-Чимээгүй байна гэж хэлж болохгүй л дээ. Яахав, хүмүүс тодорхой зүйлүүдийг л хараад байгаа байх. Гэхдээ бид нарын хувьд үйл ажиллагаа тасалдсан, доголдсон байдалд ороогүй ээ. Хийдэг ажлаа хийгээд л явж байна. Магадгүй сонгууль явагдаж, улс төрийн нөхцөл байдал өөрчлөгдсөнтэй холбоотойгоор ажил гүйцэтгэх албан дээр өөр.

Хүмүүс очсон учраас урд өмнө тавьж байсан шаардлагуудаа дахин тавьж, уламжлаад, хариугаа шаардаж хүсээд л хамтран ажиллах үе шат руу хүргүүлэн энэ үе шат руугаа дахиад орж байна. Шаардлагатай бол зарим шаардлагуудыг тавих юм руу шат дараалаад явах л байх л даа. Ийм байдалтай л байна.

-Танайхан Онги гол дагуулан чацарганы бут тарьж байсан. Тэр ажил юу болсон бэ. Уг нь үр дүн сайтай л өрнөж байсан санагдах юм?

-Онги голын дагуу таван гол ажлын нэг л дээ. Хөтөлбөрийн шинжтэй явж буй таван ажлын нэг. Онги гол ойн зурвас маань 2004 оноос эхэлсэн. Жилд заримдаа гурван га хүртэл зарим жил ганц хоёр га-д мод бутаа тариад л явж байна. Жил жилийнхээ боломжоос хамаардаг гэсэн үг. Одоогийн байдлаар таван сумын нутагт буюу 16 га-д найман төрлийн 13 мянган суулгац суулгачихаад байж байна.

Эхнийх нь төгөл болчихсон, эхнээсээ жимсээ өгөөд эхэлчихсэн. Өөрөөр хэлбэл үр ашигтай байдал руугаа шилжчихсэн гэж ойлгож болно. Цаашдаа үргэлжлүүлээд жил жилд нэмээд л яваад байна.

-Засаг төр шинэчлэгдчихлээ. Өнөөх урт нэртэй хуулийн хэрэгжилтэнд та бүхэн сэтгэл дундуур байдаг. Энэ талаар шинээр эмхлэгдсэн Засгийн газартай хамтран ажиллах талаар ч гэдэг юм уу уулзаж, ярьж хөөрөв үү?

-Бидний гол тавьдаг, тэргүүлэх чиглэлийн ач холбогдолтой, дэвшүүлж тавьдаг асуудал маань энэ урт нэртэй гэж цоллоод байдаг Гол мөрний урсац бүрэлдэх эх, ойн сан бүхий газрын хамгаалалтын бүсэд ашигт малтмал ашиглах, хайхыг хориглох тухай хуулийг хэрэгжүүлэх ажил. Бүрэн хэрэгжүүлэх шүү. Тэр ажиллагааны тухайд өмнөх Засгийн газар хөдөлж өгөөгүй.

Өмнөх УИХ хуулийн хэрэгжилтэнд хяналт тавих үүргээ биелүүлээгүй. Ерөнхийлөгчийн зүгээс зарим нэг алхмуудыг хийсэн боловч бүрэн дүүрэн ажил болоогүй. Тиймээс бид одоо Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайдад яг энэ асуудлаар хандчихаад байж байна. Шинээр үүссэн нөхцөл байдалтай холбоотой, өөрөөр хэлбэл өөр хүмүүс гарч ирсэн, улс төрийн нөхцөл байдал өөрчлөгдсөнтэй холбоотойгоор холбогдох хүмүүст санал хүсэлтээ тавиад явж байна.

Тэрний дагуу бидэнтэй хамтарч ажиллах хүсэлтийн хариуг УИХ гайгүй хурдан өглөө, одоогоор. УИХ-ын даргад өгсөн саналын дагуу хамгийн түрүүнд Байнгын хороо хүлээж авч уулзаад гурван сарын өмнөөс ажлын хэсэгт нь орж ажиллаж, хуулийн хэрэгжилтэнд орон нутагт хяналт тавихад гишүүдтэй нь хамтарч ажилласны үр дүнд одоо ажлын хэсгийн дүгнэлтээ чуулганд танилцуулах гэж байгаа.

Ямар ч байсан бидний тавьсан саналууд дээр нэлээн ахиц гарах болов уу гэж найдаж байгаа. Дутуу дулимаг орхигдож байгаа зүйл дээр саналаа хэлээд явна гэсэн бодолтой байна. Засгийн газрын хувьд сайн хөдөлж өгөхгүй байгаа.

-Манайхан сэтгэлийн хөөрлөөр аливаа асуудалд хандчих гээд байдаг гэмтэй. Та нар эрдэмтэдтэй хэр ойр дөт ажилладаг вэ. Байгаль орчны асуудалд эрдэмтэн судлаачдын үг их чухал байх шиг санагддаг учраас асууж байна л даа?

-Байгаа нөөц боломжиндоо тааруулж, шавхаад ч гэж болно доо... Аль болохоор олон нийтийн дэмжлэгийг авч, улс эх орныхоо язгуур эрх ашгийн төлөө зогсож байгаа хүмүүстэй хамтарч ажиллах чигийг бид байнга л барьж ажилладаг. Тухайн цаг үеийн нөхцөл байдлаас үүдэлтэйгээр хамтын ажиллагаа хэр бүтэлтэй болох вэ, хэр олон хүн оролцох нь вэ гэдэг ч юм уу.

Аливаа үйл ажиллагаа талууд яаж хүлээж авснаас хамааралтайгаар явагддаг юм. Онги гол болон Гол нууруудын нэгдсэн хөдөлгөөнийхний тухайд бүгд л зөвлөх багуудтай. Нэг их нийтэд зарлаад байдаггүй л болохоос биш. Зарлах шаардлага ч байдаггүй. Зарим нэг эгзэгтэй асуудлууд дээр мэргэжлийн багт сөргөөр нөлөөлөхөөс сэргийлдэг ч гэж хэлж болно. Нам эвслийн тухайд ч улс төрийн харьяаллаас үл хамааран сэтгэлтэй хүмүүстэй хамтрах байр суурийг барьж байна.

-Онги голоо хайрлаж хамгаалъя гэж хичээл ордог, бүс нутгийн хэмжээнд. Энэ ажлаа өргөжүүлж, нийт ерөнхий боловсролын сургуулиудад. хичээл болгон оруулах санал хүсэлтээ холбогдох яамдад өгч үзсэн үү. Их зүгээр санагдсан?

-Шинэ Засгийн газар байгуулагдсантай холбоотойгоор наад асуудлыг чинь Боловсролын яам, Засгийн газар, Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн яамны сайд нарт хүсэлт тавьсан. Боловсролын дэд сайд 20-иод хоногийн өмнө уулзаж, үнэхээр сайн үр дүнтэй зүйл хийгдэж. Ажил хэрэг болгож өргөжүүлмээр юм байна гэсэн. Бидний зүгээс энэ асуудлыг тусгай сурах бичиг боловсруулж, Онги голын сав газар гэдэг тусгай сурах бичиг болгооч ээ гэсэн юм.

Бидний хувьд тав арван төгрөгөөс болж тасалдах ч юм уу эрсдэл гарчих гээд байдаг юм. Уг нь тасалдаж болохгүй ажил шүү дээ. Тиймээс анхны ажил гэдгээр нь үлгэр жишээ болгоод бусад сав газруудын дагуух сум аймгийн сургуульд хичээл заадаг болгоё гээд байгаа юм. Туул голын ч гэдэг юм уу, ийм агуулгатай сурах бичгийг боловсруулж, Туулын эрэг дагуух сумдын хүүхдэд хичээл заая гэсэн саналыг маань их нааштай хүлээж авсан. Ажил болох болов уу гэж горьдоод л байж байна.

-Төрийн бус, ялангуяа ард түмний нэрийн өмнөөс ч гэдэг юм уу байгаль орчны чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг байгууллагуудыг санхүүжилтээ хэрхэн зохицуулж байна вэ гэх хардлага байнга дагадаг. Хэдэн төгрөг аваад амаа хамхилаа гэх шүүмж их л гардаг. Танайх яаж санхүүжилтээ зохицуулдаг юм бэ, нууц биш бал шүү дээ?

-Хоёр л арга зам байдаг юм шүү дээ. Нэгд, дэмжиж буй хүмүүс, байгууллагын оролцоо, нөгөөдөх нь өөрсдийнхөө урд хойд хормойг барина даа. Дэмжиж буй байгууллага хувь хүмүүс дотор зарим үед төрийн байгууллага ч орж ирж л байдаг. Заримдаа татгалзаж л байдаг. Өргөн утгатай ойлголт л доо. Гол юм хандиваар л явдаг юм.

-Энэ удаа төрийн бус байгууллагын тэргүүн, байгаль орчноо хамгаалахаар тэмцэгч гэдгээ алгасаад хувь хүний хувьд өнөөгийн улс төрийн нөхцөл байдлыг хэрэн дүгнэж байна вэ. Хүссэн хүсээгүй бүх л зүйл улс төртэй хутгалддаг болохоор асууж байна л даа?

-Монгол хүн, энэ цаг үед төрж өссөн хүний хувьд шулуухан хэлэхэд, өнөөдөр болж байна гээд дүүрэн итгэлтэй хэлчих хандлага монголчуудад алга. Хаанаас хэнээс ч асуусан хэлж өгөхгүй шүү дээ, ойлгомжтой. Ийм хүмүүст ирээдүй хойч үе маань ямар улс орон, ямар тусгаар тогтнолын баталгаатай өөрсдийнхөө хувь заяаг авч явдаг чадвартай хойч үе байх болов уу үгүй болов уу гэсэн асуултан дотор бид байна.

Өнөөдөр ирээдүйн хувьд... Энийг нууж хааж өнгөлөх хэрэггүй. Яагаад гэвэл байдал тийм л байна. Монголчууд маань ний нуугүй яриад эхлэхээрээ ийм л зүйлийг ярьцгааж байна, өөр хоорондоо. Нэг биш ээ, гэх эргэлзээ саараагүй л байна, одоо.

-Эндээс хурдан гарч итгэл үнэмшилтэй амьдармаар байдаг, тийм ээ. Таныхаар хамгийн боломжийн бөгөөд ойрын гарц нь юу вэ?

-Уг нь бол... Тавьсан шаардлага биелээгүй учраас уг нь гэж ярьж байгаа юм. Өнгөрсөнд Гал үндэстэн холбооны тавьж байсан шаардлага буюу улс төрийн намын оролцоогүйгээр ээлжит бус сонгууль явуулах байсан юм. Тэгж байж л Монголд хамгийн тайван замаар өөрчлөлт ирэхээр харагдаад байгаа юм. Хэрэв болдогсон бол... Өөрөөр хэлбэл тэгсний дараагаар өнөөдрийн Үндсэн хуулийг агуулгаар нь өөрчлөх хэрэгтэй.

Өнөөгийн Үндсэн хууль биднийг бусдын буюу харийнхан, уг нь харийнсаад байх ч юу байхав дээ. Нэг дэлхий дээр л амьдарч байгаа үндэстнүүд шүү дээ. Арай зөөллөөд бусад улс үндэстний ашиг сонирхлыг агуулсан, Монголыг яаж эрхшээлдээ байлгах вэ гэж эрэлхийлсэн тэр хүчний, тэр улс орнуудын хүмүүсийн оролцоотойгоор өөрсдөдөө зориулж хийсэн Үндсэн хуулийг бид мөрдөөд 20 гаруй жил болчихлоо.

Энд л хамаг учир бий. Даанч олж харахгүй байна. Бүгдээрээ хөөрөөд явж байна. Энэ хамгийн том, бас аюултай төөрөгдөл. Бусдаар бүгдийг заалгах, бусдад хувь заяагаа даатгах сэдэл санаа, итгэл үнэмшил дээр тулгуурласан хэвээрээ л байна гэсэн үг. Тухайн үед өрнөдийнхний захиалгаар тодорхой ярих юм бол АНУ-ын илүү оролцоотойгоор бага хурлын гишүүдийг одооны хэллэгээр лоббидсон,

Монголоор бол автуулж ятгах байдлаар хийгдсэн Үндсэн хуулийг бид бариад явж байгаа нь эвгүй юм руу хөтөлж байна. Энийг өөрчлөхийн тулд улс төрийн намын оролцоогүйгээр ээлжит бус сонгууль явагдах ёстой гэж тооцоолж байсан юм. Харамсалтай нь болсонгүй. Чухам хэзээ болох нь тодорхойгүй байна. Зарим нэг хүмүүс айхтар хэцүү талаас нь хэлж л байна лээ. Магадгүй л юм гэж бодож суух юм.

-Юу гэж?

-Нэлээн ширүүхэн арга зам руу орж байж өөрчлөлт ирэх ч юм уу... Асуулт хэвээрээ л байна даа.

Эх сурвалж: "Улаанбаатар Таймс"