхэд зориулсан хэсэгт тулгаад барихад л машин автоматаар татаад авна.

Саналын хуудсаа аль ч талаар нь харуулан хийсэн машин уншина. Өөрөө хэлбэл, саналын хуудсаа толгой талаар нь харуулсан, хөл талаар нь харуулсан, мөн бичигтэй талыг нь доош, дээш харуулан хийсэн зэргээс хамааралгүйгээр машин саналын хуудсыг унших болно.

-Санал хураалтын үед машинд гэнэтийн саатал гарвал ямар арга хэмжээ авах вэ?

-Манай санал тоолох төхөөрөмжийг нийлүүлсэн компани энэ тал дээр баталгаа өгч байгаа. Мэдээж хэрэг, санаатайгаар гацаахгүй бол шүү дээ. Энэ төхөөрөмжийг шалган баталгаажуулсан. Ажлын хэсэг тасралтгүйгээр 1000 удаа туршилтын саналын хуудас уншуулж үзсэн. Ямар ч доголдол саатал гараагүй. Бүүр аргагүй байдал тохиолдвол гар ажиллагаанд шилжих журам, ийм үед ажиллах нөөц төлөвлөгөөг Сонгуулийн Ерөнхий хороо баталсан байгаа.

-Тог тасарсан тохиолдолд машин яаж ажиллах вэ?

-Энэ машинд дагалдаад тасралтгүй 13 цаг ажиллах чадалтай батарей хүргэгдсэн байгаа. Тийм болохоор тог тасалдсан тохиолдолд шууд батарейгаар ажиллана.

-Оршин суугаа газартаа бүртгэлгүй хүн саналаа өгөх эрхтэй юу?

-Сонгогч сонгуульд оролцож саналаа өгөхийн тулд заавал сонгогчдын нэрийн жагсаалтад бүртгэгдсэн байх ёстой. Таны иргэний үнэмлэхийн хаяг хаана гэж бүртгэгдсэн, тэндээ л саналаа өгнө.

Манай зарим хүмүүс үндсэн хаягнаасаа өөр газарт амьдарч байна. Тэгээд тэр хаягаараа саналаа өгнө гэдэг. Хаана бүртгэлтэй байна, тэндээ л саналаа өгнө. Аль хэсгийн хороонд бүртгэлтэй байгаагаа www.burtgel.mn сайтаас харж болох юм. Хэсгийн хороод санал авах байрны хаягаа нэлээд сайн зарлаж байгаа.

-Сонгуулийн санал хураалтын өдөр зургаадугаар сарын 28-ны өдөр 18 насанд хүрвэл санал өгч болох уу?

-Сонгуулийн санал авах өдөр буюу 2012 оны зургаадугаар сарын 28-ны өдөр 18 насанд хүрвэл саналаа өгч болно. Санал авах өдөр буюу түүнээс өмнө 18 насанд хүрсэн бол санал өгөх эрхтэй гэж хуулинд заасан байдаг.

-Нийслэлийн иргэд Улсын Их Хурлын сонгуульд саналаа өгчихөөд нийслэлийн ИТХ-ын сонгуульд саналаа өгөхгүй байж болох уу?

-Сонгуульд саналаа өгөх эсэх нь тухайн иргэний эрхийн асуудал л даа. Улсын Их Хурлын сонгуульд саналаа өгөөд ар талд нь байгаа нийслэлийн ИТХ-ын сонгуульд санал өгөхгүй бол саналын хуудас бүхэлдээ хүчингүй болохгүй, зөвхөн нийслэлийн ИТХ-д санал өгөх хэсэг л хүчингүйд тооцогдоно. УИХ-ынхыг нь бол тоолоод явна. Гэхдээ сонгогчид маань бүгд саналаа өгвөл их л сайн байна.

Нэлээд дээр би гадаадын нэг улстөрчийн хэлсэн үгийг уншиж байсан юм. “Сонгуульд оролцож саналаа өгөөгүй иргэн өөрөө хамгийн муу улстөрчийг сонгосонтой нэгэн адил” гэж. Ер нь сонгогч өөрөө л саналаа өгч төрийн түшээгээ сонгохгүй бол хэн нэгэн таны өмнөөс сонголтыг чинь хийнэ л гэсэн үг. Сонгуульд өрсөлдөгчид хэдхэн саналын зөрүүгээр сонгогдох явдал байдаг. Тиймээс өөрийнхөө төлөө, өөрийнхөө хүссэн хүнийг л сонгох нь шударга байх болов уу.

-Гурван мандаттай тойрог байвал өөр, өөр намын гурван нэр дэвшигчид саналаа өгч болох уу?

-Болно. Хэнийг сонгох нь Та бүхний л эрхийн асуудал. Гэхдээ заавал гурван хүнийг сонгосон байх хэрэгтэй гэдгийг би дээр хэлсэн. Нэг намаас гурван хүнийг сонгох уу, өөр өөр нам, эвслээс гурван хүнээ сонгох уу гэдгийг сонгогч өөрөө шийдвэрлэнэ.

Зарим нам, эвслийн сурталчилгаанд заавал нэг намын гурван хүнийг сонгохгүй бол саналын хуудас чинь хүчингүй болно гэж байна гэж манай Хороо руу хүмүүс утасдаж байгаа. Энэ бол худлаа мэдээлэл шүү гэдгийг дахин хэлье. Сонгол хийх эрх нь сонгогчид л байгаа.

-Нэр дэвшигчдээ нэг намаас сонгосон тохиолдолд намын төлөө саналаа өгөхдөө өөр намыг сонгож болох уу?

-Бололгүй яахав. Дээр хэлсэнчлэн сонголтоо сонгогч хөндлөнгийн нөлөөгүйгээр өөрөө л хийнэ. Та саналын хуудсанд хийх тэмдэглэгээг хуулинд заасны дагуу улаан хүрээ бүхий дугуйг тусгай үзгээр дүүргэн будсан л бол хэнд, аль намд саналаа өгөх нь Таны эрх шүү гэдгийг дахин хэлье.

-Ажиглагчаар хэчнээн хүн бүртгэгдсэн байгаа вэ?

-Нам, эвсэл, бие даан нэр дэвшигч ажиглагчдаа хэсэгт томилон ажиллуулдаг. Хэсгийн хороо тэдгээр ажиглагчдыг бүртгэж, үнэмлэх олгоно. Одоогоор манайд эцсийн байдлаар ажиглагчдын тоогоо ирүүлээгүй. Өнөөдрийн байдлаар ажиглагчид бүртгэх хугацаа ч дуусаагүй байна. Сонгуулийн дараа л тайлан мэдээ ирэхээр тодорхой тоо гарах болов уу.

-Сонгуулийн дүн яг хэд гэж зарлах вэ?

-Сонгуулийн санал хураалт 20.00 цагт дууссаны дараа санал авах төхөөрөмжөөс санал хураалтын дүнгийн тайлан хэвлэн гаргаж, дараа нь дүнгээ урьдчилсан байдлаар Сонгуулийн Ерөнхий хорооны төв серверт дамжуулна. Сүлжээгүй газарт бол жаахан хүндрэлтэй. Сүлжээтэй газарт очиж дүн дамжуулна.

Сонгуулийн албан ёсны дүн бол хуулиараа санал хураалт дууссанаас хойш 15 хоногийн дараа зарлагдах ёстой. Гэхдээ Сонгуулийн Ерөнхий хороо тэр хугацааг хүлээлгүй бүх дүн мэдээ, баримт бичиг ирэнгүүт нэгтгэн сонгуулийн дүнг зарлана. Дэлгэрэнгүй мэдээлэл авахыг хүсвэл www.gec.gov.mn цахим хуудсанд хандаарай.

Сонгогч Та бүхэн санал хураалтдаа идэвхтэй оролцохыг хүсье.

-Баярлалаа. Та бүхний ажилд амжилт хүсье.

Эх сурвалж: "Өглөөний сонин"