Нийслэлийн Засаг дарга захирамж гаргаж, зөвшөөрөл барилгуудын нэрийг гаргаснаас хойш захирамж хэрхэн

хэрэгжиж байгаа талаар манай сонин цувралаар сурвалжилж байгаа билээ. Тэгвэл  манай сурвалжлах хэсэг өчигдөр Баянгол дүүргийн нутагт зөвшөөрөлгүй баригдаж байгаа барилгуудын заримтай нь танилцаж, ажилчид, инженер, захирал гээд төлөөлөх хүмүүстэй нь уулзлаа. Юуны өмнө Саппорогийн тойргийн хажууд баригдаж байгаа “Од хийморь” эмнэлгийн өргөтгөлийн барилга дээр очсон юм. Учир нь бүх хэрэг явдлын эхлэл нь энэ барилга болсон. “Төгс гүрэн” компанийн барьж байсан барилга дээр зуурмаг шахах гэж очсон помп сумаа сунгаж байхдаа осол гаргаж, 12 настай охины аминд хүрсэн ноцтой осол гарсныг хүмүүс мартаагүй байх. Энэ осол гарсны дараа албаныхан барилгыг зөвшөөрөлгүй баригдаж байсныг тогтоосон. Түүнээс гадна лавшруулж судлаад, нийслэлийн хэмжээнд 60 гаруй барилга зөвшөөрөлгүй баригдаж байгааг тогтоож, нэрсийн жагсаалтыг нь гаргаж, үйл ажиллагааг нь зогсоосон. Цаашлаад нураах, улсын орлого болгох хүртэл арга хэмжээ авна гэж мэдэгдсэн билээ. Өчигдөр биднийг тус барилга дээр очиход ямар ч байсан ажил хийж байгаа хүн байгаагүй. Засаг даргын барилгын ажлыг зогсоох шийдвэр хэрэгжиж байгаа бололтой харагдсан.
Гэхдээ барилга дээр нь ноцтой осол гарсан учир  тийн зогссон байх. Осол гаргасан помп одоо болтол барилгын хашаан дотор байсаар байна. Учир нь цагдаа нар хэргийн газар байнга үзлэг, шинжилгээ хийж, ямар учраас осол гарсныг тогтоохоор ажиллаж байгаатай холбоотой гэнэ. Тухайн машин “Орд гео” компанийн нэр дээр бүртгэлтэй гэдгийг манай сонин мэдээлсэн. Тэгвэл саяхан тус компанийн захирлыг цагдаагийн газраас дуудаж байцаасан сурагтай. Ямар ч байсан цагдаа нар хэрэг явдал хэний буруугаас үүдэж гарав гэдгийг тогтоохоор ажиллаж байгаа бололтой юм. Гэхдээ эцсийн дүндээ зөвшөөрөлгүй барилга барих захиалга өгсөн “МҮДИ” хэмээх компани хэрэг явдлын гол буруутан байх ёстой. Тэнд барилга барих зөвшөөрөл өгөөгүй байхад муйхарлан зүтгээгүй бол бүх зүйл өөр байх ёстой байлаа. Тиймээс нийслэлийн Засаг дарга гаргасан шийдвэртээ үнэнч байж, тухайн барилгыг нураах нь зүйтэй болов уу.

Засаг даргын шийдвэрийг хэрэгжүүлж байгаа компани байна уу
Бид эхний барилга дээр очсоны дараа Баянгол дүүргийн долдугаар хорооны нутаг дэвсгэрт баригдаж буй худалдаа үйлчилгээ, амины орон сууцны дөрвөн давхар барилга дээр очсон юм. Энэхүү барилгыг иргэн Г.Хүүхэнбаатарын захиалгаар барьж байгаа бөгөөд Ерөнхий архитектороор хянуулсан эсэх, барилгын үйл ажиллагаа эхлэх, үргэлжлүүлэх зөвшөөрөл авсан эсэх нь тодорхойгүй байгаа аж. Уг нь өнгөрсөн дөрөвдүгээр сард нэгдүгээр давхрын угсралт хийгдэж байх үед нь улсын байцаагчийн 166 тоот акт гаргаж, “Эрчим хүчний хязгаарлалт хийх тухай” 02-02/913 тоот албан бичгийг “Улаанбаатар цахилгаан түгээх сүлжээ” ХК-д хүргүүлсэн юм байна. Гэвч тус барилгын цахилгааныг хязгаарлаагүй нь тодорхой байгаа юм. Учир нь барилга одоо дөрөвдүгээр давхар дээрээ явж байгаа бөгөөд ажил нь хэвийн үргэлжилж байна. Бид Г.Хүүхэнбаатартай уулзахыг хүссэн ч барилгын талбай дээрээ байхгүй байлаа. Харин гүйцэтгэгч компанийн талбайн инженер ажил дээрээ байсан. Түүнээс яагаад барилгын ажил одоо болтол үргэлжилж байгааг асуухад “Би хотын даргын шийдвэрийг зөв гэж бодож байгаа. Өнөөдөр Улаанбаатарт хэн дуртай нь барилга барьж байна. Хаана л жаахан зай байна, тэнд барилга барьчихаж байгаа нь үнэн шүү дээ. Тиймээс үүнийг цэгцлэх цаг болсон. Үнэхээр зөв шийдвэр гарсан гэж бодож байгаа. Хувийн үзэл бодлоо хэлэхэд ийм байна. Харин энэ барилгын тухайд би сайн мэдэхгүй. Ажилдаа ороод гурав хонож байгаа. Захиалагч талаас ажлаа үргэлжлүүл гэж хэлсэн. Бид захиалагчийн хүслийн дагуу барилгаа барих ёстой болохоос өөр эрх мэдэлгүй шүү дээ. Тиймээс барилгаа барьж л байна” хэмээн хэлсэн юм.  Зарим компаниуд шөнийн цагаар барилгаа барьж байгаа бол тэднийх хэнээс ч айж эмээсэн зүйлгүй, хээвнэг барилгын ажлаа үргэлжлүүлж байна. Дээрээс нь үүдэндээ захиалга авч байгаа утсаа бичиж, иргэдэд зарах гэж байгаа бололтой юм. Хууль дүрэм энэ хүнд хамаагүй бололтой.  Асуудал бүр хурцдаж, зөвшөөрөлгүй барилгуудыг нураах шийдвэр баттай гарахаас өмнө барилгаа дуусгаад, иргэдийг оруулаад авах төлөвлөгөөтэй байхыг ч үгүйсгэх аргагүй юм. Учир нь Нийслэлээс иргэдийг хохироохгүй байх талаас нь хандана гэдгээ мэдэгдсэн шүү дээ.
Баянгол дүүргийн долдугаар хороонд бас нэг зөвшөөрөлгүй барилга баригдаж байгаа нь иргэн Г.Баатарын захиалгатай орон сууц. “Говь саун”-ы зүүн урд, 96 дугаар цэцэрлэгийн баруун талд баригдаж байгаа энэхүү барилгын ажил одоо ч  хэвийн үргэлжилж байна. Мөн л улсын байцаагч акт гаргаж, эрчим хүчний хязгаарлалт хийх тухай албан тоотыг “Улаанбаатар цахилган түгээх сүлжээ” компанид илгээсэн ч тэд тоогоогүй бололтой юм. Ямар ч байсан барилга хэвийн үргэлжилж, зургаан давхрын угсралт хийгдэж байна. Ойр хавьд нь 69 дугаар цэцэрлэгээс гадна 97 дугаар цэцэрлэг байгаа юм. 96 дугаар цэцэрлэг, баригдаж байгаа барилга хоёрын дунд явган хүн үргэлж явдаг зам байсан. Барилгынхан ослоос сэргийлж хамгаалалт барьсан ч хэзээ хэзээгүй нураад уначихмаар харагдаж байсан юм. Нэг л өдөр хүүхдээ цэцэрлэгээс аваад явж байгаа эцэг, эхийн дээрээс тоосго, төмөр унахыг үгүйсгэх аргагүй юм. Учир нь биднийг доогуур нь явахад шороо, чулуу унаж байсан.  Бас л нэг иргэн хуулийг уландаа гишгэж, зөвшөөрөлгүй барилга барьчихаад, одоо зогсоох шийдвэр гарахад ч үл тоомсорлож байна. Өчигдөр биднийг Баянгол дүүргээр сурвалжлага хийж явахад “Тэнгис” кино театрын хажууд баригдаж байгаа барилга дээрээс тулаас төмөр унаж, хажуугаар явсан хүүг хүнд гэмтээсэн хэрэг гарлаа. Бас л зөвшөөрөл баригдаж байсан барилга. Өнөөдөр нийслэлд асуудал ийм дээрээ тулчихаад байна. Зөвшөөрөлгүй барилгыг нь зогсоох шийдвэр гаргасан ч нохой хуцсан чинээ тоохгүй ажилласаар. Ингэж байгаад нэг өдөр хүний амь эрсдэхийг хэн мэдлээ. Энэ жишээ асуудал хэр хүндэрснийг дахин нотолж харууллаа. Тийм байтал нийслэлээс дорвитой арга хэмжээ авахгүй л байна. Уг нь асуудлыг шийдвэрлэхээр хуралдах гэж байсан ч МАН-аас сонгогдсон иргэдийн төлөөлөгчид завсарлага авч, хурлаа хаясан. Тэр хооронд нь нэг хүн амиа алдлаа. Завсарлага авсан 14 хоногийн хугацаанд дахиад хэдэн хүн амь насаа алдахыг харах гээд байгаа юм, бүү мэд. Уг нь нийтээрээ зөвшилцөөч, дүрэм журмыг үл тоож байгаа нөхдүүдэд хатуухан арга хэмжээ авч, торгож, цаашлаад баривчлах хэрэгтэй байна. Дээрээс нь холбогдох байгууллагаас нь Улаанбаатар ЦТС компанид албан бичиг хүргүүлж, цахилгааныг таслах шаардлага тавьж байхад тэд хөдлөхгүй байгаа нь сонирхол татаад байгаа юм. Нэг үгээр хэлбэл, энэ компанийн удирдлагууд авлига аваад, хууль зөрчигсдөд барилгаа үргэлжлүүлж барих боломж олгоод байна уу гэж хардмаар байна. Хэрвээ төрийн байгууллагууд уялдаа холбоотой ажилладаг байсан бол хууль бусаар барилга барьж байгаа нөхдүүдийг цахилгаанаар, усаар  боож, асуудлыг шийдэж болох  байсан биз. Гэтэл тийм уялдаа холбоо байхгүй бололтой.  
Нийтийн эзэмшлийн талбайг иргэдийн мэдэлд шилжүүлэх цаг болжээ
“Ачлал” их дэлгүүрийн урд талын хэсгээс “Модны-2” хүртэл Баянгол дүүргийн 18 дугаар хороонд хамаардаг юм байна. Энэ хэсэгт хамгийн их барилга баригдаж байгаа. Тэр ч утгаараа зөвшөөрөлгүй баригдаж байгаа барилга 18 дугаар хороонд их байна. Тухайлбал, 18 дугаар хорооны 46 дугаар байрны урд талд ямар зөвшөөрөлгүйгээр хоёр давхар барилга барьчихаж. Нийслэлийн Засаг даргын захирамжаар газар эзэмших гэрчилгээ авсан ч Ерөнхий архитектортай зөвшилцөөгүй, зураг төслөө хянуулаагүй байгаа юм. Үүнээс үүдээд барилга эхлэх, үргэлжлүүлэх зөвшөөрөл аваагүй. Уг нь Баянгол дүүргийн цагдаагийн хэлтэст тодруулга хүргүүлэх тухай албан бичиг холбогдох байгууллагаас өгсөн ч хариу ирүүлээгүй аж. Барилга нэгэнт баригдаад дууссан байсан. Одоо гадна, дотор засал  хийгээд л гүйцээ. Манай сурвалжлах хэсэг тухайн барилга дээр очиход нэг ч хүн байгаагүй. Гаднаас нь харахад үйлчилгээний зориулалтаар барьсан болов уу гэмээр харагдсан юм. Бид 46 дугаар байрны зарим иргэдтэй уулзаж, барилгын талаар асуухад “Өнгөрсөн хавраас эхлэн баригдаж эхэлсэн. Манай байрны иргэд багагүй эсэргүүцсэн ч яаж чадаагүй. Зарим айлын цонхыг таглаад барилга барьчихаж байгаа юм. Сураг дуулах нь ээ дэлгүүр болох юм гэсэн байх аа. Зарим хүмүүс баар цэнгээний газар болж ч магадгүй гэж яриад байгаа” хэмээж байсан. Уг нь тухайн газрыг ашиглаад, машины зогсоол барьчихсан бол 46 дугаар байрны иргэд унаагаа байрлуулчихаж болохоор юм билээ. Газрын тухай хуулинд нийтийн эзэмшлийн талбайд барилга барихыг хориглодог. Гэхдээ нийтийн эзэшлийн талбайг хэн эзэмших нь тодорхойгүй. Тийм хууль, журам байдаггүй. Улс мэддэг байсан бол нэг өөр байх. Эсвэл иргэд мэддэг байсан бол тухайн газартаа хүүхдийн тоглоомын талбай байгуулаад, тоглоомын талбайтай нь хуулийн дагуу хамгаалаад явах байсан биз. Даанч тиймгүй учраас хэн нэгэн этгээд дураараа авирлаж, иргэдийн нар үзэх эрхийг “боомилж”, нийтийн эзэмшлийн талбайг “дээрэмдэж”, янз бүрийн барилга барьж байна. Тиймээс энэ асуудлыг нэг тийш нь болгож, нийтийн эзэмшлийн талбайг иргэдийн мэдэлд өгөх цаг аль хэдийнэ болжээ. Хэрвээ тийм хуультай болчихвол энэ мэтээр нэг, хоёр, цаашлаад олон давхар барилга нийтийн эзэмшлийн талбайд баригдахгүй байх. Нэг ёсондоо нийслэлийн төв хэсэгт байгаа жижигхэн зай бүхэнд хэн дуртай нь байшин барьдаг гаж тогтолцоо төгсгөл болох ч юм бил үү.

Нийслэлд зочид буудал  дутагдаагүй
Баянгол дүүргийн 18 дугаар хороонд баригдаж байгаа зөвшөөрөлгүй барилгын нэг нь “Ланд” зочид буудлын өргөтгөл. “Land Hotel” ХХК газрын зөвшөөрөл авалгүйгээр дураараа авирлаж, өргөтгөлийн барилга барьсан байгаа юм. Тус компани нэг ч хүнээс, ямар ч төрлийн зөвшөөрөл аваагүй гэдгийг нйислэлээс гаргасан жагсаалтад дурьдсан байна. Одоогоор дөрвөн давхар барилгын угсралтын ажил дууссан бөгөөд дотор, гадна заслын ажил л үлдсэн байсан. Мөн л тус компани Засаг даргын шийдвэрийг үл хайхран, барилгын ажлаа үргэлжлүүлсээр байгаа харагдсан. Цөөн хэдэн ажилчин барилгын талбай дээр ажиллаж, зарим заслын ажлаа хийж байсан юм. Манай сурвалжлах хэсэг зарим албаны хүмүүстэй уулзах гэсэн санасанаар болоогүй юм. 
18 дугаар хороонд баригдаж байгаа зөвшөөрөлгүй барилгын тоо үүгээр дуусахгүй. Энэ хорооны байрлал төв хэсэгтээ, ашигтай газар болохоор тэр биз. Бидний дараагийн очсон барилга “Ё Эс Би” ХХК-ийн барьж байгаа, дөрвөн давхар зочид буудал. Нийслэлийн Засаг даргын 2011 оны 678 тоот захирамжаар газрын зөвшөөрөл авсан аж. 305 ам метр талбайтай энэхүү барилгын захиалагч нь дээр дурьдсан “Ё Эс Би” ХХК. Харин гүйцэтгэгчээр нь “Алво” ХХК ажиллаж байгаа аж. Ерөнхий архитектортай зөвшилцөөгүй, БУАЭҮЗ аваагүй энэ барилгын ажилтай холбогдох байгууллагаас өнгөрсөн зургадугаар сарын 7-ны өдөр танилцахад дөрвөн давхрын цутгалтын ажил дууссан байжээ. Тухайн үед шалгахад барилгын ажил гүйцэтгэгч тодорхойгүй, ажлын зураггүй, зөвшөөрөлгүй  байсан учир долдугаар сарын 5-ны өдөр цахилгааны хязгаарлалт хийсэн юм байна. Мөн улсын байцаагч албан шаардлага хүргүүлж, торгуулийн арга хэмжээ авсан аж. Гэвч барилгын ажил тодорхой хэмжээгээр үргэлжилж байгаа харагдсан. Бид албаны хүмүүсээс тайлбар авахаар гүйцэтгэгч компани болох “Алво” ХХК-ийн төлөөлөл Д.Нарантуяа руу утас цохисон ч  холбогдох боломжгүй байсан юм. Харин захиалагч талын төлөөлөл Д.Болормаа гэх эмэгтэйтэй холбогдоход “Манай компани зөвшөөрөлтэй. Ямар нэгэн мэдээлэл өгөх боломжгүй” хэмээн утсаа тасалсан. Уг нь Улаанбаатар хотод зочид буудал илүүдсэн үү гэхээс дутаагүй. Гэтэл энэ мэт компани, аж ахуй нэгжүүд зөвшөөрөлгүйгээр, дур мэдэн зочид буудал барьсаар л байна. Уг нь зочид буудал гэдэг явуулын иргэдийн амрах байр болох ёстой. Заавал явуулын иргэд ч юу байх вэ. Ер нь иргэдийн тав тухтай амрах, үйлчлүүлэх ёстой газар. Гэтэл Улаанбаатарт зочид буудлыг зориулалтын дагуу ашигладаг, үйл ажиллагаа явуулдаг байгууллага цөөн. Үнэхээр том, олон одтой зочид буудал л иргэдийн шаардлагад хүрсэн, зөв зохистой үйл ажиллагаа явуулдаг болохоос жижиг буудлууд үнэн хэрэг дээрээ биеэ үнэлэгчдийн уурхай болж байгаа гээд хэлчихвэл буруудахгүй. Ихэнх хүмүүс архи уух гэж, бааранд танилцсан хүүхэнтэй нэг шөнийг өнгөрөөх гэж буудалд ордог. Дээрх газрууд зөвшөөрөлгүйгээр буудал барьж байгаа нь энэ мэт газрын тоог нэмэхээс цаашгүй гэж дүгнэхээс өөр арга алга.

Зөвшөөрөлгүй барилгыг улсын орлого болгох нь хамгийн зөв шийдэл
Нийслэлийн Засаг дарга зөвшөөрөлгүй барилгуудыг нураана, улсын орлого болгоно гэх маягийн зүйл ярьсан. Үүнийг барилгын компанийн захирлууд хатуухан тэмцэнэ гэсэн үг гэж ойлгож байгаа гэсэн. Зарим нэг нь тэгж хэлсэн ч удаатай. Тэгвэл Э.Бат-Үүл дарга зүгээр ч нэг дэмий яриагүй гэдгээ баталж, үнэхээр зөвшөөрлөө аваагүй, дураараа авирласан нөхдүүдэд хатуу арга хэмжээ авч, барьсан барилгыг нь улсын орлого болгох хэрэгтэй байна. Нэгэнт баригдаад,  7, 8 давхартаа хүрчихсэн барилгыг нураалаа гээд ч яах юм. Түүний оронд улсын орлого болгож, өөр зориулалтаар ашиглаж болно шүү дээ. Зарим нэг үйлчилгээний зориулалтаар баригдсан барилгыг сургууль, цэцэрлэг болгож ашиглаж болох тухай санал гаргаж байгаа хүмүүс олон байна. Тэр дундаа сургууль, цэцэрлэгийн ойролцоо баригдсан барилгыг өргөтгөл маягаар ашиглавал аятай юу. Ерөнхийдөө яаж ашиглаж болмоор байна, тэр дагуу нь ашиглавал болохгүй юмгүй л гэж байгаа юм. Улс орон хуультай, дүрэм журамтай, түүнийг нь мөрдөхгүй бол ямар шийтгэл оноодог юм бэ гэдгийг дураараа авирлагсад мэдрэх учиртай. Хэрвээ ингэж чадвал нийслэл бугласан “идээ” шахагдаж, газрын наймаатай холбоотой булхай дэлгэгдэх ч юм бил үү, хэн мэдлээ.