шалгаруулалтаар тодроогүй, хэн дуртай нь оролцож болдог юм уу, сайхан бүсгүй байж болно, гэхдээ бүхэл бүтэн улс төлөөлж яваа хүн нийт үндэстний өмнө хариуцлага хүлээх учиртай, тиймээс шалгаруулалтыг ч хариуцлагатай явуулах ёстой гэсэн шүүмжлэл олонтаа гарсан юм. Энэ сэдвээр олон нийтийн дунд хэлэлцүүлэг өрнүүлэх үүднээс дараах нийтлэлийг бэлтгэлээ.

МОНГОЛЫН САЙХАН БҮСГҮЙ ГЭЖ ХЭН БЭ?
Монголын олон сайхан бүсгүйгээс хамгийн сайхнаар нь шалгарна гэдэг олон зүйлээр давуу байхын нэр. Царай зүс онцгой сайхан, бие хаа үлэмж тэгш, ааш ааль ялдам, эрдэм ухаан төгс, энэрэнгүй нигүүлсэнгүй гээд олон шинж чанараар өрсөлдүүлж шалгаруулах ёстой. Улс үндэстнийхээ бусдаас ялгарах давуу талыг мэддэг, бусдад ойлгуулж таниулж чаддаг, гадаад үзэмж тансгийн зэрэгцээ дотоод сэтгэл сайтай, аль ч талаас нь аваад үзэхэд сайхан монгол бүсгүй байх тийм эмэгтэйг монголчууд өөрсдийгөө төлөөлүүлэн “Дэлхийн мисс” шалгаруулах тэмцээнд илгээх ёстой буй за.

Гэтэл саявтар Ордост болж өнгөрсөн “Дэлхийн мисс”-ийн тэмцээнд Монгол Улсыг төлөөлж оролцсон Х.Баярмаагийн талаар олон нийт эерэг гэхээс сөрөг сэтгэгдэлтэй байгаа юм. Наад зах нь “Авьяаслаг мисс”-ийн номинацад үзүүлсэн бүжиг нь Монголын мисс өөрийн үндэстний имижийг илэрхийлэх монгол бүжгээ хийсэнгүй, хошин шогийнхон тайзан дээр маарзганаж байгаа юм шиг эв хавгүй, утга учир багатай хөдөлгөөн бүхий бүжиг хийлээ хэмээн ам өрсөн шүүмжлэв. Шүүмжлэх нэг хэрэг, оролцох, оролцуулахаар илгээх гэдэг нарийн менежмент шаардсан нэр хүндтэй ажил баймаар. Дахин ийм явдал гаргахгүйн тулд монголчууд “Монголын мисс”-ээ хэрхэн тодруулж байх ёстой юм бэ.

САЙХАН БҮСГҮЙГ ХЭРХЭН ТОДРУУЛЖ ИРЭВ
Манайд 1990-ээд оноос эхлэн “Монголын сайхан бүсгүй” уралдааныг зохион байгуулж ирсэн. Энэхүү улсын чанартай уралдаанаас үүдэн “Хатан эрдэнэ” холбоог Ж.Чинбат хэмээх эрхэм санаачлан байгуулж, тэмцээнийг 18 жилийн турш тасралтгүй зохион явуулж ирсэн. Тус холбооны гол зорилго нь улс орны нүүр царай болсон охид бүсгүйчүүдийг ирээдүйдээ итгэлтэй, ухаалаг, боловсролтой, бүх талаараа үндэсний бахархал болж чадахуйц гоо сайхан эмэгтэй болгон төлөвшүүлэхэд оршдог аж. Ж.Чинбат гуайн бие чилээрхсэнээс болж жинхэнэ Монголын сайхан бүсгүй шалгаруулдаг гэж хэлж болох улсын хэмжээний томоохон тэмцээн тасарчээ.

Тус тэмцээний тэргүүн миссүүд тухайн үедээ царай зүс, бие хаа, мэдлэг, авьяасаараа гайхагдаж байсан гэдэг. Уг тэмцээн нь зохион байгуулагдаж эхэлсэн цагаасаа хойш сүр дуулиантай наадам шиг болж, эх орны өнцөг булан бүрээс сайхан бүсгүйчүүд түүнд оролцох гэж удаан хугацаанд бие бялдраа бэлдэж оролцдог байсан юм билээ. “Монголын сайхан бүсгүй” тэмцээний жил жилийн тэргүүн миссүүдээс Д.Уянгалянхуа, Ч.Содтуяа, Б.Гантогоо, Ч.Сансармаа, Ч.Мичидмаа, Н.Мөнхцэцэг нарыг ёстой л мисс дээ хэмээн тухайн үедээ шуугьж байсан ажээ. Эдгээр бүсгүй өдгөө хувийн амьдралаа зохиож айл гэрийн сайн эзэгтэй нар болсон. Яагаад энэхүү “Монголын сайхан бүсгүй” тэмцээнийг онцлоод байна вэ гэхээр өнөөгийн тэмцээнүүдтэй, түүнээс тодорсон миссүүдтэй харьцуулахад илүү чанар чансаатай байсныг түүх хэлдэг гэдгийг сануулах гэснийх. Гэхдээ хувь бүсгүйчүүд бол хичээдэг ээ. “Дэлхийн мисс”-т Монголоос долоо дахь удаагаа сайхан бүсгүй эх орноо төлөөлөн оролцсон. Тухайлбал, “Дэлхийн мисс-2010”-т эх орноо төлөөлөн оролцож шилдэг 25-д багтсан амжилт үзүүлсэн А.Сарнайн амжилтыг үгүйсгэж огт болохгүй юм. Гагцхүү тэмцээний үндэсний хэмжээний зохион байгуулалт чанартай болохгүй байна.

ЯАВАЛ ДЭЭР ВЭ
Өдгөө “Монголын сайхан бүсгүй” шалгаруулах тэмцээн тасраад буй орон зайд болж буй мисс шалгаруулах хэд хэдэн тэмцээн байгаа ч зохион байгуулалт, чансаа, тодорч буй миссүүдийн байдал зэргээс харахад нэг л чамлахаар. “Miss international”, “Mongolian beauty”, “Азийн фото мисс”, “Face Mongolia”, “New face” гэх мэт мисс шалгаруулах тэмцээнийг өдгөө хэн үзэж, хэн охид бүсгүйчүүдийг шинжиж шалгаруулж байгаа юм бэ. Мэдээж зохион байгуулагчид санал нийлэхгүй эгдүүцэх байх. Гэхдээ уучлаарай та бүхний ажил нийгэмд ингэж л харагдаж байна.

Цаашдаа дэлхийд эх орныхоо нэрийг гаргах чанартай, чадварлаг гоо бүсгүйг үндэсний хэмжээнд хэрхэн тодруулж байвал зохих вэ. Монголын сор болсон гоо бүсгүйчүүдийн санаа оноог авах хэрэгтэй баймаар, жил жилийн гоо бүсгүйчүүд мэдлэг, туршлагаа хоорондоо хуваалцаж, үндэсний гоо бүсгүй шалгаруулах тэмцээний зохион байгуулалт, шалгаруулалтад мэддэг, чаддагаа зориулах боломжийг нь олгох, төрөөс ч үүнд анхаарч, төсөв хөрөнгө гаргаж өгдөг болох зэрэг онцгой анхаарал тавих цаг болсон мэт. Дэлхийд Монголын сайхан бүсгүй гэдэг хэний охин хэн байхаас илүүтэй Монгол гэдэг улсын нэрийн хуудас болж дэлхийн тавцанд өрсөлдөх учир нийтлэг эрх ашиг, улс орны гадаад ертөнц дэх нэр төрөө гэх бодлогын асуудал билээ. Түүнээс биш цөөн хэдэн хүний бүрэлдэхүүнтэй, өөрөөр хэлбэл энэ том арга хэмжээний өмнө хүчин мөхөсдөх студийн статустай байгууллагын эрхлэх асуудал биш байх. Мөн байсан ч тэдэнд мэргэжлийн туслалцаа үзүүлэх, хамтрах шаардлага тулгарч байна.

Энэ сэдвээр уг тэмцээн уралдааны талаар ойлголттой, өөрийн гэсэн дүгнэлттэй явдаг хүмүүс юу хэлснийг сонирхуулъя.

ЭНЭ НУУЦЛАГДМАЛ ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНД СЭТГЭЛ ДУНДУУР БАЙНА
“Шилмэл загвар” агентлагийн загварын алхааны багш, топ модель Э.Сэлэнгэ:
-Мэдээж энэ бол чухал асуудал. “Шилмэл загвар” агентлагаас “Mongolian beauty” тэмцээн зохион байгуулж буй учир нь үндэсний мисс тодруулах талд анхаарлаа хандуулж байгаа хэрэг. Сая “Дэлхийн мисс”-т манай улсыг төлөөлөн Х.Баярмаа оролцсон. Мэдээж хувийнхаа зүгээс их дэмжсэн. Гэхдээ манайх шиг үндэснийхээ ялагчийг тодруулалгүй, хувийн зүгээс санал тавьсан хүнийг илгээдэг орон манайхаас өөр байхгүй болов уу. Тиймээс үндэсний ялагчаа эхлээд тодруулж байж “Дэлхийн мисс”-т сайхан бүсгүйгээ илгээх хэрэгтэй шүү дээ. “Дэлхийн мисс”-д хэнийг ямар шалгуураар явуулж буй нь мэдэгдэхгүй энэ нууцлагдмал үйл ажиллагаанд сэтгэл дундуур байна.

САЙХАН БҮСГҮЙН ТЭМЦЭЭН Ч МӨНГӨНИЙХ БОЛСОН ЮМ БИШ ҮҮ
Яруу найрагч Галсансүх:
-Бүх юм мөнгө болсонтой адил наад тэмцээн чинь ч гэсэн мөнгөтэй холбоотой болсон юм биш үү. Мөнгөтэй харчууд найз бүсгүйчүүддээ титмийг нь худалдаад аваад өгчихөж байсан түүх бий л биз дээ. Одоо хар талын арга бүр нарийссан юм биш үү. Зөв шударгаар жинхэнэ Монголын сайхан бүсгүйг тодруулаад “Дэлхийн мисс”-ийн тэмцээнд явуулах гэдэг өдий байх аа. Мөнгөгүй бол хэчнээн сайхан байгаад явах эрх нь олддоггүй юм биш үү. Тэгж л ойлгосон. Монголд бүх юм шударга бус байна шүү дээ.

ДЭЛХИЙН МИССИЙН ХОЛБОО МЭДВЭЛ АСУУДАЛ ҮҮСГЭХ БАЙХ
“Азийн модель” агентлагийн гүйцэтгэх захирал, загвар өмсөгч, мисс Х.Бадамгэрэл:
-Миний хувьд энэ асуудлаар сэтгэл маш дундуур байгаа. Яагаад гэвэл тухайн улс орон үндэсний ялагчаа тодруулж байж, гоо охиноо “Дэлхийн мисс”-т оролцуулах ёстой шүү дээ. “Desoft” студи “Дэлхийн мисс"-ийн тэмцээнд Монголын оролцогчдыг оруулдаг эрхтэй байдаг. Харин чухам ямар хүн явж байгааг нь бид мэддэггүй нь харамсалтай хэрэг. Монголын албан ёсны миссийн тэмцээн бол “Мисс Монголиа”. Энэ тэмцээнд Монгол Улсын өнцөг булан бүрээс оролцогчид ирдэг. 2004 онд анх зохиогдоход мисс Ч.Содтуяа ялагчаар тодорч байсан. “Мисс Монголиа”-гаас шалгарсан оролцогч “Мисс интернэшнл” олон улсын тэмцээнд оролцдог. Энэ тэмцээн бол дэлхийн гоо бүсгүй шалгаруулдаг “ТОП-4” тэмцээний нэг. “Мисс Монголиа”-гийн ялагчаар тодорч байсан Сэлэнгээ, Хонгорзул нар “Дэлхийн мисс”-т орж байсан. Харин бусад оролцогч өөр шугамаар орсон байх. Дэлхийн миссийн холбоо үндэсний ялагч биш хүн “Дэлхийн мисс”-т оролцсоныг мэдвэл асуудал үүсгэх байх гэж бодож байна.

“ДЭЛХИЙН МИСС” БОЛООД ӨНГӨРЧИХСӨН ҮҮ
Дуучин Куиза:
-Аан, тийм үү, ийм асуудал хөндөж байгаа юм уу. Энэ зун завгүй байлаа. Олон тийшээ анхаарал хандуулж чадсангүй. “Дэлхийн мисс”-ийн тэмцээн болоод өнгөрчихсөн юм уу, мэдээгүй юм байна. Гэхдээ үнэхээр үндэсний ялагч сайхан бүсгүйгээ тодруулаагүй байж дурын хүнийг энэ тэмцээнд илгээсэн юм бол буруу. Үүнээс өөр хэлж чадах юм алга. Үзээгүй юм чинь.

САЙХНААС ГАДНА УХААЛАГ БҮСГҮЙ ОРОЛЦОХ ЁСТОЙ
“Киви” хамтлагийн ахлагч Ука:
-Энэ жил “Дэлхийн мисс” тэмцээнийг үзэж амжаагүй ээ. Учир нь олимптой давхцсан байсан болохоор анхаарч амжаагүй. Баярмаа гээд бүсгүй оролцсоныг сонссон. Ер нь дэлхийн мисс гээд том хэмжээний тэмцээнд сайхнаас гадна ухаалаг бүсгүй оролцох ёстой гэж бодож байна.

Ч.Сувдаа
Р.Жаргал