сумдын ажилгүй иргэдийг дэмжих хөтөлбөрийг амжилттай хэрэгжүүлж байгаа талаар албаныхан нэвтрүүлэг хийлгэж, мэдээлэл цацах нь их. Гэвч энэ ажлыг гүйцэтгэх ёстой Жижиг, дунд үйлдвэрийн газар энэ жилийн хувьд хийсэн ажилгүй оны эхний найман сарыг үджээ. Тэдний хийх ажил бол иргэдээс ирсэн төслүүдийг сонгон шалгаруулж зээл олгох, өмнө олгосон зээлүүдийн эргэн төлөлтөд хяналт тавьж улсад орлого оруулах явдал юм. Гэтэл тэд өнөөдрийг хүртэл хийсэн ажилгүй байгаа гэж хэлж болно. Учир нь, өмнөх жилүүдийн зээлүүд ихэвчлэн аймаг, сумдын Засаг дарга нарын гараар орж, ихэнх нь найдваргүй зээл болон хувирсан бол энэ жилийн зээл улсын төсөвт сууж хөрөнгө мөнгө нь шийдвэрлэгдсэн хэрнээ Сангийн яамнаас өдгөөг хүртэл холбогдох газартаа шилжээгүй байгаа юм. Бид энэ 30 тэрбум төгрөг шилжээгүй байгаа мэдээллийг зургаадугаар сард мөн та бүхэнд хүргэж байсан. Тэгвэл хоёр сарын дараа байдал бахь байдгаараа байгаа юм.

Учрыг лавлаж асуувал жижиг, дундын зээл үндсэндээ Сангийн сайд Д.Хаянхярваагийн гараар орж Дарханы иргэдийн 670 мянгыг тараахад хэрэглэгджээ. Сангийн яамныхан энэ талаар дэлгэрэнгүй тайлбар өгөхийг хүсэхгүй байгаа ч өдгөө Д.Хаянхярваа Сонгуулийн хууль зөрчин, албан тушаалаа ашиглаж сонгуулийн үеэр Дарханы иргэдэд 670 мянган төгрөг тараахдаа жижиг, дундын зээлийг ашигласан байж болох талаар АТГ-т шалгагдаж байгаа юм. Жижиг, дунд үйлдвэрлэлийн газраас энэ талаар тодруулахад Сангийн сайдууд үгсэн хуйвалдаж улсын төсөвт суусан, мөн гадны тусламжаар орж ирж байгаа нэгдүгээр сард шилжих мөнгийг өдий хүртэл шилжүүлэхгүй гацаасан тухай хэлж байна. Уул нь бол өмнөх жилүүдэд жижиг, дунд үйлдвэрлэлийн 60 тэрбумын зээлийг тараагаад байгаа.

Монгол банкнаас өгсөн тоогоор 2227 жижиг, дунд үйлдвэрлэгч энэ зээлийг хүртсэн, 46.3 хувь нь Нийслэл, 53.7 хувь нь орон нутгийн, нийслэлээс илүү орон нутагт найдваргүй зээл гарах тал их байдаг ч үнэндээ зарим хүмүүсийн хувьд бол өгөөжөө өгсөн гэж байгаа юм. Улсын төсвөөс баталсан бага хүүтэй, урт хугацаатай энэ зээлээр амьдрал буурай иргэдийг дэмжинэ гэсэн боловч ийнхүү энэ жилийн зээл нь ганц хүний халаасанд орчихсон, тэр ч бүү хэл сонгуулийнх нь ажил болчихсон байгааг сонсвол зээл хөөцөлдсөн, төсөл өгсөн иргэд сэтгэл дундуур үлдэх нь дамжиггүй.

Үүнийг олж харсан МАХН-ын дэд дарга Д.Тэрбишдагва хүсэлт гаргасны дагуу Д.Хаянхярваад эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгаж байгаа ч өдгөө энэ хэрэг хэрхэн шийдэгдэж, Д.Хаянхярваа гишүүн болох уу, торны цаана суух уу гэдгийг олон хүн тэр дундаа дарханчууд анхааралтай ажиглаж байгаа юм. Түүний сонгуулийн үеэр ажилласан байдалд дүгнэлт хийж, иргэдтэй уулзсан уулзалтаас тэмдэглэсэн зүйлийг дурсвал тэрбээр нэг сая төгрөгөө Дарханыхан бүгдээрээ авсан гэдэг мессежийг илгээж байжээ. Ингэхээр тэрбээр 670 мянга ч биш дарханчуудад нэг сая төгрөгийг бэлнээр тараасан нь тодорхой болж байна. Мэдээж үйлдэл нь энэ хэргийг хэрхэн эцэслэн шийдэх нь хуулийнхны ажил. Хамгийн гол нь хувь хүнийхээ хувьд, улс төрчийнхөө хувьд Дархан-Уул аймгийн Засаг дарга байхаасаа л увайгүй, санхүүгийн асар их ашиг сонирхолтой нэгэн гэдгийг нь хэлэх хүмүүс их байсан юм.

Д.Хаянхярваа энэ жил зургаан сар хүрэхгүй хугацаанд Сангийн яамыг толгойлсон ч санхүүгийн эрх ашгаа хэд хэдэн хүмүүстэй нийлж багагүй гүйцэлдүүлээд амжсан баримт ч байгаа. Хамгийн гол нь, амьдрал доогуур, хийж бүтээхийг хүссэн чин сэтгэлтэй иргэдэд очих байсан жижиг, дундын зээлийг Д.Хаянхярваа гарын үсэг зурж сонгуулийн сурталчилгаанд хэрэглэх хүсэлт гаргасан намынхаа нөхдүүдэд гаргуулж өгсөн болох нь хуулиар шударга шийдвэрлэгдэх ёстой. Ганц Завхан аймагт л гэхэд тус тойрогт нэр дэвшсэн нэгэн гишүүн уг сангийн 500 сая төгрөгийг зээл хэлбэрээр гаргуулах гарын үсгийг Д.Хаянхярваагаар зуруулж, тус аймгийн нийт сумын 108 иргэнд олгуулжээ. Ингэснээр тэрээр өөрийнхөө сонгуулийн PR-ыг тун амжилттай хийж, ялалтад хүрснийг энд дурдах хэрэгтэй.

Ийнхүү Д.Хаянхярваа гишүүн Сангийн сайдаар томилогдсоныхоо өрийг намынхаа гишүүдэд төлж, түмний мөнгийг өөрийнхөө, МАН-ын хөрөнгө юм шиг сонгуульд ашигласан байх юм. Энэ талаар зарим аймгийн Ардчилсан намын хорооныхон тухайн тойргийн хорооддоо гомдол гаргаад байгаа юм билээ. Хамгийн сонирхолтой нь, зээл олгогдсон иргэд нь тухайн нэр дэвшигчийн талыг баримтлагчид буюу МАН-ын гишүүд, дэмжигчид, сумдын дарга нар, түүний гэр бүл, төрөл төрөгсөд төдийгүй шадар туслагч, ухуулагч нар байгаа юм.

Энэ үйлдэл нь УИХ-ын Сонгуулийн тухай хуулийн 35 дугаар зүйлийн 35.15.1 /сонгогчдын саналыг татах зорилгоор сонгогчид эд мөнгө…..үнэгүй тараах/,35.15.5-д заасан /ирээдүйд өөрийн болон бусдын хөрөнгөөр мөнгө, эд бараа өгөхөөр гэрээ байгуулах, аман хэлцэл хийх,… зэрэг амлалт авах/, 35.18.10 дахь / сонгогчдын саналыг татах зорилгоор өөрөө болон бусдаар дамжуулан… иргэн, байгууллага, хамт олонд… мөнгө эд бараа төлбөргүй тараахыг хориглоно/ гэх заалтуудыг ноцтой зөрчсөн байна гэж үзэж хуулийн байгууллагад ханджээ.

Өдгөө Төрийн данс хоосон байгаа. Төсвөө юунд үрэхээ мэдэхгүй бэлэн мөнгө тараадаг байсан төрийн данс өдгөө жижиг, дунд үйлдвэрлэлийн зээлээ найман сар хүлээсэн иргэдэд очих чадваргүй болтлоо улайсан байгаа. Энэ жилдээ энэ мөнгө лөөлөө гэдэг нь нэгэнт тодорхой. Тэгвэл С.Батболд сайдын 2012 оны ажлын айлчлал хөдөө орон нутгаас эхлэж, нэгдүгээр сарын 10-наас зээлээ авч болно гээд хэлчихсэн, сонгуулийнхаа сурталчилгаанд жижиг, дундын зээл 30 тэрбумыг олгосон тухай тайландаа дурдсан гээд МАН бөөнөөрөө нийлж иргэдээ хуурчээ. Тэгсэн атлаа одоо суудлаа тавьж өгөхгүй гэж үхэн хатан тэмцэлдэж, уралдан байхын шаардлага юу байна. Эсвэл тэдний улс төрийн амьдрал энэ жилээр дуусгавар болж байгаа гэж үү?

Ямартаа ч муу ажилласан засагт, дээрээс нь иргэдийн мөнгөөр тоглосон сайд Д.Хаянхярваад хариуцлага тооцож, шударга шүүх байдгийг харуулж чадах уу гэдгийг хүсэн хүлээсэн хүмүүс олон байна. Мөн жижиг, дундын зээлээ авч амьдралаа өөдлүүлэхээр нүдээ чилтэл хүлээсэн олон мянган иргэн байгааг дахин сануулах нь илүүц биз ээ.
Г.Тэгш (www.wikimon.mn)