-2011онд улсын нийслэлд замын ачааллыг бууруулах чиглэлээр 13 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийгдсэн. Энэ онд нийслэл, улсын төсөв болон бусад эх үүсвэрээр 70 гаруй тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийгдэж байна. Одоогоос 4-5 жилийн өмнө Улаанбаатарчуудын хамгийн хүнд сэдэв замын түгжрэл, осол аваар байгаа. Бүгд л замаа янзлахгүй бол баларлаа, өргөтгөл, шинэчлэл хийх юмсан гэж байсан бол сүүлийн хоёр жилд төр засгаас тодорхой хэмжээний хөрөнгө шийдлээ.

Энэ онд хөрөнгө мөнгөний асуудал наадмын дараагаас бүрэн шийдэгдэж, 70 орчим тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийе гэтэл Улаанбаатар хот асар том хөдөлгөөний түгжрэл, саатал руу орох нь гарцаагүй болсон. Яагаад гэвэл, томоохон гол замууд дээр энэ хөрөнгө оруулалт төлөвлөлтөөрөө хийгдэх болсон. Хичээл эхлэх, ургац хураах зэрэг өөр бусад цаг үеийн ажил, амьдралтай зам засварын ажлын төлөвлөлт давхацсан. Тиймээс түгжрэлийг биш хэт ачааллыг бууруулахад ямар арга хэмжээ авах вэ гэсэн гарц хайж, цогц арга хэмжээ авч хэрэгжүүлхээр болсон.

Ачааллыг багасгах, хэт ачааллыг даван туулахын тулд Монгол Улсад амьдарч байгаа бүх иргэд хамтарч ажиллана гэдэг зарчмыг баримтлахаар хотоос захирамжилсан. Захирамжийг хэрэгжүүлэхэд Замын цагдаагийн газар үүрэг хүлээж байгаа. Манай алба хаагчид гудамж замд ажиллах бололцоотой бүх хүмүүс хүч бололцоогоо дайчилж Хөдөлмөрийн хууль дүрэм гэж ярихгүйгээр уртасгасан цагаар ажиллаж байна. Зам засварын ажлын дуусах хугацаа 10 сарын сүүлч. Цаг зуурын энэ бэрхшээлийг даван туулахын тулд, үүний цаана үр дүн гарна гэж бүх иргэд дэмжиж, ном журмын дагуу хөдөлгөөнд оролцоосой гэж хүсэх байна.

Нэг зүйлийг зориуд тэмдэглэж хэлэхэд, хувь хүний хувьд анзаарснаар иргэд маань захирамжийг маш сайн хэрэгжүүлж байгаа. Мөн захирамж гаргасан, санаачилсан хүмүүс нь, төрийн ба төрийн бус байгууллага чармайлттай оролцож байна. Эндээс нийслэлчүүд хамтын хүчээр цаг зуурын бэрхшээлийг давж гарах чадвартай юм байна гэдэг нь харагдлаа. Цаашид замаа сайн засаад, гаргасан дүрэм журам, зохицуулалтыг хүн бүр мөрдвөл хөдөлгөөний ачаалал хэвийн байх боломжтой.

-Зам засварын ажил хийгдэж дуусахаар ачаалал. Буурна гэж таны ярианаас ойлголоо зөв үү ?

-Тэгж ойлгож болно. Улаанбаатар хотын гол ачаалал авдаг замууд болох Энхтайвны өргөн чөлөөний хоёр талд томоохон засвар хийгдэж байна. Их тойруугийн гол ачаалал авдаг гүүр, нүхэн гарц, гол замуудыг хаачихсан байна. Хугацаагаараа бол аравдугаар сарын 7-нд Их тойруугийн гол зам нээгдэх ёстой.Тухайлбал, Сэлбийн гүүр, Сансарын тунель, мөн Нарны гүүр тойрсон замууд нээгдэх юм бол ачааллыг энэ замууд үүрнэ. Энэ замууд нээгдтэл бусад замуудад ачаалал өгч байгаа.

-Захирамж хоёр сарын хугацаанд хэрэгжинэ гэж байсан. Цаашид хэрэгжүүлэх үү, яах вэ гэдэг шийдвэр гарч байгаа юу?

-Захирамжид хугацаа заасан, заагаагүй гэсэн хоёр тусдаа хэрэгжүүлэх ажил бий. Улсын дугаараар хязгаарлаж хөдөлгөөнд оролцуулах нь аравдугаар сарын 27хүртэл хэрэгжинэ. Автобус нэгдүгээр эгнээгээр зорчих арга хэмжээ хугацаа заагаагүй. Мөн сургуулийн хүүхдийг автобусаар тээвэрлэхэд хугацаа заагаагүй, цаашид хэрэгжих ёстой. Зарим зах, үйлчилгээний төвүүд хуваарийг 27-ны өдөр хүртэл мөрдөхөөр байгаа. Хүйтний улирал эхлэхээр захууд орой ажиллаад байна гэж байхгүй. Тиймээс амьдрал дээр хэрэгжих боломжгүй ажлуудад хугацаа заасан.

-Үүнтэй холбогдуулаад асуухад нэг арга хэмжээ эхлүүлээд больчихдогийг иргэд их шүүмжилдэг. Тухайлбал, цагдаа нар авто машинуудыг нэг хэсэг цагаан шугам дээр зогсоодог байснаа больсон?

Р.Мөнхбаяр:

-Цагдаагийн хүчээр бүх ажлыг нугалах биш иргэдийн ухамсарт юм хийж байж хэрэгжинэ. Цагдаа байвал биелүүлнэ, байхгүй бол биелүүлэхгүй гэдэг айхтар юманд иргэдийг, жолооч нарыг сургаж болохгүй. Цагдаа байсан, байгаагүй хэрэгжүүлэх ёстой.

Ч.Жаргалсайхан:

“Арга хэмжээ хэрэгжүүлж эхэлчихээд замын цагдаа маргааш нь “Энэ арга хэмжээ дууслаа, одоо болсон. Зөрчөөд явж болно” гэж зарлаагүй. Өдөр болгон цагдаагаар мануулна гэж байхгүй. Нэгдүгээр эгнээг бид насаараа манах уу. Хэрвээ та бүхэн анзаарсан бол зогс шугам тод байвал манай жолооч нар зогсдог. Өмнөхөөсөө дэвшил гарсан. Ингэж цагдаа байсан, байгаагүй хэвших талруугаа орж байна, бид ч хэвшүүлэхийг зорьж байгаа.

Нэгдүгээр эгнээнд гал команд, түргэн тусламж, цагдаагийн шуурхай дуудлага, нийтийн тээвэр нь бүгд түгжрээд зогсож байх уу. Эсвэл тэр ажил,үйлчилгээнд нэг эгнээгээ суллаад өгөх үү гэдгийг бодох л ёстой. Ингэвэл Монгол Улсад л хэрэгтэй. Үүнийг дагаад нийслэлчүүд бидэнд асар их боломж, амьдралын эргэлтүүд гарна гэж ойлгож байгаа.

-Авто машиныг улсын дугаараар нь хязгаарлан хөдөлгөөнд оролцуулснаар 100 машин тугмын 20 нь хасагдаж байгаа. Өврөөр хэлбэл тухайн өдөрт 70 мянга орчим машин замын хөдөлгөөнд оролцохгүй байна гэсэн тооцоо, судалгаа гарсан байсан. Энэ хэр бодитой вэ?

-Бүх дугаар адилхан тараагдсан гэж үзэх юм бол хорин хувь нь хязгаарласан ройанд явахгүй, энэ хэмжээгээр бууралт гарна гэсэн үг. Улсын дугаараар хязгаарлахыг тодорхой ройан, зам зааж өгсөн. Гол ачаалал үүсдэг замд л хязгаарлалт хийсэн. Бууралтын тоог тэр замууд дээр тооцно. Ер нь цаашид энэ арга хэмжээг үргэлжлүүлбэл Улаанбаатар хот даяар адилхан байх ёстой юм байна, ройан заах нь оновчгүй юм гэдэг нь харагдаж байгаа.

-Хориглосон өдөр жолооч нар замын хөдөлгөөнд оролцвол ямар торгууль оногдуулах тухай журам хараахан гараагүй байгаа гэж сонсогдсон. Одоо ямар зохицуулалтаар хариуцлага тооцож байна вэ?

Ч.Жаргалсайхан:

-Захиргааны хариуцлагын тухай хуулинд байгаа эрх хэмжээгээр хариуцлага тооцно. Энэ хуульд зааснаар 1500-8000 төгрөгийн хооронд торгож байх ёстой. Хэрвээ дахин дахин зөрчил гаргаад, үйл ойшоогоод байвал баривчилж болно. Наймдугаар сарын 27-ноос өнөөдрийн байдааар 7000 жолооч хориглосон өдөр хөдөлгөөнд оролцож, хариуцлага тооцсон байна.

-Цагдаа нар өөрснөө хориглосон өдөр машинтайгаа хөдөлгөөнд оролцож байна гэсэн иргэдийн гомдол байгаа?

-Тийм юм байхгүй гэж би ойлгож байгаа. Манай цагдаа нар өөрсдөө биелүүлж байгаа. Ер нь өглөө 07.00 цагаас өмнө ажилдаа гараад 22.00 цагаас хойш харьж байгаа цагдаа авто машинтай хөдөлгөөнд оролцоод яваад байх боломж байна уу.

Р.Мөнхбаяр:

-Дугаараар хөдөлгөөнд оролцохыг хязгаарласанд цагийн хуваарь заачихсан байгаа шүү дээ. Өглөө 07.00 цагаас орой 22.00 хүртэл хязгаарласан. Манай цагдаа нар өглөө 07.00 цагт зам дээр гардаг. Магадгүй үүнийг иргэд андуурдаг байж болох юм. Тэгээд ч бид дотоод хяналтаараа шалгаж байгаа.

-Саяхан зам дээр цагдаа ухаан алдаж уналаа гэсэн. Цагдаагийн хүчээр бүх юмыг зохицуулах гээд үзээд байдаг. Гэтэл нөгөө цагдаа нар нь туйлдаад унавал яах вэ?

Ч.Жаргаясайхан:

-Ажлаа хийж байсан цагдаа ухаан алдаж унасан тохиолдол гарсан. Багадаа мориноос унаж, аваар осолд орсон цагдаа ядарч яваад бие нь муудсан. Ер нь цагдаа ядрахгүй байгаа гэж татгалзаад байх юм алга. 15 цаг ажиллаж байхад ойлгомжтой шүүдээ.

Саяхан хотоос нэлээд хөрөнгө гаргаж, замын цагдаагийн хүч, орон тоог нэмэгдүүлэхээр боллоо гэж сонсогдсон?

-Ярилцаж байгаа. Албан ёсоор шийдвэрлэсэн юм байхгүй. Даашид замын цагдаагийн ачааллыг бууруулах чиглэлээр юу хийх вэ гэдгээ бид бодож, хийж байна. Заавал цагдаа зогсох ёстой юу гэдгийг шийдвэрлээд явна. Нэгдүгээр эгнээнд камерь тавина. Хууль дүрмэндээ өөрчлөлт оруулна. Бусад цагдаагийн хүчийг авна. Одоо амралтын өдрүүдэд Дотоод хэргийн их сургуулийн оюутнууд клиник сургалтын байдлаар тодорхой цэг, байршил, зам дээр ажиллаж, дадлага хийж байгаа. Дотоодын цэргээс мөн туслах талаар яригдаж байна. Энэ мэтээр ЦЕГ-аас цагдаагийн албан хаагчдын ачааллыг тэнцвэржүүлэх, багасгах талаар ярьж байгаа.

-Та бүхний ажилд “ХАБ” гэсэн бичигтэй хувцас өмссөн энгийн иргэд тусалдаг. Энэ хүмүүс хэзээ хүртэл ингэж зогсох вэ. Зарим хүмүүс энэ хүмүүст их мөнгө зарцуулж байхаар арай дэвшилтэй, алсыг харсан юм хийхэд зориулах байсан юм бишүү гэдэг шүүмжлэл хэлж байгаа?

-Бид явган зорчигчдод гарцаар, ногоон гэрлээр гарвал аюулгүй, улаан гэрэл дээр зогсох ёстой гэдгийг хэвшүүлэх гэж иргэдийнхээ туслалцааг авч байгаа. ХАБ буюу Хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хамгаалах нийгэмлэг гээд 150 хүн гаргаж ажиллуулж байна. Цаашид энэ хүмүүсийг ингээд байнга зогсоогоод байх уу гэдэг эргэлзээтэй. Ер нь бол хууль дүрмийн хэрэгжилтийг хангахаар анхаарч байгаа ажлын л нэг. Бусад оронд байдаг л арга.

Иргэд хаа хамаагүй замаар гардаг нь түгжрэлд маш их нөлөөлдөг. Улаан гэрлээр явган зорчигч цуваад байвал авто машины хөдөлгөөнийг урсгадаггүй, түгжирчихдэг. Тиймээс энгийн иргэдийг авч ажиллуулж байгаа. Нэлээн хэвшээд ирэхээр ажиллуулах гээд байх шаардлагагүй болно. Энгийн иргэдийг бусад оронд зогсоол дээр нэлээд их ажиллуулдаг. Манайд ч гэсэн тийм ажил, арга хэмжээ зохион байгуулж 100 машин зогсох ёстой зогсоол дээр 100 машиныг нь бүрэн зогсоолгож хэвшүүлэх тал дээр энгийн иргэдийн хүчийг авах ёстой.

Цагдаа энэ болгон дээр үнэхээр хүн хүч хүрэхгүй. Төрийн, төсвийн байгууллагуудын зогсоол дээр тухайн байгууллагынхан өөрснөө машинаа тавиад дүүргэчихдэг. Энэ байдлыг болиулж, үйлчилгээ авах гэж очсон иргэд зогсоол дээр машинаа тавьдаг болгохын төлөө бид нэг хэсэг ажилласан. Нэг үеэ бодвол гайгүй болж, байгууллагууд зогсоолоо чөлөөтэй байлгадаг болсон.

-Барилга барихдаа гадна зогсоол, доод давхрын граашийн асуудлыг хамтад нь шийдэж байх ёстой. Гэтэл манайд тийм юм алга. Шинээр барих барилга зогсоолын асуудлаа шийдээгүй бол зөвшөөрөл өгдөггүй асуудал байгаа юу. Үүн дээр Замын цагдаа ямар үүрэгтэй байдаг юм бэ?

М.Ариунболд:

-Улаанбаатар хотын хэмжээнд барих барилгад Нийслэлийн Засаг даргын орлогчоор ахлуулсан ажлын комиссоор зөвшөөрөл олгогддог. Миний мэдэхээр есөн хүн гарын үсэг зурж, зөвшөөрөл өгдөг. Тэр хуралд манайхаас оролцож, стандарт, норм, хууль дүрмийн дагуу ийм байх ёстой гээд санал онолоо хэлдэг. Гэвч хатуу хэлэхэд өнөөдрийг хүртэл барьсан барилгууд энэ норм, дүрмийг бүгдийг зөрчиж баригдсан. Үйлчилгээний газар барих бол 100 ам метр талбайд долоон машин зогсохоор бодож зогсоол байгуулна гэдэг. Гэтэл энэ бүхэн зөрчигддөг.

-Танайх зөвшөөрөл олгоход гарын үсэг зурж, оролцдоггүй гэсэн үг үү?

-Үгүй, тийм юм байхгүй. Зүгээр хурлын протоколд тэмдэглэгдэнэ. Бид нар материалтай нь танилцаад, ийм ийм юм зөрчигдөж байна шүү гэж баахан ярьдаг. Хурлын протоколд тэр яриа тэмдэглэгддэг. Одоо энэ байгууллагуудын зогсоолын асуудал хөндөгдөж байгаагийн гол шалтгаан нь энэ журмыг анхнаасаа бариагүйгээс болж байгаа юм.

Ч.Жаргалсайхан:

-Монголын хууль багадаагүй гэж ярьдаг. Барилгын норм, дүрэм дээр худалдаа үйлчилгээний газар гэхэд хэчнээн лангуутайгаас хамаараад төдөн машин зогсох зогсоолтой байна гээд заагаад өгчихсөн. Тэр норм дүрмийг бариад шинээр баригдсан байгууллагуудад “танайх тийм ажил, үйлчилгээтэй юм байна, гаднаа төдөн машины зогсоолтой байх ёстой” гээд судлаад үзэх юм бол огт хэрэгжихгүй байгаа. Энэ юмыг л хэрэгжүүлээд эхлэх юм бол хууль дүрэм, стандартаа бариад эхлэх юм бол зогсоолын асуудлыг бүрэн шийдвэрлэх бололцоотой. Муу боловсруулалттай стандарт биш юм биш юм шиг байгаа юм. Магадгүй Монголчууд бодож байгаад хийгээгүй, бусад машинжсан, хөгжсөн орны стандартыг авч орчуулаад хэрэглэсэн байх.

Б.Банзрагч:

-Би Замын цагдаагийн Эрүүгийн тасгийн дарга. Өнөөдөр та бүхэн замын хөдөлгөөний нөхдөл байдал, түгжрэлтэй холбоотой асуудлаар Замын цагдаагийн удирдлага, холбогдох , албаныхантай уулзаж байгаа гэж ойлгож байна. Миний хариуцсан чиглэл бол зам тээврийн гэмт хэрэг, тэр дундаа эзэнгүй хэрэг ослыг илрүүлж, шалгадаг үүрэг хүлээсэн. Миний хувьд та бүхэнд мэдээлэл хүргэе гэж боддоо л доо. Өнөөдөр зам тээврийн гэмт хэрэг энэ онд гэхэд зөвхөн Улаанбатарт 800 гаруй бүртгэгдсэн байна. 800 хэрэг ослоос болж 100 гаруй хүний амь нас хохирсон байгаа юм. Энэ бол эмгэнэлтэй тоо. Улаанбаатар хотод 100 нохой бол дайруулж үхээгүй. 100 эрдэнэт хүний амь эрсдэж байна. Ийм л нөхцөлд бид ажиллаж байна.

-Эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх байдал хэр өндөр байдаг вэ. Өмнөговьд саяхан согтуу жолооч дөрөв, таван айлын гэрийг дайраад 10- аад хүний аминд хүрсэн. Энэ тохиолдолд хамгийн өндөр хариуцлагыг хуулинд юу гэж заасан байдаг вэ?

-Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24 дүгээр бүлэгт тээврийн хэрэгсэл, түүний ашиглалтын журмын эсрэг гэмт хэргүүдэд хариуцлага хүлээлгэдэг. Зам тээврийн осол хэрэг үндсэндээ субектив шинж чанарын гэм буруу нь санамсар болгоомжгүйгээс үйлдэгддэг онцлогтой. Тийм учраас хүлээлгэх хариущагыг хөнгөвчилсөн байдааар зааж өгсөн байдаг. Хоёр буюу түүнээс дээш хүний амь нас хохироосон хүнийг найм хүртэлх жил хорьдог ч юм уу. Доошоогоо санкц нь буурдаг. Санамсар болгоомжгүй гэдэг утгаараа санкц нь хөнгөн гээд ойлгочиход болно.

-Хүний аминд хүрч байгаа энэ олон осол аваарыг бууруулахын тулд таны бодлоор хамгийн оновчтой зохицуулалт юу вэ. Эрүүгийн хариуцлагыг чангатгах ёстой юм уу. Эсвэл дүрэм журмыг нь иргэдэд сайн таниулах ёстой юу?

-Эрүүгийн хариуцлагыг чангатгах шаардлага байна. Тэрийг хэн ч хийж болно. Гэхдээ хууль чангатгаснаар шийдэгдэхгүй. Эрх зүйн мэдлэг боловсрол олгох хэрэгтэй. Иргэдэд хуулийг танилцуулах ойлгуулах хэрэгтэй байгаа.

-Согтуугаар машин барьснаас болж, ер нь өөрийнх нь тооцоолоогүй таны хэлж буйгаар санамсар болгоомжгүй осол аваар гарч байгаа шүү дээ. Тэгэхээр согтуугаар машин жолоодож байна гэдэг санамсаргүй гэж үү?

-Эрүүлдээ ч жолооч санамсар болгоомжгүй осол гаргана. Гэхдээ дийлэнх нь согтуугаар осол гаргадаг.

-Согтуу жолоочийн жолоо барих эрхийг нь хасдаг биз дээ. Эрхийг нь хасахаас өөр ямар хариуцлага байгаа вэ?

-Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодож байгаад баригдвал захиргааны арга хэмжээ авч байгаа. Өмнө нь согтуу явж байгаад эрхээ хасуулчихаад дахиад согтуу баригдах юмуу, осол аваар гаргахад эрүүгийн хэрэг үүсгэж шалгадаг.

Ч.Жаргалсайхан:

-Хариуцлага оногдуулахыг чангатгах гэдэг бол урьдчилан сэргийлэх нэг тал. Согтуугаар машин барьж яваад гаргадаг зам тээврийн осол, зөрчил жил ирэх тусам л жолооч, тээврийн хэрэгслийн тоо өсч байгаатай холбоотойгоор ихэсч байна. Ер нь бол хариуцлага чангатгана гэдэг дээр санал нэг байгаа. Согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон хүнд хариуцлага хүлээлгэх тал дээр олон талын санал онолууд байдаг.

Зарим хүмүүс эрх хасах нь хариуцлага болж чадахгүй байна, захиргааны арга хэмжээ биш гэдэг талаас хардаг. Өндөр хэмжээний торгууль оногдуулаад, дээр нь эрхийг нь хасах юм бол нөлөөтэй байж магадгүй. Бусад оронд нэлээн чангатгасан. Согтуугаар машин барина гэдэг гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнтэй байж болох сэдэлттэй. Яагаад гэвэл автомашин бариад согтуу явна гэдэг бол тухайн хүн буу бариад шүршээд явж байгаатай адилхан шүү дээ. Тэгэхээр гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнтэй гэж үзээд Эрүүгийн хуулиар хариуцлага хүлээлгэдэг болговол зүгээр.

Хэрвээ тэгэх юм бол олон хүн эрүүгийн хариуцлагад татагдаж болохоор. Тухайлбал, Улаанбаатарт гэхэд л өдөрт 50, 60 жолооч согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодож яваад баригддаг. Үүний цаана илрээгүй хэд ч байгаа юм билээ. Энэ нь Монгол Улсад хариуцлага багадаад байгаа юм байна гэсэн дүгнэлтэд хүргэдэг. Хятадад бол согтуугаар зам тээврийн осол гаргасан бол шууд буудах ял оноож байна. Хар тамхины хэрэгтэй адилтгаж хатуурхаж байна. Ер нь чанга байна гэдэг дээр Замын цагдаа санал нэгдэж байгаа.

-Орон нутгийн зам дээр осол аваар багагүй гардаг. Шалтгаан, нөхцөл нь юу байдаг вэ. Үүнээс урьдчилан сэргийлэх тал дээр сониноор дамжуулаад хүмүүст хүргэх мэдээлэл юу байна вэ?

Ү.Зоригтбаатар:

-Бид тухайн орон нутгийн замд гарч байгаа зам тээврийн осол хэрэг дээр янз бүрийн судалгаа хийдэг. Хаана хяналт шалгалт тавьдаг болох вэ гэх мэтчилэн. Осол аваар байнга гардаг хар цэгүүд орон нутгийн замд байна. Тийм замуудад судалгаа хийж, ажиллаж байгаа. Ялангуяа орон нутгийн зам тууш байдаг учраас шөнийн цагт гэрлээ шилжүүлээгүй явснаас осол хэрэг гардаг. Одоо намрын ургац хураалтын ажил эхэлчихсэн. Тиймээс Жаргалант, Борнуур, Сэлэнгэ гээд ургац хураалтын ажил ид явагдаж байгаа газруудад пост гарч ажиллаж байгаа.

-Орон нутгийн зам дээр тэмдэг, тэмдэглэгээ харьцангуй бага байдаг ч юм уу, эсвэл огт байхгүйгээс шалтгаалсан осол хэр гарч байна вэ?

-Орон нутгийн одоо ашиглагдаж байгаа зам хэдэн онд тавигдсан билээ, одоо машины тоо хэд хүрчихсэн байна гээд харьцуулаад үзэхээр орон нутгийн зам өнөөдрийнхөө хэмжээг гүйцэхгүй байгаа. Хамгийн энгийнээр бодоход л манай статистик мэдээгээр үхлийн 60, 70 хувь нь хөдөө орон нутагт гарсан судалгаа байна. Ерөөсөө л орон нутгийн замд болгоомжгүй явбал мөргөлдөөд үхчих гээд байдаг.

М.Ариунболд

-Өнөөдөр хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангах орон нутгийн зам байхгүй. Хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангах гэдэг нь алсын зам олон эгнээ байх, хоёр зам хоорондоо огтлолцохгүй байх, хажуу талдаа жалгатай байвал туузан хаалт байх ёстой гээд олон шаардлага байдаг. Ингээд тооцохоор хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангасан тэмдэг, тэмдэглэгээ байх ёстой шаардлагын хэмжээнд хүрэхгүй байгаа. Одоогийн шинэ баригдаж байгаа замууд ч бидний тавьсан шаардлагад нийцдэггүй. Тийм учраас уг зам өөрөө аюулгүй байх зарчимдаа нийцэхгүй байгаа юм.

-Замын тэмдэг, тэмдэглэгээний төсөв мөнгө нь хаанаас гарах ёстой байдаг юм бол?

-Янз бүр. Олон улсын төсөл, хөтөлбөрийн мөнгөөр хийдэг. Улсын төсвөөр ч хийгддэг юм зөндөө байна.

-Орон нутагг шинээр тавигдаж байгаа замд тэмдэг, тэмдэглэгээ тавьж буй эсэхийг яаж хянадаг юм бэ?

-Зам тавих байгууллага манайхаар зургаа хянуулна. Үүн дээр тухайн зам хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангаж байна уу гэдэг асуудал яригдаад явна. Ашиглалтад орсны дараа улсын болон ажлын комисс очиж шалгана. Тэгээд манайхаас “Энэ зам хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангахгүй байна, хүлээж авахгүй” гэхэд улсын комисс хүлээгээд л авчихдаг.

Хамгийн тодорхой жишээ гэвэл, Баянхонгорын нэг зам дээр дараалсан олон осол гарч, олон хүн амиа алдлаа. Маш огцом, бараг 65 градусын налуугаар уруудаж ороход тоормоз байнга гишгээд, сүүлдээ кардер халаад барихаа больдог. Яг тэр момент дээр огцом эргэлт таарч, жолоогоо дараад цаашаагаа онхолддог гэж жолооч нар хэлдэг.

-Гэтэл манайх өмнө нь очоод ийм зам хүлээж авахгүй ээ гэхэд хүлээж аваад нээчихэж байгаа юм билээ?

-Улсын комисс. Мэргэжлийн хяналтын улсын албанаас хүлээж авдаг. Мэргэжлийн хяналт дотроо замын чиглэлийн алба гэж байдаг. Тэр албыг улсын байцаагч гэдэг нөхөр толгойлоод, доор нь замын компаниуд болон тухайн аймгуудын нэрээр хүмүүс ордог. Дээрээс нь манай хүмүүс очдог.

-Мэргэжлийн байгууллага нь болохгүй гээд байхад, болно оо гээд авчихдаг сонин юм?

-Нэгэнт барьсан юм чинь гээд нээчихдэг л дээ.

-Өөр тийм замууд байгаа юу.

-Яг ил тод байгаа нь тэр

-Хот дотор тавьж байгаа замуудыг бас улсын комисс хүлээж авдаг уу?

-Засгийн газрын тогтоолоор аль ч замуудыг, зүгээр засвар хийсэн ч байсан хүлээж авахад хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангах талаас нь Замын цагдаагийн албанаас заавал хүн оролцуулж дүгнэлт гаргаж байх ёстой.

-Хот дотор тавьж байгаа замууд хэр шаардлага хангадаг вэ. Жил болоогүй тавьсан зам нь хуурчих юм?

-Зузааны хувьд их сонин. Стандартаараа есөн см байдаг. Гэхдээ манайд ерөнхийдөө долоон см хийдэг. Зузаан бидэнд хамаагүй шүү дээ. Яг тэр зам аюулгүй байдлыг хангаж байна уу гэдэг л чухал.

-Хотод замын ажил хийж байгаад гэнэт л нээчихсэн байдаг. Орой нь бүрэн дуусаагүй хэрнээ өглөө нээчихсэн байх юм билээ. Тодорхой хугацаагаар бэхжүүлж, дээгүүр нь машин явуулахгүй гэсэн стандарт журам байдаггүй юм уу ?

Дууссаны дараа төдий хугацаанд хүлээж авна гэсэн заалт байхгүй. Зам тавьсан компани цагаан зураасаа тавиад нээхэд бэлэн болсон гэж үздэг. Гэхдээ хөдөлгөөний аюулгүй байдлын хангалт бэлэн болоогүй тохиолдолд хүлээж авахгүй, замыг нь нээхгүй байгаа.

-Ослын шалтгааныг тогтоохдоо замын эвдрэлээс шалггаалсныг тооцож үздэггүй гэж ойлгодог. Зам дээрх онгорхой нүхнээс болж жолооч хурдаа хасахад арынх нь машин ирээд мөргөчихдөг. Гэтэл зай бариагүй гээд өмнө явсан машин буруутдаг байдал бий ?

Б.Банзрагч:

-Зам инженерийн байгууламж, стандартын шаардлага хангахгүй байснаас болж хохирол учирсан тохиолдолд тухайн байгууллагад эрүүгийн хариуцлага тохооно. Ийм зүйл ангиуд байдаг юм. Гэхдээ тэр хууль цаасан дээр л байдаг. Тухайлбал, үүнээс болж төдөн хүн нас баржээ.

Үүнд буруутай компанийг эрүүгийн хариуцлагад татаж өгөөч ээ гэдэг хүсэлт явууллаа гэж бодьё. Гэтэл шалгалтын явцад хуулийн хэллэгээр тэр асуудал цаашаа явдаггүй, прокурор дээр очоод хэн хариуцлага хүлээх нь тогтоогддогүй. Тэгээд яваандаа хэрэгсэхгүй болчихдог.

Ч.Жаргалсайхан:

-Замын нөхцлөөс болж гарсан ослын хохиролд акт тавьдаг байдал их сонинлдоо.Тухайлбал, замыг хальтиргаагүй байлгах үүрэг хүлээсэн хэдэн цэвэрлэгч хальтиргаа гулгаанаас үүдэж гарсан осолд хариуцлага хүлээх болчихно гэсэн үг. ТҮК дээр акт тавьдаг ч тэр компани нь хэдэн цэвэрлэгч дээр тохдог. Ийм асуудлаас болж хэдэн цэвэрлэгч цалингүй болсон тохиолдол бий.

-Замын нөхцөл байдлаас болж гарсан ослын буруутан нь ерөнхийдөө жолооч болж хувирдаг уу ?

Б.Банзрагч:

-Хэргийн дүгнэлт гэж байдаг. Гэмт хэрэг гарах шалтгаан нөхцөл юу юм бэ гэдгийг дүгнэлтээр гаргадаг. Замын чанар, нөхцөл байдлаас болж осол аваар их гарч байна. Замын нөхцлөөс болж осол гарсан гэсэн дүгнэлт гарлаа гэхэд учирсан гэм хохирлыг барагдуулахыг зам тавьсан компани, албан тушаалтан хүлээсэн тохиолдол нэг ч байхгүй. Тэгээд л замхраад өнгөрдөг.

-Мөрдөн байцаагч хэргийн материалд зам тавьсан компани, албан тушаалтан буруутай гэсэн баримт бүрдүүлсэн байлаа ч хариуцлага хүлээлгэдэггүй гэсэн үг үү?
-Тухайн ослыг шалгаж байгаа мөрдөн байцаагч шүүхэд хэргийн материалаа бүрдүүлж өгдөг. Жишээ нь, Дорж нас барсан зам тээврийн осол тухайн замын нөхцөл байдал энхэл, донхолтой байдлаас болж гарчээ гэсэн дүгнэлттэй материал бүрдүүлж өгдөг. Шүүх прокурорын хэрэглэж байгаа практик нь ухвар мөчид байдаг.

М.Ариунболд:

-Жишээлбэл, саяхан Гачууртын замд автобус онхолдсон. Тэр осолд хөөрхий жолооч л буруутаад байгаа биз дээ. Гэтэл түүний ард бүхэл бүтэн Нийтийн тээврийн газар, компани байна. Тэр автобусыг паркад нь байлгаад, өдөр болгон гарахад нь шалгах механик нь үзэж байх ёстой. Гэтэл автобусыг гэртээ аваачаад хашаандаа тавихыг зөвшөөрч л байгаа юм. Уул нь минийхээр бол жолооч буруугүй. Хамгийн эхэнд компанийн захирал буруутай, дараа нь шалгах механик буруутай, тэгээд дараа нь жолооч буруутай байж таарна. Энэ мэтчилэн өргөн хүрээнд ослын эх үүсвэр нь хаана байна гэдгийг шалгаж үзэхгүй, хянадаг прокурор, шүүдэг шүүгч нь ч нэг хайрцганд орчихоод түүнээсээ гарч чадахгүй байгаа юм.

Б.Банзрагч:

-Орон нутгийн замд гарч байгаа зам тээврийн осол хамгийн эмгэнэлтэй. Нэг удаагийн ослоор 4-5 хүн нас бардаг.

Ч.Жаргалсайхан:

-Цөөхөн хүн амтай хэрнээ манай улс авто тээврийн ослоор амь эрсдэж байгаа хүний тоогоор маш өндөр үзүүлэлттэй яваа. Замын цагдаагийн газрын судалгаагаар зам тээврийн ослоор жилд 300 гаруй хүн нас барж байна гэсэн тоо хэлж байгаа ч эмчлүүлж байгаад нас барсныг нийлүүлбэл жилд 500-аад хүн амиа алдаж байна. Цөөхөн хүн амтай манай улсад үүнийг нэлээн асуудал болгож, үүнээс яаж гарах вэ гэдгийг ярих хэрэгтэй.

Хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хэдэн цагдаад даатгачихаад аюулгүй байдал ярьдаг сэтгэлгээнээсээ салах хэрэгтэй. Түүнчлэн аюулгүй байдлыг хэн хангаж, хариуцах ёстой юм бэ гэдгийг яримаар байна. Ер нь бол аюулгүй байдлыг төр хариуцах ёстой. Иргэн, төр хоёрын хэн нь хариуцлагатай байх ёстой вэ гээд жин тавиад үзэхэд төр илүү байгаа юм. Төр ажлаа хийж иргэнийхээ аюулгүй байдлын төлөө мөнгө, хөрөнгө гаргах хэрэгтэй. Гэтэл одоо ямар ч асуудалд хариуцлага хүлээлгэдэг хүн нь иргэн болчихсон. Иргэн дүрэм зөрчлөө, иргэн согтуу байлаа гэж буруутган яллаж шийтгэхээс илүүтэйгүүр төр ийм асуудал гарахгүй байх хөрс суурийг бүрдүүлж өгөх нь чухал байна.

-Том машин, жийп дуртай газраараа замын хашлага давж гардаг. Үүнээс болж хашлага, зам эвдэрдэг. Иргэд ийм хүмүүстэй хариуцлага тооцохгүй байна гэсэн шүүмжлэлийг замын цагдаа руу хаягладаг шүү дээ. Энэ талаар?

-Замын цагдаад бүртгэгдсэн зөрчилд өдөрт бараг 10-аад сая төгрөгийн торгууль ногдуулж байгаа. Торгуулсан тээврийн хэрэгслийг үзэхэд дандаа жижиг тэрэг зогсоогоод байгаа юм биш. Ланд, хаммерийн жолооч хууль, дүрмээ зөрчсөн бол зохих арга хэмжээг авч л байгаа. Сая улсын дугаараар хязгаарлаж хөдөлгөөнд оролцуулахад бид том дарга нар зөрчөөд байх болов уу, УИХ-ын гишүүд нь зөрчөөд байх болов уу гэж их айж байсан. Гэтэл бахархалтай хэлэхэд дарга нар бүгд машинаа тавьсан. Их хурал, Засгийн газарт үйлчилдэг бааз энэ журмыг хамгийн түрүүнд хэрэгжүүлсэн. Замын цагдаад УИХ-ын гишүүн, том дарга нь хүрч ирээд хэрүүл, маргаан хийсэн асуудал гараагүй.

-Хуурамч дугаар зүүж хөдөлгөөнд өдөр болгон оролцохыг оролдсон зөрчил хэр гарав. Жүжигчин Аглуу дугаараа сольж байгаа гэрэл зураг интернэтээр цацагдсан?

-Монголчууд бие биедээ итгэж, найдаж амьдрах хэрэгтэй. Бүгдээрээ дугаараа солиод хууль зөрчөөд байгаа юм байхгүй. Цөөхөн хэдэн хүн зөрчсөн ч энэ зохицуулалтыг массаараа биелүүлсэн. 7000 орчим жолооч хязгаарлалтын бүс рүү орсон зөрчил гарч, хариуцлага тооцсон.

-Авто машины улсын дугаар олголтыг Замын цагдаагаас Авто тээврийн газарт шилжүүлсэн. Үүнээс болж бэрхшээл үүсч байна уу?

-Энгийн байгууллага, цэрэгжсэн байгууллага хоёрт мэдээж ялгаа байгаа. Бэрхшээл тулгарч байгаа ч давж гарна.

-Авто тээврийн газар дугаар олгодог болсноор дугаарын үйлдвэрүүд олширч үүнээс үүдэн хуурамч дугаар хэвлэх асуудал гарч байгаа гэж сонссон ?

Р.Мөнхбаяр

Манай замын цагдаа дугаар олгодог байхад ердөө хоёрхон дугаарын үйлдвэр байж, үйл ажиллагаа маш хатуу чанд байсан. 2009 оны арванхоёрдугаар сарын 24-нд Авто тээврийн газар руу номерийн үйлдвэрийг бүрэн шилжүүлсний дараа борооны дараах мөөг шиг олон үйлдвэрүүд байгуулагдсан. Авто тээврийн газрыг тойроод 4-5 үйлдвэр байдаг. Нийт 12 үйлдвэр үйл ажиллагаа явуулж байна. Хувийн хэвшлийн байгууллагууд хэн нэгний гуйлганд автаад дугаар хэвлээд өгөх зөрчил гаргадаг. Манайд гараагүй серийн дугаараар номер хэвлээд өгсөн асуудал гарсан. Тэгээд тэр зөрчил гаргасан хүнд ямар хариуциага тооцсон бэ гэхэд ажлаас нь халсан гэсэн юм ярьж байна билээ.

Б.Банзрагч:

-Одоо байгаа энэ үйлдвэрүүд ерөнхийдөө ашгийн төлөөх байгууллага. Хэн нэгэн гуйгаад “10 мянган төгрөг өгье, хэвлээд өгчих” гэхэд хэвлээд өгчих жишээтэй. Бид ийм асуудал дахин гаргахгүй байх талаар тэдэнтэй уулзаж ярилцсан. Замын цагдаагийн газраас мэдэгдэл явуулсан. Бүрэн хяналт тавьж чадахгүй. Урьд урьдынхтай адил зөрчил гарвал хариуцлага тооцно гэдгийг мэдэгдсэн. Одоо жаахан хамжааргатай болсон байх.

Ч.Жаргалсайхан:

-Технологийн талаар бас ярих хэрэгтэй юм бий. Номерийн будаг бүдгэрэх асуудал гарч байгаа. Жолооч нар машиных нь номерийн будаг уусч, бүдгэрвэл үнэгүй тодруулах эрхтэй. Бид энэ талаар хүсэлт тавихад хүлээн зөвшөөрсөн. Хэдэн удаа угаалгаад будаг нь бүдгэрч байгаа нь технологи муу байна л гэсэн үг.

Р.Мөнхбаяр:

-Ганц хоёр үйлдвэр монополь байдаг. Одоо 12 үйлдвэр байгаа ч идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулдаг нь долоо байна. Тав нь огт ажиллахгүй байгаа. Үйлдвэр байгуулах хүсэлтэй, бүх шаардлагыг хангасан байвал олон үйлдвэр байх нь буруу биш. Харин ч өрсөлдөөн бий болно. Ажлын чанар сайжирна. Одоо бид улсын дугаарыг тухайн машинаас нь огт салгаж авч болдоггүй болгоё, машинд нь лацдаж ломбоддог болъё гэж санал гаргаж байгаа. Номерийг хэн нэгэн нөхөр тайлаад авчихаж болохгүй эвдэж байж л авдаг болчихвол дугаар солих ямар ч зөрчил гарахгүй гэсэн үг.

-Үйл ажиллагаа явуулахгүй байгаа гэх үйлдвэрүүд нууцаар ажиллаад, дугаар хэвлээд байгаа асуудал үүсэхгүй гэх баталгаа байхгүй биз дээ?

Р.Мөнхбаяр:

-Энэ бол, Авто тээврийн газрын асуудал.

-Зарим замын нэгдүгээр эгнээгээр зөвхөн автобус явуулдаг болсноор такси зогсохгүй байна гэх гомдол иргэд гаргаж байгаа. Энэ гомдлыг хүлээж авах үндэслэлтэй юу. Мөн таксины нэгдсэн зогсоол байгуулахаар ажиллаж байгаа гэсэн. Хаана таксины зогсоол гаргах вэ?

Р.Мөнхбаяр:

-Нэгдүгээр эгнээнээс такси барьдаг зуршил зөвхөн Монголд байдаг. Манайхан нүүдэлчин сэтгэхүйгээр хаа дуртай газраа морио уядаг шигээ хаа дуртай газраасаа такси барьж байна. Таксины зогсоолын талаарх асуудал яригдаж байгаа. Таксины зогсоол байгуулья, таксинууд зогсоолоос очиж зорчигчоо авдаг болгоё гэж байгаа. Гэвч таксины хүрэлцээ, жолоочийн чадвар, тохилог, стандартад нийцэж байгаа эсэх, тэгээд харилцааны соёл үйлчилгээ нь өөр л байх хэрэгтэй.

Ч.Жаргалсайхан:

Таксийг нэгдүгээр эгнээнд оруулах асуудлыг санал болгоод, захирамжлаад гаргасан. Гэхдээ машины өнгө,зүс нь, хэн гэдэг жолооч зорчигчид үйлчилж байгаа нь тодорхой, цэвэрхэн байх ёстой. Стандартад нийцсэн таксийг бид нэгдүгээр эгнээнд оруулья гэж ярьж байна. Одоогоор Улаанбаатарт 15 такси компанийн 750 такси байна. Гэхдээ энэ нь хүрэлцээтэй биш. Такси компанийн удирдлагатай уулзахад “Манай жолооч нар орлогодоо санаа зовохоо больсон. Өдөр үзэгдэхгүй, орой гарч яваад түрээсээ олчихдог” гэж байна билээ. Нэгдүгээр эгнээгээр такси оруулахад амархан, ямар ч асуудалгүй. Засаг дарга дээр 750 таксийг нэгдүгээр эгнээгээр оруулья гэсэн санал оруулж, захирамж гаргуулахад л болно.

Саяхан сургуулийн хүүхдүүдийг зөөдөг автобусыг нэгдүгээр эгнээгээр оруулах захирамж гарсан. 24 сургуульд 67 автобус явж байна. Автобус явуулахаас өмнөх хотын замын урсгалыг харахад өглөө хичээл эхлэхийн өмнө эцэг, эх нь хүүхдүүдээ зөөж замын түгжрэлийн нэг том шалтгаан болж байсан. Гэтэл хүүхдүүдийг автобусаар зөөхөөр сургуулиудын орчинд замын хөдөлгөөнд асар их өөрчлөлт орж байна. Зарим нэг хэвлэлүүдээр “Баян хүмүүсийн хүүхдүүдийг зөөдөг автобустай болгочихлоо” гэж шүүмжилсэн.

67 сургуулийг автобустай болгоно гэж захирамж гарсны дагуу сургуулиуд автобустай болсон. Эцэг эх, сургууль нь асуудлаа яаж шийдсэнийг бид мэдэхгүй. Эхний ээлжинд замын ачааллыг бууруулах гэж л хийсэн. Нийслэлийн боловсролын газарт захын гэр хорооллын холоос сургуульдаа алхаж явдаг хүүхдүүдийг автобустай болгох үүрэг өгсөн. Захын гэр хорооллын бага насны хүүхдүүд эцэг эхийн хараа хяналтгүй, аюултай бүсээр явж байна. Эцэг эх, сургуультай нь гэрээ байгуулаад хөрөнгө мөнгийг нь шийдээд автобусаар зөөдөг болох хэрэгтэй.

Үүрэг өгөгдсөн, хэрэгжинэ байх. Сая хотоос 109 сая төгрөг гаргаад аюултай орчинтой гэсэн 12 сургуулийн дэргэд 29 хурд сааруулагч хийлээ. Одоо хурд сааруулагч тавих шаардлагатай 20 орчим сургууль байна. Мөн гэрэл гэгээ, замын гарц, тэмдэглэгээ хийх хэрэгтэй байна.

-Гарц хоорондын зай хэтэрхий хол учраас явган зорчигчид замын хаагуур ч хамаагүй гардаг. Гарцаар гарч хэвшдэггүй нь гарцууд хол байгаатай холбоотой юм биш үү. Гарцыг ойртуулах боломжтой юу?

М.Ариунболд:

-Гарцыг ойр ойрхон байлгах ямар ч шаардлагагүй. Хамгийн гол нь авто машин, явган хүний гарц хоёрыг л огтлолцуулахгүй байх хэрэгтэй. Гарцыг ойрхон болгосноос нүхэн гарцыг олноор байгуулах нь зүйтэй. Улаанбаатар хотод одоо хоёр нүхэн гарц, нэг гүүрэн гарц байна. Багшийн дээдийн нүхэн гарц болон, гүүрэн гарц явган зорчигчийн асар их ачааллыг дааж байгаа. Энэ хоёр гарцыг гаргаснаар тэр хавьд явган зорчигчийн замбараагүй хөдөлгөөн маш их багассан. Зам дээр гарц хийнэ гэдэг хамгийн болхи арга л даа. Наад зах нь явган зорчигчид гарцаар гарах ёстой гэсэн хийсвэр үнэмшлийг итгүүлдэг, харин жолооч зогсох ёстой боловч тухайн үед өөрөө өөрийнхөө үнэлэмжээ алдвал хүнийг зүгээр үх гэж байгаа хэрэг. Тийм учраас явган хүний гарцыг гэрлэн дохиотой, ачаалалтай зам дээр тавьдаг дүрэмтэй.

Ч.Жаргалсайхан:

-Улаанбаатар хотод 15 газар нүхэн гарц хийх яаралтай шаардлага бий. Гэвч одоо нэгийг хийх гэж хэр удаж байгаа билээ. Дашрамд хэлэхэд Улаанбаатарт замын хөдөлгөөний ачааллыг бууруулахын тулд зах, их дээд сургуулиудыг хотоос гадагш гаргах шаардлагатай. Хоёрдугаарт, төрийн үйлчилгээг цахимжуулах хэрэгтэй. Цахим хэлбэрт шилжүүлчихвэл нэг зөвшөөрөл авах гэж холбогдох бүх газраар ордог байдал арилна.

-Соёлын төв өргөөний хойт талын замаас Тусгаар тогтнолын ордон руу ордог туслах зам дээр түр зогсохыг хориглосон тэмдэг байгаа. Гэвч тэнд өдөржин нэг эгнээ хаагаад битүү машин зогсчихдог. Хажуугаар нь зөрөхөд хүндрэлтэй. Иймэрхүү замыг нэг урсгалтай болгож, цэгцэлж болдоггүй юм уу?

М.Ариунболд:

-Анхнаасаа хоёр урсгалтай хийсэн замыг нэг урсгалтай болгоно гэж байхгүй. Харин тэр зам дээр иргэд машинаа тавихгүй байх хотын соёлд л суралцах хэрэгтэй. Сөүл хотын Захирагчийн алба үүдэндээ ямар ч зогсоолгүй байдаг. Өндөр хөгжилтэй орнууд хэзээ хоёр гэрлэн дохионы голоор манайх шиг гарц гээд цагаан зураас татдаг байсан юм. Хонгконгийн өндөр байшингууд бүгд оффис биш. 1-6 давхартаа машины зогсоол байдаг.

-Жолооны үнэмлэх хэвлэгдэхгүй удаж байгаа. Энэ асуудал Замын цагдаад хамаатай хэвээрээ юу. Яагаад байн байн хэвлэхээ больдог юм бэ. Хэзээнээс хэвлэгдэх вэ?

Б.Очирбат:

-Үнэмлэх хэвлэдэг бэлдэц нь тасалддаг. Одоо удахгүй тендерт шалгарсан компани маань ажил үйлчилгээгээ эхлэх гэж байна. Аравдугаар сарын дунд гэхэд хэвийн байдалдаа орох байх. Хүлээгдэж байгаа үнэмлэхүүдээ эхнээс нь гаргаж хурдан шуурхай иргэдэд хүргэхээр ажлаа зохион байгуулж байна.

Эх сурвалж:"Өдрийн Шуудан"

Хөдөлгөөний аюулгүй байдал хангахгүй зам, барилгуудыг улсын комисс хүлээж авч байна
Tweet
Bolod.mn