Баянгол дүүргийн 11 дүгээр хорооны нутаг дэвсгэрт байрлах “Хангай” зочид буудалд өнгөрсөн бямба гарагт 14-18

насны таван хүүхэд газ үнэрлэж байгаад дэл­бэрч, түлэгдсэн хэрэг гарсан. Сүү­лийн үед хүүхдүүд газ, цавуу, бен­зин үнэртэж, мансуурах нь их болсон. Сургуулийнхаа ха­шаа, байрны орцонд хүүхдүүд  ман­­суурч байна гэсэн дуудлага цаг­­даагийн газарт ихээр ирэх болж. Тухайлбал, өн­гөр­сөн ням гарагт гэхэд Сүх­баатар дүүр­гийн 16 дугаар хороо, 58 дугаар цэ­цэр­лэгийн хашаанд 10 га­руй­хан настай хоёр хүүхэд газ үнэр­­лэн мансуурч байсан тухай цаг­­даагийн газраас мэдээлж бай­­на. Харин  энэ гаж зуршлыг өөг­­шүүлж байгаа газар нь нийс­лэ­лээр дүүрсэн зочид буудал нэр­тэй “амбаарууд” болж байх шиг бай­на. Хүүхдүүд сургууль, цэ­цэр­лэ­гийн хашаа, байрны орцонд ман­суурахаар иргэд цагдаад мэ­дээлчихээд байгаа учир зо­чид буудалд орж, тухтайхан ман­суурдаг болсон бололтой юм.  Гэхдээ зочид буудал гэсэн хаяг­тай дэн буудлуудыг сонгож ордог аж. Учир нь тэд тодорхой стандарт мөрд­дөг­гүй, мөнгөө төлж л байвал биеэ үнэлэгч, архичин, 10, 20-иороо нийлсэн оюутнууд, дунд сур­гуулийн сурагчдыг ч хамаагүй оруул­даг.  
Хатуухан хэлбэл, архидалт, садар самуун, гэмт хэргийн үүр уурхай болчихсон байна. Тиймээс хатуу стандарт тогтоож, зочид буудал нэр зүүж, стандарт зөрчдөг “амбаар”-уудыг цэгцлэх цаг болж.
Зөвхөн “Хангай” зочид буудлын жишээн дээр аваад үзье. Дөрвөн эрэгтэй хүүхэдтэй ганцхан бага насны охин зочид буудлын нэг өрөөнд хамт орох гэж байхад угтагч хийж байсан залуу юугаа бодож байв аа. Үнэхээр стандарт мөрддөг бол бичиг баримтыг нь шалгаад, оруулахгүй байх ёстой байсан. 18 нас хүрээгүй хүүхдийг эцэг, эх, асран хамгаалагчгүйгээр зочид буудалд оруулдаггүй журам уг нь байдаг санаатай. Тэр стандартыг огт хангадаггүй нь эцсийн дүндээ ийм хэрэг гарахад хүргэж байгаа юм. Нөгөө талаар зочид буудалд орж байгаа залуучуудын цүнхийг ухаж, юутай орж байгааг нь хянах хэрэгтэй. Тэртээ тэргүй манай иргэд дүрэм журмыг сахиж сураагүй хүмүүс. Тиймээс буудлынхан стандартаа мөрдөж, цүнхийг нь ухах л хэрэгтэй. Мөнгөний боломжтой, үнэхээр буудаллаж амрах гэж байгаа хүн “hotel” гэж бичсэн хаягтай дэн буудалд буухгүй нь ойлгомжтой. Бодит байдал дээрээ архи уух гэсэн, мансуурах гэсэн залуус бөөн бөөнөөрөө хямдхан, заваан буудланцаруудыг зорьж байгаа нь маргашгүй үнэн. Ядахын мууд дэн буудлууд цүнхийг нь ухчих зоригтой,  20 мянган төгрөг алдахаас айхгүй байсан бол хүүхдүүд түлэгдээ ч үү, үгүй ч үү. Өчигдрийн байдлаар түлэгдсэн хүүхдүүдийг эмчилж байгаа Гэмтэл согог судлалын үндэсний төвийн Түлэнхийн тасгийн эрхлэгч Б.Бат-Оргилоос хүүхдүүдийн биеийн байдал ямар байгааг тодруулахад “Хүүхдүүд бүгд гуравдугаар зэргийн түлэгдэлттэй. Хоёр хүүхэд сэхээнээс гараагүй байна. Ерөнхийдөө амь наснаас холуур өнгөрсөн. Гурван хүүхэд нь тасагт эмчлүүлж байгаа. Биеийн байдал тогтвортой байна” хэмээсэн.
Өнөөдөр хэн нэгэн зочид буудал байгуулахын тулд төр, засгаас заавал тусгай зөвшөөрөл аваад байх шаардлага байхгүй. Хувийн өмчийн 00.7 га газар дээрээ ч хоёр давхар байшин бариад, хэдэн ор тавиад л зочид буудал гэсэн хаяг зүүчихэж болно. Тэгэхдээ өрөөний стандарт энэ тэр гэсэн багахан шаардлагыг биелүүлэхэд хангалттай.  Монгол Улс анх 1998 онд зочид буудлын стандартыг боловсруулжээ. Ингэхдээ Европын стандартыг хуулаад л биччихсэн юм билээ.  Гэтэл энэ стандартыг биeлүүлэх ганц ч зочид буудал  гарч ирээгүй гэж байгаа. Аргагүй шүү дээ, зочид буудал, дэн буудлынхаа ч ялгааг мэдэхгүй байгаа юм чинь яаж Европын стандартыг дагах юм бэ. Тиймээс   2008 онд дахин шинэчилж, Азийн чиг хандлагыг дууриагаад авч.   Шинэчилсэн стандартаар бол зочид буудлууд өөрийн гэсэн ус цэвэрлэх байгууламжтай байхаас гадна цахилгаан хангамжийн 30 хувийг шийдвэрлэх сэргээгдэх эрчим хүчний технологиор тоноглогдсон байх ёстой гэж байгаа. Ийм стандарт батлагдаад дөрвөн жил өнгөрч байхад шаардлага хангах ганц ч зочид буудал Монголд баригдаагүй л байна. Нөгөө “галуу дуурайж хэрээ хөлөө хөлдөөв” гэдэг шиг л юм болж байгаа юм. Түүний оронд ядаж бүртгэлийн дэвтэр дээрээ орж гарсан, хоносон бүх хүний нэрийг, иргэний үнэмлэх, регистерийн дугаартай нь яс бүртгэдэг болгоод хэвшүүлчихсэн бол арай өөр байх байсан юм. Манай зочид буудлууд наад захын шаардлага болсон тиймхэн стандартыг мөрдөхгүйгээс болж хэн дуртай нь буудалд орж, хүн алж, охид бүсгүйчүүдийг хүчирхийлж, мөрийтэй тоглож, мансуурч байна. Нэг үгээр хэлбэл, юу дуртайгаа хийдэг гэсэн үг.
Өнөөх алдартай “Хангай” зочид буудлаас нярай хүүхдийн цогцос олдож байлаа. 14 настай охиныг Сүхбаатар дүүрэгт байрлах нэгэн зочид буудалд хүчирхийлсэн хэрэг гарсан гээд дурьдаад байвал дуусахгүй. Зөвхөн энэ оны эхний есөн сарын байдлаар зочид буудалд 227 гэмт хэрэг гарсан байгаа юм. Бас л их тоо шүү. Үүний тодорхой  хувийг бага нас нь охидыг зочид буудалд авч орж, хүчиндсэн хэрэг эзэлж байгаа. Яг нарийн тоог албаныхан нууцалж байна. Хэрэв зочид буудлууд насанд хүрээгүй хүүхдийн оруулахгүй байх журмаа мөрддөг байсан бол 14 настай хүүхэд зочид буудалд ороод, хэн нэгэн этгээдэд хүчиндүүлэхгүй л байсан болов уу.  Зочид буудлууд багахан л журам мөрдөхөд энэ төрлийн  гэмт хэрэг тодорхой хувиар буурна. Үндсэндээ дэн буудлууд архидалт, садар самууны үүр уурхай болж байгаа учир нэг л хэрэг гарвал үйл ажиллагааг нь зогсоодог, хаадаг болох хэрэгтэй байна.

Т.Оюунбилэг: Зочид буудлуудыг камержуулах шаардлага тавьсан байгаа

Бид зочид буудлын стандарт, дүрэм журмын талаар Нийслэлийн мэргэжлийн хяналтын газрын улсын байцаагч Т.Оюунбилэгээс  тодруулсан юм.

-Зочид буудал барих зөвшөөрлийг хаанаас авдаг юм бэ?
-Хуучин 2010 оноос өмнө улсын байцаагчийн дүгнэлт гэж гардаг байлаа. Гэтэл 2010 онд Төрийн хяналт, шалгалтын тухай хууль гэж гарснаар зарим нэг чиг үүрэг дээр улсын байцаагчийн дүгнэлт гарахаа болчихсон юм. Түүнийг хүмүүс зөвшөөрөл гэж ойлгоод байдаг юм. Тэр бол зөвшөөрөл биш. Энэ дэн буудал үйл ажиллагаа явуулж болно, болохгүй гэсэн дүгнэлтийг улсын байцаагч гаргадаг байсан.  Улсын байцаагч дүгнэлт гаргахаа больсноос хойш захын дүүрэг, байрны орц хонгилуудад дэн буудал олноороо бий болж эхэлсэн. Тэр газрууд аялал жуулчлал, дэн буудал MNS27382007 гэсэн стандартыг мөрдөж байгаа. Өмнө улсын байцаагчийн дүгнэлт гаргадаг байхад зочид буудал барьж байгаа иргэд бүх зөвшөөрлөө аваад, стандартынхаа дагуу тохижуулчихлаа гэж биднийг аваачиж үзүүлдэг байсан. Тэгэхэд арай хяналттай байлаа. Одоо бол хүмүүс дураараа аашилж, өөрсдийнхөө авсан 00.7 га газартаа 5-6 өрөөтэй байшин барьчихаад, түүнийгээ буудал болгоод ашиглаж байна.  Бид одоо цагдаатай хамтарч шөнийн шалгалт хийдэг. Гэхдээ удирдамжтай байж шалгана шүү дээ. Удирдамжгүй  шалгана гэж байхгүй. 
-Удирдамжаа хаанаас авдаг юм бэ?
-Удирдамжаа төлөвлөгөөний дагуу гаргадаг. Нийслэлийн мэргэжлийн хяналтынхан хуралдаад, төлөвлөгөөт болон төлөвлөгөөт бус шалгалт гэж гаргадаг. Түүнийхээ дагуу 2012 оны төлөвлөгөөнд орсон шалгалтаа бид хийж байгаа. Байцаагчийн дүгнэлт гаргадаг байхад зочид буудлын эзэд стандартаа биелүүлээд, бичгээ авч ирээд уулздаг байлаа. Байцаагч дүгнэлт гаргахаа больсноос хойш ашгүй гэсэн шиг дураараа дургиж эхэлсэн.
-Тэгээд одоо хэн хянаж байгаа гэсэн үг вэ?
-Манайх хянахын хувьд хянаж байгаа. Бид цагдаагийн газар, ТББ-уудтай хамтарч энэ намар шалгалт хийсэн. Дүүргийн мэргэжлийн хяналтынхан ч гэсэн цагдаатай хамтраад шөнийн шалгалт хийдэг.
-MNS27382007 гэсэн стандартад ямар шаардлага, заалтууд багтсан байдаг юм бол?
-Нэг хүнд оногдох ам.метр, ор, өрөөний хэмжээг заачихсан байдаг юм.
-Хаа сайгүй баригдаж байгаа буудлууд энэ стандартыг мөрдөж чадаж байгаа юу?
-Уг нь стандартыг барих л ёстой. Гэхдээ буудал гэдэг өөрөө онцлогтой. Бусад үйлчилгээний салбараас ялгаатай нь 24 цагийн турш ажиллаж байдаг. Ихэнх үйлчилгээний газрууд орой 21-24  цаг гээд амардаг бол буудалд өглөө 06:00 цагт хүн очсон ч хүлээж авч байх ёстой.  Байнгын үйлчилгээний тордолттой байх ёстой. Үргэлж арчилж, угааж , цэвэрлэх ёстой. Гэтэл манайд буудал ажиллуулж байгаа хүмүүс тордолтоо хийдэггүй. Угтагчдаа даатгаад орхидог. Өөрсдийнхөө үүрэг хариуцлагыг биелүүлэхгүй байгаа юм. Цагдаа бол садар самуунтай тэмцэх, насанд хүрээгүй хүүхдэд үйлчилж байна уу гэдгийг хянана. Бид стандартыг хангаж байна уу гэдгийг нь л хянадаг.
-Танайхаас насан хүрээгүй хүүхдийг буудалд оруулахгүй гэдэг стандарт, дүрэм журмын хангалтыг огт шалгадаггүй гэсэн үг үү?
-Яг ч тийм биш. Манай журманд ийм заалт байгаа. Бид буудлуудад очоод оруулж байгаа хүмүүсээ бүртгэж бай гэж шаарддаг. Тэр хүн насанд хүрсэн байна уу, согтууруулах ундаа авч явна уу гэдгийг хянах ёстой. Гэхдээ хүмүүс мөнгөө төлөөд орж байхад нь нэгжээд, шалгаад байхаар хэцүү байдаг байх. Зочид буудал ажиллуулж байгаа хүмүүс ч тэгж ярьдаг. Бид шалгалтаар явахдаа зочны дэвтрийг үзээд, шалгаад л явдаг. Одооноос бид зочид буудлуудыг камертай бол гэсэн үүрэг өгсөн. Учир нь биеэ үнэлэгчид, тэр зам руу орсон бага насны хүүхдүүд намайг буудал руу чирж орсон, хүчирхийлсэн гэж мэдүүлээд байдаг. Түүнийг камерын бичлэгээр шүүж харвал үнэн зөвөөр нь шийдэж болно. Мөн орсон хүмүүсээ бүртгэсэн байна уу, үгүй юу гэдгийг нь ч харж болно шүү дээ.
-Шалгалт хийсэн гэсэн. Шалгалтаар ямар зөрчил илрэв, зочид буудал хааж, үйл ажиллагааг зогсоосон уу?
-Есөн дүүргийн хэмжээнд шалгалт явуулж, 714 зөрчил илрүүлж, 32 хувийг нь газар дээр нь арилгуулсан.  Зөрчилтэй байгаа аж ахуй нэгж, иргэнд 42 газарт улсын байцаагчийн албан шаардлага хүргүүлсэн. Долоон зочид буудлын үйл ажиллагааг түр хаасан. Тэр дагуу зөрчил арилгуулах албан шаардлага өгсөн. Хамгийн гол нь миний түрүүнд хэлсэн байнгын тордолт хийхгүй бол 3-6 сар болоод стандарт хангахаа больдог байхгүй. Үйлчлүүлэгч нар буудалд ороод зодоон хийдэг, эд зүйлсийг нь эвддэг, цагаан хэрэглэлээр нь гутлаа арчдаг гээд зовлон байдаг юм билээ.
-Шаардлага хүргүүлснээс хойш камер суурилуулж бай­гаа зочид буудал хэр байна. Тэр дагуу шалгасан уу?
-Шалгасан. Ихэнх зочид буудал камер суурилуулж байгаа.

Н.Пунцагболд
Эх сурвалж: www.mminfo.mn/content/35625.shtml