бодвол том эндүүрэл. Монголын улс төрийн түүхээс урт нас, удаан жаргалтай эвслийг олно гэдэг өвсөн дунд гээгдсэн ганц ширхэг зүүг олохтой адил. Угаасаа олдох ч үгүй. Гэвч гэнэн монголчууд, мөн хулхидаж ханаж цадахыг умартсан улс төрийнхөн эвсэж, иргэд их нэгдэлд найр тавин итгэл хүлээлгэсээр өнөөдрииг хүрлээ.

Өдийгөөс хэдхэн сарын өмнө “Шударга ёс” эвсэл сонгуульд чамлахааргүй амжилт үзүүлж, сонгуулийн өмнөх сурталчилгаагаа уянга төгөлдөр гэж тодотгож болохуйцаар хийж байж билээ. Хоёр энхийн нэгдэл гэх онцлогтой уг эвсэлд олон хүн санал өгсөн нь сонгуулийн дүнгээс харагдсан ч хэр урт наслах бол гэх таамаг хөвөрч байсан сан. Олон таамаг нэг их хол зөрсөнгүй xoёp гурван cap ч болохгүй байж мэдэхээр байсан ч ичих нүүр гэдэг юм улстөрчдөд ч гэсэн байдаг юм шиг байна лээ.

УИХ-ын ээлжит сонгуулиар чамлахааргүй санал иргэдээс авсандаа бантаад бас ч гэж удсаан, хөөрхий. Гэхдээ одоо эргэлт буцалтгүйгээр дашийн шог болж буй. Хэдийгээр МҮАН болон МАХН-ын нэр нөлөө бүхий лидер гэгддэг улстөрчид, бид Монголын улс төрийн түүхэн дэх эвсэл нэгдлийн гунигт хувь тавиланг давтахгүй, дор хаяж есөн жил нэгэн дээвэр дор эв найртай аж төрнө гэж мэдэгдэцгээгээд байсан нь ч бас л худлаа болж орхилоо.

Шуудайд хийсэн үхрийн эвэр мэт аяглацгаах болсон “Шударга ёс”-ныхон жам ёсоор төрхөм төрхөмдөө буцацгааж байх шиг байна. Яг л Жамух мэт үүр цүүрээр албатуудаа дагуулан салж нүүх болсны гол учир нь улстөрчдийн улангасан дурладаг албан тушаал, эрх мэдлийн төлөөх улайрал. Намайг сайд болгоогүй учраас би энэ намаас татгалзаж, есөн жилийн хугацаатай хийсэн гэрээгээ хөсөр хаяж байна гэж хэлэхдээ улайхгүй байгааг нь харахад улстөрчдийн зориг бас ч гэж чангарч байгаа юм байна гэж бахадмаар...

Эхлэл бас төгсгөл биш ч их нүүдлийн дундах зарим улстөрчдийн сонголт бас ч гэж баахан хачин санагдаад байгааг нуух юун. Цагтаа АН-ыг толгойлж, цас орохоор араараа тавиулж явсан М.Энхсайхан туурга тусгаарлаж, надаар намаа удирдуулахгүй, их тулаанаас /улс төрийн хүрээнд буюу тогоонд өрнөж буй элдэв үйл явдлыг тулаан гэж хэлж болдог бол тэр шүү/ шахан гаргахыг хүссэний зоргоор гудамжинд лааз өшиглөж, гэртээ намтар бичиж суух хүн би биш ээ гэж омтгойрон ҮШН-ыг байгуулахаар гарахад одоогийн УИХ-ын гишүүн Ц.Цолмон дагаж байж билээ.

Түүнийг АН-ын гишүүнчлэлээс татгалзаж, М.Энхсайханыг дагахад хамгийн их “гашуудсан” хүн бол өдгөөгийн их хотын “амбан” захирагч, Монгол Улсын баатар Э.Бат-Үүл. Арай ч дээ Цолмоон, бусад нь яавал ч яаг гэхэд чи ингэж болохгүй ш дээ хэмээн бараг л хоолой чичрүүлэн гомдоллож байсныг нь олон хүн сонссон. Харин Ц.Цолмон би ардчилсан Монголын иргэн. Би сонголтоо хийж байна. АН миний, бидний хүсэж, тэмүүлж байснаас огт өөр замаар, бас огт мэдэхгүй дуу дуулаад яваад байна гэх утга бүхий үгийг аядуухан хэлчихээд хаалга хаасныг сайн санаж байна.

Уг нь би мань эрийг МҮАН-д элссэнээр хүссэн зүйл хүзүүгээр нь татаж, дуртай дуугаа домог болтол дуулж яваа улстөрч гэж боддог байлаа. Гэтэл бас үгүй ажээ. Мань эр хэдхэн хоногийн өмнө МҮАН-аас татгалзан МАХН-ын гишүүн болоодохлоо. Тэр МҮАН-аас гарч МАХН-д орох болсон тухайгаа “ Яагаад МҮАН-ын гишүүн МАХН-д орж болохгүй гэж. Одоогоос 5-6 сарын өмнө л МАХН-МҮАН гэсэн хоёр нам хоёулаа засагт байгаагүй.

Тиймдээ ч хоёулаа биендээ хэрэгтэй гээд эвсэл байгуулж, сонгуульд оролцсон. Тэгээд сонгуулийн үр дүнгээр хоёулаа засаг төрийг барилцаад явж байна. Бодит байдлыг харахад өнөөдөр МАХН МҮАН- аа үгүйсгэж голдог, МҮАН МАХН-аа үгүйсгэж голдог байдалтай байна. Ийм л процесс явагдаж байна. Тиймээс хувийн эрх ашгаа орхиод Монголынхоо төлөө нэгдэх ёстой гэсэн саналыг тавьсан.

Би улс төрийн хоёр хүчин нэгдэж, нэг хүчтэй улс төрийн хүчин байгуулаасай гэсэн үндсэн дээр МАХН руу нэгдсэн. Тиймээс МҮАН-ын гишүүн МАХН-д орж болдгийг, ороод ямар байдгийг өөрийнхөө амьдрал дээр үзүүлье. Мөн Ц.Цолмон гэдэг хүн МАХН-д элссэн нь хоёр намын нэгдэх эхлэл байгаасай гэж бодож байна.” гэж ирээд л янзтай тайлбарлаж байна лээ. Яг л хөхөө мэт донгодож байгаа харагдсан.

Есөн жилийн гэрээт эвсэл манан болж замхрах задрал ид өрнөж байх зуур МАХН орон нутгийн сонгуульд бие дааж орно гээд хэлчихсэн нь энэ бүхнийг бататгаад өгчихсөн хэрэг биш гэж үү. За тэгээд МАХН амиа аргалж довоо шарлуулах хүсэлтээ ил тод илэрхийлж байх зуур МҮАН-ын гишүүн, УИХ-ын гишүүн Г.Уянга Орон нутгийн сонгуульд АН-тай хамтарна гэх ухааны юм яриад эхэллээ.

Гэхдээ АН тэдний саналыг хүлээж авах нь юу л бол.Тэгэхээр Г.Уянга гишүүний мэдэгдэл ердөө л Шударга ёс эвсэл “шутка” байсныг баталснаас өөр юмгүй гээд хэлчихэд нэг их буруудахгүй байх. Мэдээж зарим хүн эвсэл нурахгүй гэж байдаг чангаараа хашгирч байгаа ч эвсэл гэх нэгэн дээвэр дор төвхнөсөн намууд орон нутгийн сонгуульд тусдаа орж байгаа нь эвдрэл. Өөр юу ч биш шүү.

Хэдийгээр тэд өөрсдийнхөө улс төрийн хэм хэмжээг шалгах гэсэн оролдлого. Орон нутгийн сонгуулиар хэн нь хэн бэ гэдгээ харуулна. Цаашид сонгуулийн дараа хоёр нам нэгдэх үйл явц эрчимтэй өрнөнө гэж хэлж байгаа шиг нь худал зүйл байхгүй. Дахин сануулахад УИХ дахь МАХН-МҮАН-ын “Шударга ёс” эвсэл дотор хүчний харьцааны шилжилт үүсэхэд эрхэм гишүүн Ц.Цолмон МҮАН-аас гарч МАХН-д элссэн нь тодорхой хэмжээгээр нөлөөлсөн.

Уг нь УИХ дахь эвсэл дотроо МҮАН зургаа, МАХН таван гишүүнтэй байсан юм. Гэтэл Ц.Цолмон МАХН руу орсноор МҮАН тав, МАХН зургаан гишүүнтэй болж, эвсэл дотроо илүү эрх мэдэлтэй МАХН-ын хүч зузаарч байгааг хэрхэн үл анзаарах. Мэдээж МАХН-ын гишүүд Ц.Цолмонг орж ирсэнд талархаж байгаа. Харин МҮАН-ынхан намынх нь квотоор жагсаалтад багтан УИХ-д сонгогдчихоод орхиод гарсан журмын нөхөртөө гомдолтой байгаагаа эхнээсээ аль хэдийн илэрхийлчихсэн.

Энэ бүхнийг нуршихын учир товчхондоо Шударга ёс эвсэл хэр удаан наслах вэ гэх иргэдийн асуултын хариу билээ. Гэтэл байчихаад өнөөдүүл чинь Орон нутгийн сонгуульд зарим газар аль ч хамаагүй намтай эвсэж оролцоно гэх утга бүхий зүйл яриад уналаа. Янз нь Дорнодод МАХН-МҮАН хоёр, Алтайд МАХН-МАН-тай, Хэнтийд АН, МҮАН-тай гээд л явж өгөх юм байх аа.

Ядаргаатай юм яриад байхаар үнэхээр л намууд тойрог тойрогт эвсэж оролцохоор тохиролцож ярилцаад товлочихсон юм бол хүмүүсийнхээ нэрсийг тавиад л иргэдэд сонголт таных гээд үлдээчихвэл яасан юм бэ. Эсвэл намуудаа татан буулгаад Их Монгол улс эвсэл байгуулсан ч яадаг юм бэ. Засаг дарга нарыг УИХ-ын сонгуулийн өмнө бөөнөөр нь хоморголон устгах үйл явцтай андуурам бөмбөгдөөд байснаа умартан, сандал ширээ, эрх ямбанд нь тэгтлээ шунамхайраад байхын утгыг ойлгохгүй нь.

Тэртээ тэргүй иргэд орон нутагт хэн юу хийж чадахыг намтай намгүй ялгаад салгачихна. Айл гэрийн хоёрыг хүртэл улстөржүүлж нам, хөдөлгөөнөөрөө хөлөө жийлцэхэд хүргээд байдаг өнөөгийн монголчуудын эх захгүй их улстөржилтийн гажгийг засах алтан боломж ч юм билүү, хэн мэдаээ... Түүнээс биш хоёр нам нэгдлээ гээд нэг их өөрчлөлт гарахгүй.

Үсрээд л бичиг цаасны ажил бий болох байх гэдэг үгэнд итгэж болохгүй. Угаасаа нэгдэхгүй л дээ. Гэхдээ нэгдэв хэмээн мөрөөдвөөс ихээ сонин юм болох байх. Эвдэрснээсээ ч долоон дор юм болж магад. Магадлал нь маш өндөр харагдаад байгаа юм. Эцэст нь дуулгахад Ц.Цолмон гишүүн МАХН-д орсноор Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны даргын сэнтий нь ганхаад эхэлчихсэн шүү...

Сэтгүүлч З.Урансүх
Эх сурвалж:”Улаанбаатар Таймс”

Эвсэж, эвдэлж байхаар Их Монгол гэдэг барьцтайхан “юм”-тай болчихвол ямар вэ
Tweet
Bolod.mn