Гадаад дахь төлбөр, тооцоо хариуцсан санхүүгийн албаны дарга П.Сэлэнгэ нарыг буруугүй гэдгийг Чингэлтэй дүүргийн анхан шатны шүүх тогтоолоо. Энэ явдлаас хэдэн сарын өмнө буюу өнгөрсөн хавар "Зоос" банкны гүйцэтгэх захирал асан Ш.Чуданжийг анхан шатны шүүх шүүсэн. Ингэхдээ түүнд зургаан жилийн хорих ял оноож, 2009 онд баталсан Өршөөл үзүүлэх тухай хуульд хамруулан Ш.Чуданжийд оноосон зургаан жилийн хорих ялыг өршөөн хэлтрүүлж, харин харилцагч, хадгаламж эээмшигчдэд учруулсан 1.6 тэрбум төгрөгийн хохирлыг барагдуулах ёстой гэж шийдвэрлэсэн. Тэрбээр уг шийдвэрийг эсэргүүцэн давж заалдах шатны шүүхэд гомдол гаргаад байгаа юм. Үүнийг эс тооцвол "Зоос" банкны удирдлагууд банкаа дампууруулаагүй гэдэг нь тодорхой болж байгаа юм.

Нэг ёсондоо МАН-ынхны буюу төрийн их мөнгө төвлөрч байсан энэ банк дампуурсан шалтгаан нь бүрхэг байдаг. Уг нь энэ хэрэгт анх Монголбанкны ерөнхийлөгч Л.Пүрэвдорж, ТУЗ-ийн дарга асан Д.Батбаяр, Сангийн яамны Төрийн сангийн газрын захирал асан Х.Пүрэвсүрэн нарыг холбогдуулан шалгаж байв. Гэвч мөрдөн байцаалтын явцад Сангийн яамны Төрийн сангийн газрын захирал Х.Пүрэвсүрэн, ТУЗ-ийн дарга асан Д.Батбаяр, Монголбанкны ерөнхийлөгч Л.Пүрэвдорж нарын гэм буруутай нь тогтоогдоогүй хэмээн Нийслэлийн прокурорын газраас уг хэргийг хэрэгсэхгүй болгочихсон. Үнэндээ бол дээрх хэрэгт банкныхан нь бус дээрх хүмүүсийг л шалгах ёстой байв. Харамсалтай нь эрх мэдэлтнүүд гэдэг нэр нь холбогдож байгаад эцсийн дүндээ хадны цуурай мэт алга болдог л хүмүүс. Үүний нэгэн адилаар банкны гүйцэтгэх захирал, газар хэлтсийн дарга нар нь шаварт унасан. Ажлаа хийгээд явж байсан энэ хүмүүсээс юу гарах вэ дээ. Явсаар явсаар гэм буруугүй нь тогтоогдлоо. "Зоос" банкныхан ч яахав ингээд ялаас мултарлаа. Харин "Анод" банкны хэрэг яах бол гэсэн хүлээлт нийгэмд байна. "Зоос" банк бол МАН-ын буюу төрийн хамгаалалттай байсан банк. Харин "Анод" бол өөр. Эздийнх нь ярьснаар "төрийн хамгаалалт" байгаагүй банк. Банкыг удирдаж байсан хүмүүс нь валютын ченж байсан залуус. Тэд өөрийн хүчээр банк байгуулсан түүхтэй. Дампуурахаасаа өмнө олон жил "Монголын топ" банкаар шалгарч байсан ч энэ хооронд тэд өөрсдийгөө хамгаалах улстөрч, УИХ-ын гишүүнгүй байсан нь дампуурлын гол шалтгаан гэж үздэг. Хэрэв "Улс төрийн хамгаалалтгүй бол хувийн бизнес Монголд хол явахгүй юм байна" гэдгийг ухаарсан гэж ТУЗ-ийн гишүүн Н.Даваа ярьж байсан. Энэ нь ч үнэний ортой байх. "Анод" дампуурах нь гэдэг гурван өдрийн цуурхал тарааж, хадгаламж эзэмшигчид мөнгөө татаж авах үед нь Монголбанк энэ банкинд бүрэн эрхт төлөөлөгчөө томилоод авсан. Үүнийг тухайн үеийн төр засгийг барилцаж байсан улстөрчдийн явуулга, зохиомол дампуурал байсан гэж үзэх хүн олон бий.

Энэ хэрэгт Анод банкны ТУЗ-ийн гишүүн Э.Гүр-Аранз, Н.Даваа, Д.Энхтөр болон гүйцэтгэх захирал Л.Уламбаяр нарыг буруутгаж байгаа. Тэднийг "Анод" банкны эрх бүхий албан тушаалтнуудыг найдваргүй зээл олгосон, хадгаламж эзэмшигчдийн мөнгийг сонгуульд зарцуулсан гэх хэрэгт холбогдуулан шалгаж байгаа билээ. Гурван он дамжсан "Анод" банкны хэргийн мөрдөн байцаах ажиллагаа сунжирч эцэслэн шийдэгдэхгүй өнөөдрийг хүрсэн. Эх сурвалжийн мэдээллээр 1200 хохирогчтой уг хэрэгт хяналт тавьж буй прокурор нь тус банкыг дампуурахад нөлөөлсөн хохирлоо төлөөгүй томоохон зээлдэгч нарт Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу гэмт хэрэг үйлдэхэд хамтран оролцсоноор шалгуулах даалгаврыг бичиж мөрдөн байцаагчид явуулсан. Өөрөөр хэлбэл уг банкнаас зээл авсан хэр нь өнөөдрийг хүртэл хохирлоо барагдуулаагүй томоохон зээлдэгч нар бүгд эрүүгийн хариуцлагад татагдахаар болсон.

Анх хэрэг сөхөгдөх үеийг эргэн сануулахад, Монголбанкнаас гаргасан мэдээлэлд дурдсанаар тус банкнаас зээл авсан хувь хүн, компанийн нийт зээлийн хэмжээ 54.4 тэрбум төгрөг эргэн төлөгдөөгүйгээс "Анод" банкыг хууль хяналтын байгууллагаар шалгуулж эхэлсэн юм. Үүн дээр банкны холбогдох этгээдийн гаргасан нийт аккредитив, батлан даалтын дүн дөрвөн сая ам.доллар (Япон улсын Иточу корпорацийн Анод банкнаас нэхэмжилж байгаа аккредитивийн дүнг оруулахгүйгээр), банкны хувь нийлүүлэгч, удирдлагад ажиллаж байсан Н.Даваа, Э.Гүр-Аранз, Д.Энхтөр нараас авах авлага 58.6 тэрбум төгрөг, тус банкны үндсэн хөрөнгөтэй холбоотой авлагын дүн 7.8 тэрбум төгрөгийг оруулан тооцвол нийт 120.8 тэрбум төгрөг, дөрвөн сая ам.долларыг банкны холбогдох удирдлагуудтай холбогдуулан эрүүгийн хэрэг үүсгэн сэжигтэн яллагдагчаар татан шалгасаар өдийг хүргэсэн юм. Олон арван хувьцаа эзэмшигчдийг хохироож "Анод" банкыг дампууруулсан хэрэгт ТУЗ-ийн гишүүн Л.Уламбаяр, Н.Даваа, Э.Гүр-Аранз, Д.Энхтөр болон Монголбанкны Тэргүүн дэд ерөнхийлөгч асан Б.Энххуяг, СЗХ-ны дарга Д.Баярсайхан нар буруутгагдан шалгагдаж байгаа. Тэдний араас Монголбанкны Хяналт шалгалтын хэлтсийн даргаар ажиллаж байсан Ж.Ганбаатар ч дуудагдсан.Тэдэнд эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 156.3, 143 дугаар зүйл ангиар хэрэг үүсгэн шалгасан хяналтын шатнаас хэд, хэдэн удаа нэмэлт ажиллагаанд буцсаар өдийг хүргэсэн билээ. Монголбанкны Тэргүүн дэд ерөнхийлөгч асан Б.Энххуяг, СЗХ-ны дарга Д.Баярсайхан нарыг шалгах болсон үндэслэл нь "Анод" банкнаас хуурамч IPO гаргахад хяналт тавиагүй, тус банкны удирдлагуудтай хуйвалдан бусдад их хэмжээний хохирол учруулахад нөлөөлсөн, банкны тухай хуулиа зөрчин тус IPO-ийг гаргахад тогтоолд гарын үсэг зурсан гэж үзсэн бол Монголбанкны Дотоод аудитын газрын дарга Г.Тогтохбаатарыг "Анод"-ын удирдлагаас 23 сая төгрөгийн авлига авсан байж болзошгүй гэх хардлага ч бий.

"Анод" банкны хэрэг юутай ч мөрдөн байцаалт, прокурорын шатанд онцын өөрчлөлт гаралгүй ийн явж байна. Анхан шатны шүүхээр "Анод"-ын гэх хэрэг хэрхэн шийдэгдэхийг харах л үлдлээ.

Г.ЯЛГУУН