М.Энхсайханы мэдэгдэл хамтарсан Засгийн газрын хойтохыг унших урьтал үг боллоо

2012-10-02

Монголын улстөрийн түүхэнд эвсэл хэзээ ч элэг бүтэн хэвээр нэгэн сонгуулийн бүрэн эрхийг дуусгаж байсангүй.

Тэр түүхийг тун удахгүй давтахаа "Шударга ёс" эвслийн нэгэн багана болсон МҮАН-ын дарга М.Энхсайхан итгэлтэйгээр мэдэгдлээ. Эр биеийн зовлон туулж, эмгэнэлт гашуун хувь заяаныхаа төлөөсөөр эвслийн туг нь болж явсан Н.Энхбаяр өнөөдөр түүнд хэрэггүй болжээ. Аль ч нам олонхи болоогүй өнөөгийн нөхцөлд МҮАН-ын парламент дахь таван суудал "чулуу" болох цаг. Ийм алтан боломжийг өнөөдөр л ашиглахгүй бол М.Энхсайхан улстөрч гэж яваад яах ч билээ. Эвслийг байгуулдаг, эргээд задалдаг арвин баялаг туршлага ч бас түүнд бий. М.Энхсайхан АН-ын дарга байх үедээ буюу 2004 оны сонгуульд "Эрэл"-ийн Б.Эрдэнэбатын намтай хамтран "Эх орон- ардчилал" эвслийг байгуулан оролцож байлаа.

Эвсэл тэр сонгуулиар арай илүү суудал авч, МАХН-тай хамтран Засгийн газраа байгуулсан. Гэвч эвслийн удирдагч, намын дарга М.Энхсайханы оронд Ц.Элбэгдорж Ерөнхий сайд болсон юм. Тийм ч учраас тэрбээр өөрийн талын хэдэн хүн, өрөөлийн буюу Эх орон намынхантай нийлж хуралдаад л өөрийн байгуулсан эвслээ задалж орхисон байдаг. Хамгийн сонирхолтой нь найман жилийн өмнөх түүх яг нэг эзэнтэй, нэг шалтгаантай давтагдах нөхцөл байдал үүсчээ. Тухайн үед Ерөнхий сайдын суудал өгсөнгүй хэмээн эвслээ бутаргаж байсан М.Энхсайхан өнөөдөр бол Сангийн сайдын суудлаа Ч.Улаанд булаалгасан гэх шалтгаанаар хар хорын зангилаа үүсгэв.

Өчигдөр нэгэн өдөр тутмын сонинд өгсөн ярилцлагадаа тэрбээр Сангийн сайдаар томилогдох хүлээлттэй байснаа, эвслийн намуудын эрх ашиг Засгийн газарт адил тэгш хангагдаагүй тухай, МАХН хэт их амбицалсан учир сэтгэл буруулсан гэх зэрэг тун ч олон хачирхам асуудлыг хөнджээ. МҮАН-ын дарга М.Энхсайхан өнгөрсөн сонгуулийн үеэр Н.Энхбаярын зүг чиглэсэн бууны сумыг цээжээрээ хамгаалах нь холгүй "хайртай" байв. Биесээ магтах, хамгаалж хаацайлах тэдний байдал даанч сэтгэл уярам байсан даа. Гэвч МАХН болон Н.Энхбаярын улстөрийн хөг тасарч байгаа тул М.Энхсайханд хэрэгцээгүй эд болон хувирчээ. МАХН-ынхан хоригдол болсон даргаа хамгаалах гэж хэчнээн хашгираад ч АН-ынхны нэгэн адил М.Энхсайхан ч бас сонсохыг хүсэхгүйгээ илэрхийлэв. Бур эрх баригчид хийгээд хууль, шүүхийнхэнтэй нэг хөгөөр дуугарч, "Би Энхбаярыг хэлмэгдсэн гэж хэлж чадахгүй, шүүх нээлттэй, ил тод ажилласаан" хэмээн улаан нүүрээ улалзуулахгүй хэлж чадлаа.

"Мөнхийн дайсан гэж үгүй, мөнхийн эрх ашиг л бий" гэсэн хатуу зарчмаар хүн ёсны бус хүсэл сонирхлоо зөвтгөдөг улстөрийн ертөнцөд иймэрхүү аяглал байх л асуудал биз ээ. Харин нэгэн зорилгын төлөө нэгдэн нийлж явсан анд нөхрийн үүднээс бол М.Энхсайхан хэтэрхий халгаатай хүн юм. Н.Энхбаяр ч саявтархан эргэж очсон нам нэгт нөхөртөө шадар хамтрагчийнхаа тааруухан чанарын тухай ярьсан гэх шивнээ салхины аясаар шуугиж байна. Нөгөө талаар МАХН-аас салах нь мэдээж М.Энхсайхан болон түүний намд л ашигтай. Парламентад 31 суудалтай АН, таван суудал бүхий МҮАН, хоёр суудалтай ИЗН, дээр нь шийдэгдээгүй ганц, нэг тойрог, мөн бие даагчдаас зарим нэгнийг татчихвал эрх барих хүчин тооны хувьд торойгоод гараад ирнэ гэх гаргалгааг хийсний үндсэн дээр хөшигний ард хор найрагдаж байгаа гэх. Ийм нөхцөлд М.Энхсайхан гарцаагүй шадар сайдын суудалд очих тул эрх баригчидтай нийлэн байж Н.Энхбаярыг жийхэд юу нь болохгүй гэж...Тэгээд ч МАХН-ынхан Н.Энхбаяргүй бол хэн сэн билээ.

Өнөөдөр хэдийгээр Д.Тэрбишдагва шадар сайдын албанд очсон ч түүнд эрх мэдэл гэхээр юм өгөөгүй тухай дээгүүр шивнэлдэж байна. Ч.Улаан УИХ-ын дэд даргын суудлаас гулсаж Сангийн сайд болсон ч сан хөрөнгийн бодлого түүнийхээр биш, АН-ынхны дохиогоор хэрэгжиж эхлэв. Эдгээр өвгөн улстөрчид өөрсдийг нь буулгачих вий гэхээс, өмнөх янз бүрийн "но"-г нь сөхөж эхлэх вий гэхээс үнхэлцгээ хагартал айх тул аясаар нь бөмбөрөхөөс өөр гарцгүй. Дээр нь дарга нь шоронд байгааг далимдуулан дээрэлхэх, бөөрөлхөх хүн ч олширчээ. Үүний тод томруун жишээ болсоор М.Энхсайхан МАХН-аас сэтгэл буруулснаа нэгэнт зарлав. М.Энхсайханы хэлснээр эвсэл задарвал МАХН засгаас хөөгдөж, харин МҮАН үлдэх магадлал өндөр юм байна. Даргагүй, тушаалгүй МАХН-ынхан чухам тэр л үед жинхэнэ хог дээр үсрэх тул МАН-тай нэгдэн нийлэх тухай яриа тийм ч оргүй хоосон шуугиан биш ажээ. АН-ынхан ч даргыг нь шоронд явуулчихаад цэргүүдийг нь бөөцийлж суух тиймхэн санагдаа биз, угшил сурвалж нэгт М.Энхсайханыг тойлохыг илүүд үзсэн ч байж мэднэ.

Ямартай ч УИХ-ын намрын чуулганы нээлттэй зэрэгцсэн М.Энхсайханы мэдэгдэл хамтарсан Засгийн газрын хойтохийг унших урьтал үг боллоо. Эвсэл задарснаар Засгийн газрын чадамж үгүй болж, шинээр дахин эмхлэгдэх шаардлага тулгарна. Энэ тохиолдолд АН-ын амбицдаа багтаж ядсан фракцууд "Намын дарга юм даа, хөөрхий" гээд Н.Алтанхуягт засгийн жолоог дахин атгуулах нь юу л бол...Албан тушаалын төлөө "алалцах" бэлтгэлээ базааж, нөхдийнхөө үнэн төрхийг үе үе илчлэх УИХ-ын гишүүн Р.Амаржаргалаас эхлээд л өөр бодолтой хүн олон бий. УИХ-ын дэд дарга хэмээх "ашиггүй" албанд тохоон томилсонтой өнөө хэр эвлэрч чадахгүй байгаа С.Баярцогтын цээжинд ч бас эмээл хазаартай морь багтаж л яваа гэлцэх юм билээ. Тэгэхээр эвслийг задлах М.Энхсайханы хүчин чармайлт эрх баригчдын хувьд их үймээнийг даллаж байна аа гэсэн үг. Эрх баригчид үймбэл улс орон сүйдэж, ард олон ядуурдаг гашуун түүхийг 1996-2000 оны АН-ын засаглалын он жилүүд хангалттай харуулсан билээ. Тэр түүх энэ удаа дахин давтагдаж болзошгүй нь.

Засгийн газарт хамтрагч эвслийн нэг намынх нь дарга хийсэн хэргийнхээ горыг амсч, аавын хаалга татчихсан байдаг. Албан тушаалын төлөө арчаагаа алдан үзэлцэх ард үлдсэн нөхдийг нь харахаар өрөвдмөөр ч юм шиг...Ийм намтай, тийм этгээдүүдтэй хамтарсан хэвээр байна гэдэг АН-ын хувьд ч ичгэвтэр л хэрэг. Тийм л учраас М.Энхсайхан их олон зүйлийн зангилааг тайлж итгэлтэйгээр мэдэгдлээ. Тэр МАХН-д сэтгэл татагдахаа больсон, Н.Энхбаяр даргаа бол бүр дурсахыг ч хүсэхгүй байна. Шоронд байгаа түүнээс наранд байгаа М.Энхсайханд хожил ирэх цаг ирснийг тэр мэдэрч байна. Улстөрд мөнхийн дайсан, бас нөхөр байдаггүй ээ гэсэн зарчмыг амьдралынхаа турш чадварлаг хэрэгжүүлж ирсэн нь магадгүй ганц энэ эрхэм л юм биш үү.

Түүний тоглоомоор эвсэл задарснаар Н.Алтанхуягийн Засгийн газар огцорно. МАХН-д МАН-тай нийлэхээс өөр гарц үлдэхгүй. Бүр эсрэгээр АН-ын эрх баригч байх чадамж бараг үгүй болох ч магадлалтай. Гэхдээ ийм болгохгүйн төлөө эрх баригчид сумаа нууж байгаад нумаа татна. Улстөр үнэхээр сонирхолтой болох нь ээ. Гагцхүү хөлд нь сүйдэх нийтийн хор хохирол л бага байгаасай билээ.

Т.Үлэмж