шувуудын жиргээ гээд л ойлгочхож болно. Учир нь 11 яам маань 21 болж бараг 2 дахин үржих нь. Тэдний засгийн газрын бүтцээ зурсныг үзүүлбэл
1. Ерөнхий сайд - Н.Алтанхуяг Алтан гадас фракц
2. Тэргүүн шадар сайд-Н.Энхбаяр- Эвслийнх
3. Шадар сайд- Г.Батхүү -Алтан гадас фракц
4. ЗГХЭГ-ын дарга Ч.Сайханбилэг- Алтан гадас фракц
5 .Эрүүл мэндийн сайд- С.Ламбаа- МҮДН
6. Эрдэс баялгийн сайд-Б.Ариунсан
7. Эрчим хүчний сайд-М.Сономпил
8. Зам тээврийн сайд-АГансүх-
9. Гадаад хэргийн сайд-А.Баттөр- Ерөнхийлөгчийнх
10. Дотоод хэргийн сайд-Л.Цог- Эвслийнх
11. Хууль зүйн сайд - Х.Тэмуүжин-Нэг ардчилал фракц
12. Нийгмийн хамгааллын сайд- С.Эрдэнэ
13. Хөдөлмөрийн сайд-Ц.Оюунгэрэл- МоАХ
14. Боловсроын сайд-Лу.Гантөмөр- МҮДН
15. Соёлын сайд -Ц.Оюундарь- Ерөнхийлөгчийн
16. Хөгжлийн яам-Н.Батбаяр-МҮДН
17. Сангийн сайд- М.Энхсайхан - Эвслийнх
18. Батлан хамгаалахын сайд- Ш.Түвдэндорж
19. Үйлдвэрлэл, хөдөө аж ахуйн сайд- Х.Баттулга
20 . Барилга хот байгуулалтын сайд- Д.Ганхуяг
21. Харилцаа холбоо, технологийн яам- А.Мөнхбат
23. Байгаль орчны сайд - С.Дэмбэрэл
24. С.Оюун-ИЗНН-түүнд нэг яам шинээр гаргаж өгнө.

За юутай ч энэ бүтцээр бол 20 гаруй сайдтай болох нь. Өмнө нь 13 сайд л байсан. Төр данхайх нь ийнхүү тодорхой болж байна. Юуны учир бүтцийн өөрчлөлт нэрийн дор яамдын тоог олноор нь нэмэх болов. Хариулт нь тун энгийн.АН-ын фракцуудын амьдрах стандарт нь албан тушаал эрх мэдлийн л хуваарилалт байдаг. Тэр дүрэм энд хатуу үйлчилнэ. Эрх ашгийн эрэмбэ энд их өөр. Эхлээд би, тэгээд фракц, дараа нь нам, эцэст нь эх орон ч юмуу гэх мэт. Мэдээж хэн юуны фракц яадаг ийдэг юм бол гэсэн асуулт аандаа сонирхол татна. Товч сонирхуулъя.

АН-д нэгэн үе хүчээ авч байсан фракц бол “Алтан гадас”. Н.Алтанхуягийн нэр намдаа навс унаснаас болж одоо хүч нь суларсан. Гэхдээ яах вэ хуучин бууны хугархай гэсэндээ хэд гурван яам авч байгаа бололтой юм. МоАХ буюу Женкогийн фракц байдаг яамдыг нь авч бусдынхаа дургүйг хүргээд байгаа. Женко өөрөө Үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн яамыг авч, БХБЗТ-ийн сайд байхад нь орлогчоор ажиллаж байсан А.Гансүхээ Барилга, хот байгуулалтын яамыг авч өгөхөөр болж. МоАХ-тай сайдын суудлаас болж Зүүн хойд Азийн фракц нийлж давхих болсон. Үүний үр дүнд Лу.Болд, М.Зоригт нар сайд болж мэдэхээр байгаа. Тэгвэл ч жинхэнэ утгаараа олигархуудын засгийн газар бүрдэнэ. Үүнээс айгаад Лу.Болдыг Н.Алтанхуяг жийгээд байгаа учир аргагүйн эрхэнд МоАХ нь гүйж ирж. Уг нь Лу.Болд гадаад хэргийн сайд авъя гэсэн ч Ц.Элбэгдорж элчин сайд Баттөрийг зүтгүүлээд байдаг. Батлан хамгаалахын сайдад санаархсандаа Алтан гадасын Бакей бас МоАХ-ны өвөрт орчихсон гэж байгаа. За Женко яагаад үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн яамыг сонирхоод байгааг намынхан нь ярихдаа хувьдаа Махимпекстэй, Талх чихэртэй бас гурилын Милк хаус компанитай учраас тэр гэнэ. Нөгөө ашиг сонирхлын хууль мууль яахын бүү мэд. ХХААЯ-ныхны ярьж байгаагаар Милк хаус компаний өртэй гэсэн. Сайд болохоороо өрөө цайруулчих л байхдаа. МоАХ Ц.Оюунгэрэлдээ НХХ-ийн яамыг хоёр хуваагаад Хөдөлмөрийн яам гаргаж өгч буй. Ингээд үзэхээр Засгийн газарт МоАХ ноёлох нь тодорхой байна.Хүч түрж байгаад Н.Алтанхуягийг Ерөнхий сайдын суудалд тухалж амжаагүй байхад нь хөнтөрч мэдэшгүй гэж засаг ч байгуулагдаагүй байхад ийм яриа тарж амжсан. За энэ ч яахав. Шонхор фракц дархан дөрвөн суудалтай гээд маадгар байгаа сурагтай. Фракцийн тэргүүн З.Энхболд УИХ-ын дарга болчихсон. Харамсалтай нь түүнийг нь ах нам зөвшөөрдөггүй, хуулиа баримтал гээд бойкотлоостой. З.Энхболд ИЗНН-ын С.Дэмбэрэлийг пялаад Г.Баярсайханыгаа Байгаль орчны сайд болгочих гэж санаархаж байгаа ч сачий нь хүрдэггүй, юун Баярсайхан өөрийгөө яая гээд байж байдаг, Гэхдээ С.Эрдэнэдээ Нийгмийн хамгааллын яамыг Д.Ганхуягтаа Барилга, хот байгуулалтын яамыг бараг аваад өгчих байх. Мань хүн таныг дэмжинэ гээд Ц.Элбэгдоржийн хөлд суугаад байгаа нь бас ч учиртай байх. Соёлын болон Гадаад хэргийн сайд болох магадлалтай А.Баттөр, Ц.Оюундарь нар Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн дэмжлэгтэй хүмүүс. МҮЦН-чүүд АН-ын фракцууд дотроос хамгийн азгүй нь байж мэдэх нь. Учир нь Р.Амаржаргалд УИХ-ын даргын албан тушаалыг өгнө гэж баттай амалчхаад буцаж орхисон. Тэрээр одоогийн УИХ-ыг Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулчхаад л тарах ёстой. Аль нь олонх болоогүй байхад парламентад суудалтай намууд авсан суудлынхаа тоогоо яамдыг хуваарилж зөвшилцөж ажиллах ёстой гэж үзэж байгаагаа хэвлэлээр илэрхийлсэн. Хууль зөрчин ажиллаж байгаагаа парламентын чуулганд суухгүй байгаа АН-н цорын ганц гишүүн. Р.Амаржаргал АН-ын унасан дөрвөн засгийн газрын тэргүүний нэг нь байсан. Гуравхан cap ажиллахдаа чадал чансаагаа харуулсан удирдагч, чадварлаг эдийн засагт гэж тооцогддог. Түүний фракцын Лу.Гантөмөр нь Боловсролын сайд болох гээд дэмжлэг хайж МоАХ руу уравсан. Энэ фракцад М.Батчимэг, Ж.Батзандан нар байдаг. АН-ыхнаас гадна МАХН-МҮАН-ын эвсэл ч дотроо асуудалтай байгаа. Тэргүүн шадар сайдад намын дарга Н.Энхбаяраа арга буюу сойсон ч хэрэв тэр яллагдаад явчих тохиолдолд Ч.Улаан, Д.Тэрбишдагва хоёр нэгийгээ үзэж нэхий дээлээ уралцаж мэднэ. Эрүүл мэндийн сайдад яригдаад байгаа намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга Н.Удвалыг сайд болгохгүй гэж Фортуна Н.Батбаяр УИХ дахь фракцын гишүүдийн картыг сугалж хурал хаясан нэг шалтгаан нь энэ. МҮДН фракцын С Ламбаагаа эрүүл мэндийн сайд болгоно гэж зүтгэж байгаа.

Фортунагийн хурал гацаан ингэж авирласны бас нэг шалтгаан нь Хөгжлийн яамны сайдаас мултлах гэхээр нь хариуг нь өгсөн гэх. Ширүүн довтолгооны хийсний ачаар нэг сумаар хоёр туулай буудаж яамны сайд болгоно гэсэн амлалтыг дарга нараас авч бас фракцын гишүүн Б.Гарамгайбаатарыгаа УИХ-ын эдийн засгийн байнгын хорооны дарга болгох ч тохиролцоо хийжээ. Яаж зүгээр байхав бие даагч Х.Болорчулуун надаар дэмжүүлье гэвэл хоёр дэд сайд, нэг агентлагийн захирал тавих эрх өг гэж АН-хантай наймаалцсан нь бүтэлтэй болсон сураг байна. Дэд сайд гэж олон хүний ам таглах алба бий. Яам бүрт хоёр дэдийн суудал бий болгож Засгийн газар 50 дэд сайдтай болох нь. Тэдгээрийн нэг нь МАХН-аас Увсад өрсөлдөөд өвдөг шороодсон дуучин С.Жавхлан боловсролын дэд сайдад яригдаж байгаа гэнэ. Ш.Түвдэндоржид Батлан хамгаалахын “сраз моёор” биш бололтой. Алтан гадасын А.Бакей Батлахын сайд болох гээд МоАХ-тай хэдийнээ өвөр түрүүндээ орсон сурагтай. Х.Тэмүүжинд ч амаргүй байна байх. Учир нь Хуульзүйн сайдад үзнэ гэж С.Эрдэнэ омогдоод буй мэдээ байна. ИЗНН-ын С.Оюуны хувьд ашиг л гаргаж байвал хэнтэй ч хамаагүй нийлж хачиг шиг наалддаг зуршилтай. Энэ удаад ч нэг яам гаргуулах гээд танайхыг дэмжинэ гэж АН руу гүйгээд байгаа. Хэзээ ч билээ албан тушаалын дурандаа хөтлөгдөж гуравхан өдөр УИХ- ын дэд дарга хийгээд огцорч байсан түүхтэй учраас түүний үйлдлийг гайхах огт хэрэггүй. С.Баярцогт УИХ-ын дэд дарга болчихно гээд одоохондоо дуугүй л байна. АН-ынхан дундаа С.Баярцогт, Ч.Сайханбилэг хоёр ямар ч үед албан тушаал зуудаг. Ялагдсан үедээ ч МАН- ыхныг зад панаалдаад суудал авчдаг хоёр, АН-ын залуучууд өөрсдийг нь дандаа хоосон хоцроодог өвгөн партизануудыг шүд зуун тэвчин хүлээж байна.

Тэднийг АН яамдын төрийн нарийн бичгийн дарга 80 газар,агентлагийн даргын суудал өгнө гэж тайвшруулж байна. Цаашилбал цагдаагийн дарга сахал Б.Билэгт болох гэнэ. Тэрбээр сонгуулийн ерөнхий хороог хүссэнээрээ ажиллуулж чадсан учраас шагналд нь генерал Д.Сандаг- Очирын албыг авах нь. Товчхондоо АН- ын засгийн газрын бүтэц, сайд нарын дүр зураг ийм байх нь. Дэндүү ланжгар засаг, төрийн аппараттай болох нь ч ойлгомжтой боллоо. АН-ын байнга ярьдаг цөөн яам, цомхон бүтэц ч лөөлөө боллоо. Одоо засгийн бүтцийг данхар байна гэж шүүмжилдэг, тэргүүн шадар сайдын суудлыг үгүй болгосон Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорждоо л найдах үлдлээ. Нээрээ ЭБ сайд нарын гуравны нэгийг л УИХ- ээс бүрдүүлнэ. Тойрогт өрсөлдөөд унасан хүмүүс сайд болно гэж бүү горьд гэсэн гэнэ лээ шүү сайдад санаархагчид аа.

Ц.Цэлмэг