Хамгийн ашигтай цэцгийн бизнес дэлгэрдэггүйн учир юу вэ

2012-12-06

Арванхоёрдугаар сарын 21-нд дэлхий сөнөх тухай янз бүрээр л ярьж байна. Ийм зүйл яригдах болсны гол шалтгаан

нь байгаль дэлхий сүйдэж, унаган төрхөө алдан, өөрчлөлтөд орж байгаа явдал юм.

21-нд дэлхий сөнөхгүй юмаа гэхэд экологийн өөрчлөлтөөс үүдэж, 2030, 2040 он гэхэд бид амьдрах орчингүй болно гэдгийг салбар салбарын мэргэжилтнүүд онцолж байгаа. Тиймээс дэлхий нийт байгаль орчинд ээлтэй ногоон бизнесийг хөгжүүлэх зорилт тавьж, ногоон бүтээгдэхүүнийг хэрэглэх болсон. Харин манай улсын хувьд саяхнаас л ногоон бизнесийг дэмжиж, ногоон худалдан авалтыг уриалж байгаа юм.

“Ямар ямаа биш дээ, үүнийг чинь идэх юм уу” гэх сэтгэлгээг өөрчлөх хэрэгтэй

Ногоон бизнесийг хөгжүүлэхэд юуны өмнө иргэдийн сэтгэхүйг өөрчлөх ёстой. Ганцхан жишээ авч үзэхэд манайд хамгийн сайхан ногоон бизнес газар авахгүй байна. Энэ бол цэцгийн бизнес юм. Нэг нэгэндээ бэлэг өгөхдөө цэцэг сонгоно гэж үгүй. “Ямар ямаа биш дээ үүнийг чинь идэх юм уу” гээд өгсөн, авсан нь голно.

Тэгчихээд дарс, шоколадаар булж орхидог. Гэтэл цэцэг нь бэлэглэж буй хүнийхээ сэтгэлийг илэрхийлэх чухал хэрэглүүр болдог. Хайр дурлалаа илчилж буй бол улаан сарнай, залуу бүсгүйд ягаан сарнай өгдөг бол нярайлсан эхэд баярт үйл явдлыг тохиолдуулан хамгийн гоё чамин цэцэг бэлэглэдэг байна. Гэтэл манайх хүүхдэд харшлана гэж шалтаглан хамгийн сайхан баярт нь цэцэг зориулж чаддаггүй.

Алдартай, олны танил хүнд төрсөн өдрийг нь тохиолдуулан цахирмаа, антурия цэцэгс бэлэглэвэл хамгийн их хүндэтгэл үзүүлсэнд тооцогддог. Түүнчлэн сүй тавих ёслол, хуримд цэцэг хамгийн чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Энэ мэт цэцгийг баяр баясал бэлэглэх гэж өгдөг болохоос “ямаа минь цэцэг идээрэй” гэж өгдөггүй гэдгийг хамгийн гол нь ойлгох хэрэгтэй.

Цэцгийг өгч болохгүй тохиолдол хүртэл байдаг. Тухайлбал, голт бор, хонхлой, лиш зэрэг хурц үнэртэй цэцгүүд толгой өвтгөдөг тул эмнэлэгт хэвтэж буй хүнд бэлэглэх зохимжгүй аж. Цэцгийг бэлэг гэж тоодоггүй хүмүүс авсан цэцгээ ашиглаж чадалгүй зүгээр л хаячихдаг. Тиймээс л цэцгэнд тэгтлээ дургүй байдаг байх. Үүнээс болж манай цэцгийн дэлгүүр гарын таван хуруунд багтахаас гадна ТҮЦ шиг жижигхэн талбайд оршино.

Баглаа цэцгийг бэлгэнд авсан бол түүнийгээ олон янзаар хадгалж болно. Номын завсар бүтнээр нь хийж, дэлбээгээр нь таслаж, эсвэл баглаатай нь хатааж болно. Сарын өмнө найзынхаа бэлэглэсэн баглаа цэцгийг тэр хэвээр хатаасан нь одоо ч үнэрээ алдалгүй гэрийн минь ханыг чимсээр байна. Тиймээс баяр баясал, сайхан бүхнийг мэдрүүлэгч гэх үнэ цэнийг нь ойлговол энэ төрлийн бизнес цэцэглэх боломжтой.

Ногоон бизнес гэж юу вэ, үүнийг яаж хөгжүүлэх вэ гэх асуултад үйлдвэрлэлээ байгаль орчинд ээлтэй байдлаар явуулах гэж хариулах нь элбэг. Энэ мэдээж. Гэхдээ жинхэнэ утгаараа ногоон бизнес бол байгаль орчинд ямар ч хаягдалгүй бүтээгдэхүүнийг нийлүүлэх юм.

Тухайлбал, эсгий эдлэл, экологийн гаралтай бүтээгдэхүүн, бас дээр нь хатаасан чимэглэл хийж хадгалж болох цэцэг юм. Хүнд баярт үйл явдал байнга тохиолдож, жилийн тэмдэглэлт өдөр олонтаа болсон. Тиймээс цэцгийн бизнес хэзээ ч илүүдэлтэй байхгүй нь ойлгомжтой.

Их дэлгүүрийн урд орших нэгэн цэцгийн дэлгүүрт орох их дуртай. Тэнд оронгуут сэрүүн сайхан үнэр үнэртэж, толгой сэргэх шиг болдог юм. Хотын утаа, түгжрэл, цас нь дагтаршсан замтай хотод биш, үлгэрийн сайхан оронд байх шиг сэтгэгдэл төрнө. Цэцэг ийм л ид шидтэй. Тиймээс ч цэцгийг дэлгүүрийн худалдагчид бусад бизнес эрхлэгчид шиг яхир хатуу байдаггүй гэдэг.

Цэцгийн бизнесийг эмэгтэйчүүдэд тохиромжтой гэхээс гадна дэлхий нийтэд ашигтай бизнесүүдийн тоонд оруулдаг. Тиймээс ч дуудлагын үйлчилгээг тэргүүлдэг байна. Харин манайд цэцэгнээс илүүтэй пиццаны дуудлага үйлчилгээ хүчээ авч байгаа. Ажил дээрээ сууж байсан бүсгүйд цэцэг хүргэж ирвэл эвэртэй туулай үзсэн мэт гайхан ярьцгаана. Харин энэ төрлийн бизнес дэлгэрсэн оронд цэцгийг олон төрлөөр ашигладаг байна.

Таримал цэцгийн дэлгүүрт олны хөл тасардаггүй

Манайд баглаа цэцгийн худалдаа, бизнес тэр бүр хөгжөөгүй ч таримал цэцгийн хувьд нэлээд дэлгэрсэн. Социалист дэглэмийн үед цэцгээ тарьж ургуулахаас биш, дэлгүүрт зардаггүй байсан талаар тухайн үед цэцгийн дугуйлангийн багшаар, 30 гаран жил Ботаникийн хүрээлэнд ажилласан цэцгийн дэлгүүрийн захирал, УБДС-ын багш, доктор профессор С.Жавзан хэлсэн.

Тэрбээр гоёл чимэглэлийн чиглэлээр ургуулж, гадаадын сонин содон цэцгүүдийг монголдоо нутагшуулсаар зах зээлд шилжсэний дараа дэлгүүрээ нээж байсан гэдэг. Энэ үед 80 төрлийн 200 гаруй цэцэгтэй жижиг лангуу нээж байсан бол одоо 100 гаруй төрлийн 600 цэцэгтэй томоохон дэлгүүртэй болжээ.

Цэцгээ дотооддоо тарьж, худалдан авагчиддаа зөвлөгөө өгч ажилладаг болохоор өдөржин дэлгүүрээр нь хүн орж гардаг олны газар болсон байна. Нэг үгээр хэлбэл тэрбээр бизнесээсээ баяр хөөрийг төрүүлж байгаа юм. Түүний цаашдын зорилго нь том сайхан цэцгээр дүүрсэн дэлгүүртэй болж, хүмүүст цэцгийн талаар зааж сургаж, санал бодлоо хуваалцдаг байх аж.

Социалист нийгмийн үед Оросын мэргэжилтнүүд л гэртээ зуун наст, шимт зэрэг цөөхөн төрлийн цэцгийг тарьж байснаас манайхан санаа авч тарьж эхэлжээ. Дараа нь зах зээлийн нийгэмд шилжихэд хоолныхоо мөнгөний төлөө зүтгэж байсан хүмүүс юун цэцэг манатай болсон гэдэг. Үүний дараа 2000 он гарснаас хойш хүмүүс цэцгийг сонирхон ургуулдаг болсон байна. Харин одоо бол цэцгийг худалдаалж, хүмүүс түүнд мөнгөө зориулж эхэлжээ.

“Нийгэм ийм бухимдалтай байхад” хэмээн хүүхдүүд хүртэл ярих болсон энэ цаг үед цэцэг худалдан авахыг санал болгож байгаа. Учир нь цэцэг өөрөө үзэсгэлэнтэй болохоор муу энергийг зайлуулж, сайн энергийг тарааж байдаг аж. Тэр ч бүү хэл өвчинг анагаасан тохиолдол байдаг байна.

Сэлэнгийн Шаамар сумын нэгэн хөдөлмөрч айл бүх төрлийн ногоог тариалахаас гадна таримал цэцгээр хүлэмж хийсэн байна. Тэрхүү хүлэмжинд өдрийг өнгөрөөдөг өвчтэй хүн ч эдгэрч байжээ.

Харин ашгийн хувьд бусад бизнесээс илүү байдаг гэдгийг С.Жавзан гуай хэлж байсан. Тэрбээр энэ талаар “Хүмүүс надаас цэцгийн бизнес ашиг олж чадах уу гэж их асуудаг байсан. Хэрвээ хүн өөрөө энэ бизнестээ сонирхолтой, мэдлэгтэй байж чадвал бусад бизнесийн адил ашиг өгдөг. Манай дэлгүүр өдөр бүр хүний хөлөөр тасардаггүй. Дээр нь цэцэг сонирхогч иргэд ч нэмэгдсээр байгаа болохоор зөвлөгөө мэдээлэл авах, шинэ цэцгийн үрсэлгээ гээд зөвхөн цэцгийн худалдаанаас гадна бусад үйлчилгээ нэмэгдсээр байна. Дээрээс нь ховор цэцгүүдээр дагнаж чадвал илүү их ашиг олох боломж байна. Гэртээ цэцэг тарих иргэдийн тоо өссөөр байгаа болохоор цэцгийн бизнес ч үүнийгээ дагаад өргөжиж байна” гэсэн юм.

Гэхдээ цэцгийн бизнес нь мэдлэг их шаарддаг болохоор бизнес эхлүүлэхэд нь зааж сургаж, зөвлөгөө өгөх байгууллага хэрэгтэй байдаг аж. Тиймээс ногоон бизнесийг хөгжүүлье гэж ярьдаг байгууллагууд үүнийг анхааралдаа аваасай.

М.Ариунсувд