Энэ удаагийн дугаарын зочноор ТВ9 телевизийн захирал Ц.Энхбатыг урьж, ярилцлаа.

ЧАДВАРЛАГ ХАМТ ОЛОН БҮРДҮҮЛСЭН НЬ ХАМГИЙН ТОМ АМЖИЛТ

-ТВ9 телевиз есөн нас хүрчээ. Энэ телевизтэй ажил, амьдралаа холбосон тэр үеэс хоёулаа ярилцлагаа эхлэе?
-МҮОНТ-ийн даргаар дөрвөн жил ажиллаж байтал улс төрийн шийдвэрээр дараагийн даргыг томилсны маргааш надад ТВ9 телевизийг авч яваач гэсэн санал ирсэн. Ингээд л ТВ9 телевизийн удирдлагаар ажиллаад найман жил болж байна. Тухайн үед телевиз маань 60-70 ажилтантай, хэвлэлийн зах зээлд дөнгөж хөл тавьж байсан. МҮОНТ, 25 дугаар суваг, UBS, ТВ5-ын дараа ТВ9 Монголын тав дахь телевиз болж байгуулагдсан.

-Удирдлагаар нь ирэхэд телевиз ямархуу байсан бэ. Ямар бодлого, зарчим баримталж ажилласан бэ?
-Телевиз бол олон жилийн хөдөлмөрийн үр дүнд тогтдог. Санхүүгийн хувьд хүнд, бүх зүйл эхлэлийн чанартай байлаа. Одоогийнхтой харьцуулахад мэдээж өөр. Телевизийн байдалд дүгнэлт хийсэн. Санхүүжилтээ сайжруулах, бие даахад чиглүүлэх, нийтлэл нэвтрүүлгээ шинэчлэх, баг хамт олны хүчийг зөв хуваарилах, телевизийн бодлогыг хараат бус, бие даасан болгох чиглэлийг юуны өмнө баримталсан.

-Олон жил хамтдаа байсан телевизийнхээ баг хамт олноо дүгнэж хэлэх зүйл их бий байх?
-Өнгөрсөн хугацаанд залуу, чадварлаг, маш сайн багийг бүрдүүлж чадсан нь том амжилт. Манай телевиз өнөөдөр хүчтэй, нөлөөтэй байж, үзэгчдийг өөртөө татаж байгаагийн гол онцлог бол чадварлаг баг бүрдсэнд байгаа. Бие биеэ маш сайн ойлгодог. Харцаараа л ойлголцдог нь бидний давуу тал. Тиймээс телевизийнхээ хамт олныг Испанийн “Барселона” хөл бөмбөгийн багтай зүйрлэнэ. Энэ баг сүүлийн жилүүдэд маш олон цом авч байгаа. Маш чадварлаг, үр дүнтэй сайхан тоглолт үзүүлдэг. Телевизийн уран бүтээлчдийн нэг хэсэг нь далд фронтод ажилладаг бол нөгөө хэсэг нь олны өмнө телевизийнхээ нүүр царай болдог. Тухайлбал, “Барселона”-гийн довтлогч үр дүнтэй сайн гоол хийдэгтэй адилхан манай телевизийн мэдээний алба маш сайн ажилладаг.

-Тэгвэл таныг “Барселона”-гийн дасгалжуулагчтай зүйрлэж болох нь ээ?
-Би өөрийгөө “Барселона” клубын дасгалжуулагч гэж боддог шүү дээ. /инээв/. Дасгалжуулагч бол том хүн шүү дээ. Сайн баг бүрдүүлэх, үр дүнтэй тоглолт хийх бүх тактикийг боловсруулдаг. Тэрэнтэй адилхан би ТВ9 телевизэд маш сайн баг бүрдүүлж чадсан. Ер нь, өөрийгөө сайн менежер гээд хэлчихвэл яадаг юм бол.

-Танайхтай өрсөлдөгч олон телевиз гарч ирлээ. Техник технологийн хувьд тэдний хаана нь явна вэ?
-Телевизийн гол амжилт бол ямар баг ажиллахаас хамаардаг. Ямар тоног төхөөрөмж байх вэ гэдэг нь хоёрдугаар асуудал. Мөнгө байвал ямар ч тоног төхөөрөмжийг хэзээ ч авч болно. Техник технологийн хувьд манайх Монголын телевизүүдийн дунд тэргүүлэгчдийн дунд нь яваа. Хүн амын хувьд ч МҮОНТ, UBS-ийн дараа ордог “том гүрэн”. Аливаа тоо сүүлдээ чанар руу шилжинэ.

-Танай “том гүрэн”-ий хүн ам яг хэд юм бэ?
-Нийтдээ 150 уран бүтээлч нэг баг болон ажиллаж байна.

-Телевизийнхээ нүүр царай болсон хөтлөгч, нэвтрүүлэгчийнхээ хувцас, гоо сайханд хэр анхаардаг вэ?
-Энэ асуудлаа Монголынхоо бусад телевизийн жишгээр шийдвэрлэдэг. Ер нь, телевизийн нүүр царай болсон хүмүүстээ телевизийн зүгээс хувцаслалтад нь шаардлагатай зүйлийг шийдвэрлэж өгдөг. Мэдээж, нүүр царай, үс засалтад нь анхаарна. Манай телевизэд одоохондоо нүүр будалт хийдэг орон тооны гоо сайханч байхгүй ч энэ бүхнээ ажилчид маань өөрсдөө зохицуулдаг.

-Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл олон болсон учир мэргэжлийн ажилтнууд шилжих нь ихэсчээ. Танай телевизийн хувьд боловсон хүчнийхээ тогтвортой байдалд анхаардаг нууцаас дурдвал?
-Байгууллагын дотоод уур амьсгал хамгийн чухал. Хоёрдугаарт, манай телевизийн уран бүтээлчдийн цалин бусад телевизийнхээс өндөрт тооцогддог. Нэг үгээр хэлбэл, манай телевизийн дотоодын ажиллах нөхцөл, хамт олны уур амьсгал, цалингийн төвшин зэрэг нь манай уран бүтээлчдийг шилжихээс сэргийлж чаддаг гэж хэлж болно. Зарим нь өөр телевиз рүү явах нь бий. Манайд ажиллаж байсан сэтгүүлч, сурвалжлагч албан тушаал дэвших тохиолдолд хориглодоггүй. Өөр телевизийн захирал, мэдээний албаны даргаар очсон тохиолдол цөөнгүй. Энэ бол ТВ9 телевиз улам өргөжиж, ажиллаж буй хүмүүсийн туршлага зузаарч, чадварлаг болсны шинж. Манайхаас шилжсэн хүмүүс бусад телевизийн удирдах албан тушаалд очдог.

-Сэтгүүлч, сурвалжлагчаа албан тушаал дэвших гэж байгаа бол хориглодоггүй гэлээ. Тэгэхээр дургүйцэх тохиолдол бас байх нь ээ?
-Дээхнэ үеэс л хүнийг албан тушаалд дэвших, гадаад, дотоодод явах гэж байгаа бол дэмжих ёстой гэсэн бичигдээгүй хууль үйлчилж ирсэн шүү дээ. Хүн албан тушаал дэвшиж, сонирхлоороо юм хийе, оролдоё гэж байгаа бол дэмжих ёстой гэж боддог. Телевизээс телевиз рүү шилжиж ажиллаж байгааг үгүйсгэдэггүй. Харин телевизийн салбараас өөр, төрийн байгууллага, Засгийн газрын хэвлэл мэдээллийн алба гэх мэтэд очихыг би дэмждэггүй юм.

-Яагаад?
-Сэтгүүлчдийн хувьд ухралт хийж байна гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл, сэтгүүлч хүн 10 давхар байшин барина гэж бодоход, сэтгүүлчийнхээ ажлыг хийж байгаад төр засгийн хэвлэлийн албанд орсон тохиолдолд тэр барих ёстой байшингаа дутуу орхиж байна. Хоёр юм уу, гуравдугаар давхар хүртэл нь бариад хаялаа гэсэн үг. Нэг телевизээс нөгөө телевиз рүү явсан тохиолдолд хамгийн гол нь, бүтээн байгуулалтаа үргэлжлүүлэн хийнэ шүү дээ.
-Телевизийн хөтлөгч, сэтгүүлчдийг монгол хэлний үгийн баялаг муутай гэх нь бий. Ажилтнуудынхаа боловсролд хэр анхаардаг вэ?
-Сэтгүүлчидтэйгээ тулж ажилладаг. Хийсэн нэвтрүүлгийг нь үзнэ. Үг хэллэгт нь анхаарна. Зааж зөвлөнө. Үе үе сургалт хийнэ. Ажлын хэлбэрээр өдөр болгон уран бүтээлчдэдээ сургалт явуулна. Өдөр тутмын сонинууд өглөө бүр шуурхай хурал хийдэгтэй л адил. Шуурхай бол сургалт. Тухайн сэтгүүлч, сурвалжлагчийнхаа алдаа, оноог нь хэлдэг шүү дээ. Телевизийн хувьд өдөр тутам орчинд нь сургалт явуулдаг учир ажилчид ч тогтвортой оролцдог. Ингэснээс манай сэтгүүлчид өөртөө их итгэлтэй болж байгаа. Өөртөө итгэлтэй болж байна гэдэг чинь чадвартай болж байна гэсэн үг. Өөрийнхөө ажлыг мэддэг болжээ гэсэн үг.

-Телевизүүдийг гадаадын зарим нэвтрүүлгийг хуулбарладаг гэж үзэгчид их шүүмжилдэг. Танай телевизийн л гэхэд “Зүүд л биш байгаа даа” нэвтрүүлгийг нэрлэх нь бий?
-Ер нь, хуулбарлах гэдэг асуудлыг яаж харахаас хамаарна. Дэлхий нийтийн жишгээр бол гадаадад нэг улсад хийж буй сайн нэвтрүүлгийг нөгөө улсын уран бүтээлчид эрхийг нь авч хийдэг. Манай телевизийн “Зүүд биш байгаа даа” нэвтрүүлгийн хувьд хуулбарласан зүйл бага гэж боддог. Энэ нэвтрүүлгийг Монголынхоо зарим иргэнд туслах, хүсэл мөрөөдлийг нь биелүүлж, байшин барьж өгөх зорилгоор хийж эхэлснээс хойш гурван жил өнгөрсөн байна. Үүндээ зарим компани, аж ахуйн нэгжийг татан оролцуулдаг. Арилжааны телевизүүд мөнгө олохоо өмнөө тавих нь бий. Тэгвэл ТВ9 телевиз мөнгө зарцуулж, нийгэмд тустай үйл ажиллагаа зохион байгуулдаг. Гадаадынхнаас хуулбарласан юм байхгүй.

СЭТГҮҮЛЧИЙН ХӨДӨЛМӨРИЙГ ОЛОН НИЙТ ҮНЭЛДЭГ

-Хэвлэл мэдээллийн салбарыг улс төр, бизнесийнхнээс хараат ажилладаг. Зарим томоохон компаниуд сонин, телевизтэй хамтарч ажиллах гэрээ байгуулахдаа “Манай компанийг ямар нэг байдлаар муулахгүй. Дандаа эерэг талын мэдээлэл гаргана” гэх мэт заалт оруулдаг гэсэн асуудал ч байнга сөхөгддөг. Тухайлбал, танай телевизтэй ийм гэрээ хийсэн компани байгаа юу?
-Манай телевиз бодит үнэнийг бодитоор мэдээлнэ гэсэн зарчимтай. Энэ зарчмаа хатуу баримталдаг. Тиймээс манай телевизэд “Шударга үнэний дуу хоолой” гэсэн цолыг үзэгч олон өгсөн. Манай хамт олон шударга бус зүйлийн тухай дуугүй өнгөрөх ёсгүй. Бид гэрээндээ танай байгууллагыг дэмжлээ ч гэсэн улс орны эрх ашигт харшилсан, ард түмний эрх ашигт нийцэхгүй үйлдэл байвал ил тод мэдээлнэ гэдгээ тусгадаг.

-Сэтгүүлч шударга үнэний дуу хоолой болж явахдаа ямар нэг халдлагад өртөх тохиолдол гардаг. “Детектив” нэвтрүүлэг бэлтгэснээс сэтгүүлч Биндэръяа төдийгүй та хүртэл цагдаагийн байгууллагад дуудагдсан. Ер нь, олон нийтийн эрх ашгийн төлөө эр зориг гаргасан сэтгүүлчийн хөдөлмөрийг яаж үнэлдэг вэ?
-“Детектив” нэвтрүүлэг манайд байдаг нэвтрүүлгийн нэг. Нэвтрүүлгийн хувьд сонин, сайтаар олон удаа гарсан баримт, мэдээллийг телевизийн хэлбэрт оруулсан. Хөтлөгчөөр нь Биндэръяа ажилласан. Уг нь, гайхаж, буруутгаад байх юмгүй. Цагдаагийнханд уулзахдаа хэлсэн. Олонд ил болсон баримт мэдээллээр яаж нэвтрүүлэг хийх нь телевизийн уран бүтээлчдийн асуудал гэж. Мөрдөн байцаагчийн ажлыг бид заадаггүй шүү дээ. Мэдээж, байгууллагын зүгээс бид хүнээ хамгаална. Сэтгүүлчдээ өмгөөлөгч авч өгч, хамгаалтад авсан. Зохих мэргэжлийн байгууллагад ч хандсан. Харин сэтгүүлчийн хөдөлмөрийг байгууллагын дарга үнэлэхээс илүү олон нийт үнэлж дүгнэдэг. Тэр нэвтрүүлгийг хийснээр Биндэръяа олон үзэгчээс иргэний зоригтой дуу хоолой болж чадсан гэсэн үнэлгээ авсан. Сэтгүүлч олон нийтийн төлөө ажилладаг учир тэр зүгээс л үнэлгээ авдаг. Биндэръяа одоо “Эх орон” телевизийн мэдээний албаны даргаар ажиллаж байгаа. Энэ хүн иргэний дуу хоолой болж чадна гэж тус телевизийн удирдлагууд үнэлж, мэдээний албаны даргаар тавьж байна л гэж би ойлгож байна.

-Хэвлэлийнхнийг хууль хяналтын байгууллагаар далайлгаж, эрхшээлдээ байлгах гэсэн жишиг тогтсон гэхэд болно. Сэтгүүл зүйн салбар улс төр, бизнесийнхэнтэй хэт хутгалдсанаас ийм байдал үүсээд байна уу. Сэтгүүл зүйн салбарт олон жил ажилласан хүний хувьд үүнийг юу гэж ойлгодог вэ?
-Бидний хийж буй ажилд төрийн оролцоотойгоор саад хийх гэж байгаа бол энэ маш хортой. Хэвлэл мэдээллийн байгууллагын тэвчиж болохгүй зүйл. Тийм учраас сэтгүүлчдийн байгууллага хэвлэл мэдээллийн олон байгууллагатай хамтран дуу хоолойгоо нэгтгэсэн. Сэтгүүлчдийн хийж буй ажлыг төрийн зүгээс боомилж, хаагаад, хавчаад эхэлбэл, бидний ололт амжилт ухарна. Ардчиллын үндсэн гурван тулгуурын нэг нь хүний эрх, эрх чөлөө. Хүний эрх хаана байдаг вэ гэхээр үг хэлэх, хэвлэн нийтлэх эрхэд тулгуурладаг. Хүний үгийг хэлүүлэхгүй, санаа бодлыг нь илэрхийлэхэд саад хийвэл нийгэм тэр чигээрээ ялзарна. Энэ жишгийг халах шаардлагатай.
-Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Хэвлэлийн эрх чөлөөний тухай хуулийн төсөл өргөн барьсан. Та энэ хуулийн төслийг санаачлагчдын нэг. Хуулийг баталбал хэвлэл мэдээллийн салбарын өнөөгийн байдал яаж өөрчлөгдөх бол?
-Ерөнхийлөгчийн санаачилсан Хэвлэлийн эрх чөлөөний тухай хуулийн төслийг дэмжиж байгаа. Энэ төсөл хүний эрхийг хамгаалах, Монголд чөлөөт, хараат бус хэвлэлийг хөгжүүлэхэд түлхэц үзүүлнэ. Сэтгүүлчдийн ажиллах орчныг баталгаажуулж, эрхийг нь хамгаалдаг гэх мэт олон давуу талтай хуулийн төсөл. Энэ хуулийг батлах ёстой. Тэгвэл Монголд эрүүл саруул нийгмийг хөгжүүлэхэд маш дөхөм болно. Хэвлэл мэдээллийг хаах, сэтгүүлчдийн үйл ажиллагааг боомилох юм бол нийгэм тэр чигтээ ялзарна. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл, сэтгүүлч хэчнээн хүчтэй, хараат бус байна, нийгэм төдий чинээ хурдан эрүүлжинэ. Өнөөдрийн яриад байгаа олигархийн, дарга нар дарга нартаа үйлчилдэг систем үгүй болно. Дарга нар нь олон нийтэд үйлчилдэг болно. Энэ механизмыг ажиллуулахад хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн үүрэг нөлөө их. Өөрөөр хэлбэл, хэвлэлийнхэн энэ хүмүүсийг алхам тутамд нь дагаж, хянана. Хэвлэлийнхнээр дамжуулж ард түмэн тэднийг, дарга нарыг хянадаг болно. Тиймээс Ерөнхийлөгчийн санаачилсан хуулийг батална гэдэгт итгэж байна.

-Монголд хэт олон сонин, сэтгүүл, телевиз, фм радио бий болсон. Мөнгөтэй болгон нь өөрийн гэсэн хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлтэй болохыг эрмэлзэж байна. Гэтэл хэзээ нэгэн цагт тоо цөөрнө, олонхи нь дампуурна гэх юм. Таны харж байгаагаар цаашдаа яах бол?
-Зарим хүн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн тоог хязгаарлаж, хумих ёстой гэж ярьдаг л даа. Өмнө нь, байгуулагдсан телевизүүд сайн ажиллахгүй байж шинээр телевиз байгуулахыг хориглож болохгүй. Энэ нь шударга биш. Телевиз техник, технологийн хувьд тоон системд шилжихэд одоо байгаагаас илүү тоо нь өргөжинө. Цаашид онлайн радио, телевиз гарч эхэлнэ. Би ч гэсэн анх хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл ингэж олшрох нь дэмий юм даа гэж боддог л байлаа. Бидний реклам зар сурталчилгаанаас олох орлого хуваагдана. Ашиггүй. Зах зээл бага гэж. Харин одоо бол тийм биш. Өрсөлдөөний зарчмаар хэн чадварлаг баг бүрдүүлж чадсан нь шинэ зах зээлд хөл дээрээ босч, хэн зөв бодлого баримталсан нь томорно гэж боддог.
-Уг нь, өрсөлдөөний зарчмаар бол тухайн телевизүүдийн нийтлэл нэвтрүүлгийн чанар сайжирч, тэр хэрээр үзэгчдийг татах учиртай. Гэтэл тийм биш байна. Үзэгчдэд хүргэж буй мэдээнийх текст нь хүртэл яг адилхан гэх мэтээр шүүмжлэх нь бий.
-Шүүмжилж болно. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл олон байх нь үзэгчийн хувьд асуудал биш.
Харин ч олон эх сурвалжаас мэдээлэл авч байвал сайн. Яг адилхан мэдээлэл өгч байгаа нь ч утга учиртай биш. Олон эх сурвалжаас мэдээлэл аваад үзэгч өөрөө дүн шинжилгээ хийх ёстой. Аль телевизийн мэдээний хөтөлбөрийг үзэх нь тэдний эрх. Мэдээж, өндөр шаардлага, босготой үзэгч байдаг. Тэдэнд тухайн мэдээлэл, сэтгүүлч гологдож болно үүнийг ч үгүйсгэхгүй. Тиймээс тэр хүн тэр телевизийг үзэхгүй. Өөрийг сонгоно. Энэ бол байдаг л зүйл.

ЭЗДЭЭС ХАЯАГАА МАНАХ НЬ АМАР АЖИЛ БИШ

-Танай телевиз хараат бусаар ажиллаж чадаж байна уу?
-Хараат бусаар ажиллаж чадаж байгаа. Хүмүүс анзаарсан болов уу, сүүлийн дөрвөн жилд их хүнд нөхцөлд ажиллалаа. Хоёр том нам нэгдчихсэн. ТВ9 телевиз дангаараа Оюу толгойн гэрээний асуудлыг сөхөж тавьж, төр засгийн буруу шийдвэрийн эсрэг дуугарч, хаана л ард түмний амьдралд болох, болохгүй юм байна тэрийг олон нийтэд хүргэнэ. Нэг талаар дэндүү хар зүйл гаргаж байна гэж харагдсан байх. Төр засгийн гаргасан шийдвэр зөв бол ард түмний амьдрал сайжрах байлаа. Өнгөрсөн дөрвөн жилд иргэдийн амьдрал дээшлээгүйгээр барахгүй ирээдүйдээ итгэх итгэл буурсан. Эрх баригчдын хууль бус үйл ажиллагааг сөрж ТВ9 телевиз дангаараа шахуу шударга үнэний дуу хоолой болсон. Тэгээд ч сонгуулиар ард олон дүнгээ тавьсан.

-Зарим хүн танай телевизийн хараат бусаар ажиллаж, ард түмний дуу хоолой болж чаддаг гэж дүгнэж байхад, зарим нь эсрэг бодолтой байгаа байх. Жишээлбэл, Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаярын тухай мэдээлэл авахыг хүсвэл ТВ9 телевизийг үз гэсэн яриа олны дунд байдаг?
-Н.Энхбаяр даргын шүүх хурлыг гурав хоног дамжууллаа. Үүнийг зохион байгуулалтайгаар гуйвуулах нь байна. Бид шүүхийн процессыг олон нийтэд хүргэхдээ байгаа зүйлийг бодитоор нь мэдээлэхийг зорьсон юм. Бид шүүх биш. Прокурор ч биш. Тэр прокурор, шүүхэд нөлөөлж чадахгүй. Хэнийг, ямар учраас шүүж байгаа юм бэ гэдгийг олон нийтэд тайлбаргүйгээр харуулсан хэрэг. Монголын түүхэнд анх удаа ТВ9 телевиз шүүх хурлыг шууд дамжууллаа. Шинэ зүйлийг анх удаа хийлээ. Энэ бас л түүх.

-Нэг үгээр хэлбэл, шүүхийг ард түмний өмнө шалгалтад оруулсан?
-Тийм ээ. Шүүх анх удаа ард түмний өмнө өөрсдийгөө харууллаа.

-ТВ9 телевизийг Ц.Энхбатынх гэхээс илүү Н.Энхбаярынх гэж тодотгодог. Н.Энхбаярын телевиз гэсэн хэвшмэл ойлголт олны дунд бий. Энэ нь танд төвөгтэй биш байна уу?
-Юу үнэн бэ гэвэл Н.Энхбаяр даргын гэр бүлийн хөрөнгө оруулалттай нь үнэн. Луйврын, гадаадын хөрөнгө оруулалтаар боссон телевиз гэж ярьдаг. Юу худлаа вэ гэвэл тэр худлаа. ТВ9 телевизийг япончууд бус, тус телевизэд ажилладаг уран бүтээлчид босгосон. Яахав, нэг шашны байгууллага хоёр камер өгсөн. Би энэ талаар цагдаа, АТГ-т мэдүүлэг өгч ч байлаа. Тэр камеруудыг аваад хадгалчихсан байгаа. “Энэ төхөөрөмж танд хэрэгтэй бол аваач ээ” гэж хамбад хандсан боловч “Авахгүй” гэсэн.

-Шүүгч Н.Энхбаярыг ялласан шүүхийн шийтгэх тогтоолыг танилцуулахдаа “ТВ9 телевизийн хууль бусаар олсон орлогыг хураана” гэсэн?
-Хууль бусаар олсон орлого биш хууль бусаар олсон эд зүйл гэсэн юм билээ. Миний бодлоор хууль бусаар олсон эд зүйл гэж хоёр камерыг л хэлсэн байх. Энэ бол шүүхийн шийдвэрлэх асуудал мөн. Ер нь, бид Монголынхоо уламжлал, буддын шашны тухай нэвтрүүлэг их хийдэг. Үндэсний бөх, хурдан морины уралдааныг үзэгч олонд шууд дамжуулж хүргэдэг. Энэ бол ТВ9 телевизийн онцлог. Зөвхөн бурхны шашны тухай л гэхэд хэдэн арван мянган цагийн нэвтрүүлэг явуулсан. Бидний юу хийсэн тухай ерөөсөө ярихгүй, харин юу авсан тухай л ярьж байгаа нь дэндүү өрөөсгөл.

-Прокурор телевизийг Гандантэгчинлэн хийдэд шилжүүлэх тухай санал ч гаргасан шүү дээ?
- Телевиз гэдгийг хоёр камераар төсөөлж болохгүй. Мэдээж, телевиз зөвшөөрөл авна. Долгионы зөвшөөрөл, техникийн гэх мэтээр давхар олон зөвшөөрөл авдаг. Эфирээ бэлтгэнэ. Программаа зохионо. Хүмүүсээ ажиллуулна. Хөрөнгөө олно. Олон нийтэд нэвтрүүлгээ хүргэнэ. Тэгээд ч телевиз бол уран бүтээлчдийн хөдөлмөрөөр босдог.

-Хөрөнгө оруулсан гэдгээрээ Н.Энхбаярын гэр бүлийнхэн ямар нэг байдлаар телевизийн нэвтрүүлгийн бодлого, ажилд оролцдог уу?
-Өнгөрсөн хугацаанд оролцож байгаагүй. Харин сүүлийн үед Н.Энхбаяр дарга улс төрийн нам байгуулснаар сонгуулийн үед тодорхой хэмжээгээр оролцоо байсан. Гэхдээ телевизийн даргын хувьд телевизээ намаас нь аль болох ангид байлгахын тулд их ажилласан. Өнгөрсөн сонгуулиар хамгийн тэнцвэртэй ажилласан телевиз бол манайх. МАН, АН, ИЗНН, Эх орончдын нам гээд улс төрийн бүх нам, бие даагчидтай гэрээтэй ажилласан. Гэрээндээ тусгасан бүх зүйлээ мөрдсөн. Улс төрийн намуудын ихэнх нь манай телевизтэй гэрээ байгуулахаар хандсан л даа. Ийм шаардлага байна уу гэдэгт бид судалгаа хийсэн. Монголд гурван хүний нэг нь ТВ9 телевизийг үзэж байгаа. Өдөр болгон Монголын нэг сая үзэгч манай телевизийг үзэж байна. Энэ бол чамлахаар тоо биш. Манай телевизийн үзэгчийн тоонд татагдаж, нэг сая үзэгчтэй телевизийг тойрох улс төрийн хүчин гарахгүй нь ойлгомжтой.

-Сүүлийн үед “Н.Энхбаярын эхнэр О.Цолмон нөхрийнхөө ажлыг үргэлжлүүлж, ТВ9 телевизийн захирал Ц.Энхбатын ажлаас нь чөлөөллөө” гэсэн мэдээлэл түгэх боллоо. Ер нь, О.Цолмон телевизийн редакцад ирж суучихаад зааварчилгаа өгдөг гэх мэт яриа ч бий?
-Энэ бол ор үндэслэлгүй мэдээлэл. Би удирдлагынхаа ажлыг хийгээд өрөөндөө сууж л байгаа биз дээ. Одоохондоо намайг өөрчлөөгүй байна. О.Цолмон бидний ажлыг удирдсан зүйл ч байхгүй. Ямар санаатай ийм худал мэдээлэл түгээснийг мэдэхгүй юм. Зарим сайт ингэж бодитой биш мэдээлэл түгээхийн оронд ирж лавлаж болно доо.

-Ийм маягаар хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн эзний асуудал гарч ирдэг. Хэвлэлийн салбарт тулгардаг гол бэрхшээл эздийн асуудал болсныг ч олон хүн хэлдэг. Үүнийг яаж шийдвэрлэх ёстой вэ?
-Шийдвэрлэх ёстой асуудлын нэг яах аргагүй мөн. Эздийн асуудлын тухай Ерөнхийлөгчийн өргөн барьсан Хэвлэлийн эрх чөлөөний тухай хуулийн хэвлэл мэдээллийн байгууллагын хараат бус байдлыг зохицуулах гэсэн хэсэгт тусгасан байгаа. Энэ чухал хууль батлагдахгүй удаж байна. Хэн нэг хөрөнгөтэй хүн хэвлэл мэдээллийн байгууллага үүсгэн байгуулж болно. Гэхдээ өөрийн зорилгоор хэвлэл мэдээллийн байгууллагыг ашиглаж, нөлөөлж болохгүй. Өнгөрсөн хугацаанд Н.Энхбаяр даргыг баривчилж, саатуулахад гэр бүлийнх нь зүгээс энэ тухай мэдээлэхийг хүссэн. Болсон үйл явдлыг цаг тухайд нь, үнэн бодитоор мэдээлнэ. Гэхдээ нэг зүйлийг хэлэхэд, ТВ9 телевиз та нарын хөрөнгө оруулалттай болохоос танай гэр бүлийн өмч биш. Өмчлөлийн хувьд Монголын ард түмнийх. Хөрөнгө оруулсан гээд өмчлөлийн хувьд та нарынх болохгүй. Бид олон түмэнд үйлчилнэ гэж гэр бүлийнхэнд нь ойлгуулсан. Мэдээж, ойлгохгүй байх зүйл гардаг. Байдал хурцдах үед ийм асуудал илэрдэг юм. Үүнийг яаж зохицуулах нь телевизийн удирдлагын асуудал. Эздээс хаяагаа манах нь удирдлагын хийх ажил. Үүнийг хийх амар биш. Эзэд ойлгох, ойлгохгүй, зөвшөөрөх, зөвшөөрөхгүй асуудал гарна.

-Та Н.Энхбаяртай хэр дотно найз вэ?
-Москвад нэг сургуульд сурч байхаас бие биеэ мэднэ. Дараа нь Зохиолчдын хороонд хамт ажиллаж байсан. Хэвлэлийн хүрээлэнгийн анхны захирлаар ажиллаж байхад Н.Энхбаяр дарга тус байгууллагын анхны Удирдах зөвлөлийн дарга байсан. МҮОНТ-д намайг Н.Энхбаяр дарга ажилд оруулж өгсөн гэсэн яриа гарсан удаа ч бий. Н.Энхбаяр дарга биш Б.Ганболд дарга авч ажиллуулсан. Тэгээд ТВ9 телевизэд хамт ажиллах хувь заяатай байсан юм уу гэж боддог. Бид хоёрт адил юм бий. Хаана ч очсон бүтээсэн, босгосон. Магадгүй, энэ нь бидний төгссөн сургууль, ажлын гараагаа эхэлсэн Зохиолчдын хороотой холбоотой байх гэж боддог. Улс төрийн зорилгоор нэгдсэн хүмүүс биш шүү.

БИ Л.ГҮНДАЛАЙГ ЭРҮҮГИЙН ХЭРГЭЭС МУЛТАЛСАН

-Таныг МҮОНТ-ийн дарга байх үед 2004 оны сонгуулийн дараа АН-ынхан телевиз рүү дайрч, үймээн дэгдээсэн дээ. Тэд МҮОНТ тухайн үеийн эрх баригч МАХН-ын эрхшээлд байж, тэдэнд үйлчиллээ гэж бухимдсан. Найман жилийн өмнө болсон эл үйл явдалд ямар дүгнэлт хийж явдагийг тань сонирхмоор байна?
-Сонгууль болоод дууссан үе. Улс төрийн сонгуулийн дүн таалагдаагүй тохиолдолд бухимдах асуудал гардаг. АН-ынхан телевиз рүү дайрч, үймээн үүсгэсэн тэр үйл явдал бол 2008 оны долдугаар сарын 1-ний эхлэл байсан гэж боддог. 2008 оны сонгуулийн дараа жагсагчидтай тухайн үеийн МАХН-ын удирдлагууд гарч уулзаад, тэдний санал бодлыг сонссон бол таван хүний амь хохирохгүй байсан. Хэрэв би МҮОНТ-д байхдаа тэдэнтэй уулзахгүй зугтчихсан бол ямар зүйл болохыг мэдэхгүй. Хамгийн гол нь, уулзаж, учир зүйгээ олох нь чухал.

-Тэгэхэд жагсагчидтай яаж эв зүйгээ олъё гэж бодож байв. Таныг маш тайван байсан гэх юм билээ?
-Жагсагчид телевиз рүү ирж байна гэдгийг Б.Ганболд даргаас дуулсан. Харуулын ажилтандаа “УИХ-ын гишүүнээр сонгогдсон хүмүүс ирж байгаа. Тэднийг л оруулаарай” гэж хэлсэн. Харуулын ажилтан маань буруу ойлгосон уу, тэр хүмүүс хүч түрсэн үү, телевизийн нэг, хоёрдугаар давхар жагсагчдаар дүүрсэн байсан. Тэднийг тосч би ганцаараа уулзсан. Ийм зүйл анх удаа болсон учраас олон нийт ч цочирдсон байх. Би хувьдаа яаж эв зүйг нь олох вэ. Яаж энэ үймээнийг намжаах ёстой вэ. Хэрхэн хэл амаа ололцож, хурц байдал үүсгэхгүй байх вэ гэж маш их бодсон. Тэдэнтэй эвээр ярилцахыг оролдсон. Тэрнийхээ ч үр дүнд хүрсэн. Өдөр эхэлсэн үйл явдал орой 22:00 цагт дууссан шүү дээ. Бүтэн 10 цаг телевиз дээр үймээн бужигнаантай байсан. Би АН-ынхныг бүгдийг нь мэднэ. Тэд ч намайг мэднэ. Яахав, тухайн үед улс төрийн асуудлаар хоёр хэсэг болчихсон. Телевизийн дарга гэдгээр намайг эрх баригч намын талд байгаа гэж үзэж байлаа. Тийм байдлаар ч хандсан. Тэгээд орой тэдэнд нэвтрүүлгийн цаг өгч, ярилцаад гаргасан л даа. Э.Бат-Үүл, Л.Гүндалай нарын хүмүүс байсан. Тэгээд тэдэнд “Би та нарт амлалтаа биелүүллээ. Одоо та нар амлалтаа биелүүл” гэсэн шаардлага тавьсан юм.

-Ямар амлалт билээ?
-Телевизийн нэг, хоёр давхарт цугласан жагсагчдыг гаргаж, манай байгууллагыг хэвийн ажиллах боломж олго гэсэн. Тэд ч хүмүүсээ гаргасан. Гарахдаа Э.Бат-Үүл, Л.Гүндалай хоёр “Бид буруу шийдвэр гаргалаа” гэсэн. Ямар буруу шийдвэр вэ гэсэн чинь “Бид маргааш гэрээ хэлэлцээр хийсний дараа хүмүүсээ гаргах ёстой байсан юм” гэсэн. Ийм л юм болсон. Тэгээд маргааш нь надтай ирж уулзаад асуудал намжсан даа.

-Дараа нь цагдаагийн байгууллагаас мөрдөн байцаагч ирж танаас мэдүүлэг авсан гэдэг байх аа?
-Тэгсэн. Таны биед халдсан, хувцас хунар урсан, хүчирхийлсэн гэж цагдаагийн нэг офицер мэдүүлэг авсан. Би мэдүүлгээ өгч дуусаад “Хэн гомдол гаргасан юм бэ” гэж байцаагчаас асуусан ч хэлж өгөөгүй. Тэгвэл протокол дээрээ бичээрэй. Надад гомдол байхгүй гэсэн. Улс төрийн үймээн самуун гарч байхад хүний цамц урах, цээж маажих гэх мэт байж болно. Би гомдолгүй гэсэн. Тэр үед би цоо шинэ цамц өмсөөд ажилдаа очсон. Гүндалайд заамдуулснаас хамаг товч нь тасараад уначихсан. Тэр цамцыг одоо болтол хадгалж байгаа. Сүүлд Германы Элчин сайдын яаманд Л.Гүндалайтай уулзсан л даа. Тэгэхэд “Чамд их баярлалаа” гэж байна. “Юунд баярлав аа” гэсэн чинь Л.Гүндалай “Надад эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн байхад гомдолгүй гэж эрүүгийн хэргээс мулталсанд баярлалаа” гэсэн. Тэгээд Л.Гүндалай “Би чамд 10 цамц авч өгнө” гэсэн. Гэхдээ одоо болтол цамц авч өгөөгүй, амлалтаа биелүүлээгүй л байгаа. Уг нь, би Л.Гүндалайг эрүүгийн хэргээс мулталсан хүн байхгүй юу. /инээв/

ardchilal