улсын II уралдаан хэдхэн хоногийн ємнє болж єндєрлєсєн. Уг уралдааны тэргvvн байрт ДБЭТ-ын гоцлол дуучин О.Хvрэлбаатар, чєлєєт уран бvтээлч Б.Энхнаран нар шалгарсан юм. Уралдааны тэргvvн байрын шагналт соёлын тэргvvний ажилтан О.Хvрэлбаатартай ярилцлаа.

-Ари, романс дуулаачдын улсын уралдаанд тvрvvлсэнд баяр хvргэе. Уралдаан ямар онцлогтой болов?
-Баярлалаа. Монгол Улсын хєдєлмєрийн баатар, зууны манлай дуурийн дуучин Ц.Пvрэвдорж багшийн минь нэрэмжит улсын IV, олон улсын II уралдаан амжилттай болж єнгєрлєє. Монголын залуу дуучид чадвар чансаагаа сорилоо. Олон улсын хэмжээнд дуулагддаг том бvтээлvvд нэмэгдэж орсноороо их онцлог.

-Шалгуур, шvvлт хэр байв. Єєрийгєє тvрvvлнэ гэдэгт итгэлтэй байсан уу?
-Дуурийн хажуугаар бэлтгэл хийж байсан болохоор санаандаа хvртэл бэлтгэж чадаагvй. Гавьяат жvжигчин А.Бvтэд, Б.Солонго багш нартайгаа хамтарч бэлтгэл сургуулилалтаа хийсэн. Тунаж vлдсэн 10 дуучин тус бvр хоёр ари дуулсан. Зайлшгvй сурах ёстой ари нь дэлхийн том сонгодог бvтээл байсан. Монголд дуулагдаж байгаагvй, олон улсын уралдаанд дуулагддаг том ариг дуулсан. Тийм том ариг уралдаанд оруулсан нь том шалгуур vзvvлэлт байлаа. Монголын урлагийн ажилтны холбооныхон болон манай ДБЭТ-ын гоцлол дуучин, гавьяат жvжигчин Б.Эрдэнэтуяа эгч шvvсэн. Тэрбээр дуулагдаж байгаагvй олон шинэ ариг шигшиж оруулсан юм билээ. Хоёрдугаар шатанд vлдсэн хvн єєрийгєє дээгvvр гарч ирнэ гэдэгт итгэлтэй байсан шvv.

-Уралдааны бай шагналыг сонирхож болох уу?
-Том уралдаан болохоор шагнал єндєр байлгvй яах вэ. Тэргvvн байрт 3.5 сая тєгрєг єгсєн. Мєн Пvvжээ багшийнхаа нэрэмжит шагналыг давхар авсан. Би ч эхэндээ “Бай шагнал ч яах вэ. Пvvжээ багшийнхаа нэрэмжит шагналыг л авах юмсан” гэж бодож байсан. Гэтэл тvрvvлээд, шагналыг нь аваад давхар баяр тохиосон шvv. Уг уралдаан 2004 онд болоход нь би ХБК-ийн оюутан байсан. Тухайн vед ах, эгч нартайгаа зэрэгцээд ач тач vзэлцэж хоёрдугаар шат хvртэл явсан шvv. Тэгээд ороод юу ч бэлтгээгvй хvvхэд гуравдугаар шатанд хасагдалгvй яах вэ.

-Таныг ЦДБЭЧ-ын гоцлол дуучин О.Хvрэлбаатар гэдгээр нь хvмvvс илvv таньдаг. Хэзээ энэ ам бvлийн гишvvн болов?
-Энэ театрын халуун ам бvлд багтаад яг жил болж байна. Єнгєрсєн жил Ж.Вердийн “Аида” гэдэг том дуурийн Ромписийн дvрд дуулах санал хvлээж авсан. Тэгээд дуулсны дараа ирж ажиллах урилга хvлээж авсан. Энэ нэр хvндтэй ягаан байшинд орж ирсэн єєрийгєє азтай нэгэн гэж боддог. Би ЦДБЭЧ-ын гоцлол дуучнаар есєн жил ажилласан юм байна. Оюутан байхдаа чуулгын дуучнаар орсон.

-Дуурийн театрт орж ирээд ямар бvтээлд гол болон туслах дvр бvтээсэн байна вэ?
-Олон сайхан дуурийн гол дvрийг бvтээж, єєрийгєє хєгжvvлж явна. Ц.Нацагдоржийн “Vvлэн заяа” дуурьт Хоролдой ноёны, Ж.Вердийн “Аида”-гийн Ромписийн, “Риголетто” дуурьт Монтеронигийн, Б.Шаравын “Чингис хаан” дуурьт Мэнлэг эцгийн, Д.Лувсаншаравын “Хан бvргэд” дуурийн Насанбатын, Ж.Пуччиний “Богема”-д Коллен, П.И.Чайковскийн “Евгений Онегин” дуурьт Геремений зэрэг олон дуурьт дуулжээ. Дэлхийн том том сонгодог бvтээлийг богино хугацаанд дэлхийд таниулж чаддаг монгол хvн гэдэг ямар агуу авьяас чадвартай гэдгийг манай дуучид харуулж байна. Манай театр Азидаа хамгийн том, олон дуурь тавьсан нь. Том дууриудыг тайзан дээр амилуулсан Ц.Пvрэвдорж, Х.Уртнасан, А.Бvтэд багш нараараа бахархдаг. Энэ буянтай багш нар байгаагvй, бидний замыг тавьж єгєєгvй бол залуучууд сонгодог урлагийн талаар ямар ойлголттой байхыг хэлж мэдэхгvй юм.

-Сvvлийн vед залуус сонгодог урлаг сонирхдог болжээ. Энэ нь залуу уран бvтээлч нартай холбоотой байх?
-Vнэхээр дуурийн залуу уран бvтээлчидтэй холбоотой. Манай театрын 80 хувь нь залуус байна. Цус сэлбэгдэж залуус олноор гарч ирсэн. Дэлхийн хэмжээнд єрсєлдєхvйц мундаг дуучид байгаа. Манай театрын Э.Амартvвшин, Э.Анхбаяр, Ч.Энхтайван нар дэлхийд нэрээ гаргасан уран бvтээлчид.

-ЦДБЭЧ-ыг энэ театртай харьцуулж болохгvй байх. Гэхдээ ажлаа сольсон хvнд ямар санагдаж байна?
-Чуулгын хамт олон сайхан. Єдий зэрэгт хvргэх эх vндэс суурийг чуулга тавьж єгсєн. Цэргийн чуулга гэдэг утгаараа дэг жаягтай. Есєн жилийн хугацаанд их зvйлийг сурсан. Тухайлбал, дуучин хvн тайзан дээр биеэ хэрхэн авч явах, vзэгчидтэй харилцах, бvтээлээ хvргэх талаар байнга суралцаж ирсэн. Урлаг бол тэр чигээрээ соёл. Гэхдээ сонгодог урлаг гэдэг єєр том ертєнц байдгийг орж ирээд мэдэрлээ. Их соёлтой, боловсон, ур чадвартай, хариуцлагатай, хийх юмаа цаг тухайд нь хийгээд явдаг тийм хvмvvс байдаг юм.

-Олон улсын уралдаанд хэр оролцож байв?
-2010 онд ЦДБЭЧ-д гоцлол дуучин байхдаа ОХУ-ын Ким Базарсадаевын нэрэмжит олон улсын ари, романс дуулаачдын уралдаанд оролцоод Гранпри шагнал хvртэж байлаа. Сая Ц.Пvрэвдорж багшийнхаа нэрэмжит уралдааны Гранприг хvртлээ. Одоо манай гэрт хоёр том Гранпри байна даа. Єнгєрсєн жил М.Глинкийн уралдаанд оролцох байсан ч явж чадаагvй юм. 2015 онд болох уралдаанд нь оролцоно доо.

-Мэргэжлийн сургуулийг нь дуурийн дуулаачаар тєгсчихєєд нийтийн дуу дуулаад явдаг уран бvтээлчдийг та яаж vнэлдэг вэ?
-Сонгодог урлагийн чиглэлээр тєгсч байгаа дуучныг тэр болгон ДБЭТ авдаггvй юм. Шалгуур єндєртэй байгууллага. Газар газраас ирсэн шилмэл мундаг хоолойтой дуучдыг авдаг юм шvv дээ. Тvvнээс хэр баргийн аавын хvv ирчихээд “Би дуурийн дуучин болъё” гэж хэлж зvрхэлдэггvй юм. Уран бvтээлч хvнд мєнгє санхvvгийн асуудал чухал байлгvй яах вэ. Нийтийн дууг сонсох масс их. Би ч гэсэн дуурь дуулахын хажуугаар хувийн уран бvтээл хийдэг. Чуулгад байхдаа л хийдэг байсан. “Хайр гижигдсэн цэргийн бvсгvй” цомгоо гаргаж, бие даасан тоглолтоо Монгол бєхийн єргєєнд хоёр удаа хийсэн. Одоо “Сvvлчийн тулааны ємнє” гэдэг цомгоо гаргах гэж байна.

-Сонгодог урлагаар бие даасан уран бvтээл хийхийг боддог уу?
-Одоо ганцаарчилсан поп опера чиглэлээр уран бvтээл хийхээр бэлтгэл ажилдаа орсон. Цаашдаа мэргэжлийн чиглэлээрээ уран бvтээл хийх бодолтой байна. Гадаадын сонгодог дууг поп опера чиглэлээр мэргэжлийн тvвшинд дуулна. Пvvжээ, Жамьянжав багш нар шиг ээ сайхан баргил хоолойтой дуурийн дуучин болж тvvхэнд vлдэх юмсан гэж мєрєєддєг байлаа. Энэ мєрєєдєл захаасаа биеллээ олж байна. Энэ мундаг багш нарынхаа залгамж халаа болж, дуурийн урлагаар дэлхийн тавцанд гарч дуулахыг мєрєєдєж байсан. Монгол хvн амны бэлгээрээ гэдэг. Удахгvй биелэх байх.

-Нууц биш бол чуулгадаа хэдэн тєгрєгийн цалинтай ажиллаж байв. Театрт ирээд цалин нь нэмэгдэв vv?
-Чуулгад сардаа 800 мянган тєгрєгийн цалинтай байсан. Харин энд ирээд 300 мянгыг авдаг болсон. Хамгийн гол нь Монголын номер нэг театрын дуучин гэж зарлуулах нь нэр тєрийн хэрэг. Би энэ байгууллага руу нэг том мєрєєдєл тээж орж ирсэн. Тэр том мєрєєдлєє биелvvлэх нь миний vvрэг. Эхнээсээ биелж байна. Энэ театрын буян хишиг, vр шимийг нь амсч эхэллээ. Цаашид олон том тэмцээн уралдаан намайг хvлээж байгаа.

-ХБК-ийг хэдэн онд тєгссєн бэ?
-2003 онд ороод 2007 онд А.Бvтэд багшийнхаа удирдлага дор тєгсч байлаа. Сая уралдаанд тvрvvлсэн Б.Энхнаран бид хоёр нэг ангийнх. Нэг ангийн хоёр тvрvvлснийг ихэд бэлгэшээж байгаа шvv.

-Манай уран бvтээлчид дууныхаа шvлэг, аялгууг анхаарах цаг болжээ. Хэвэнд цутгасан юм шиг биенээ дуурайж хэлбэрддэг уран бvтээлч олширлоо гэх шvvмжлэл бий?
-Уран бvтээлчид шvvмжлэлийг хvлээж авах ёстой. Мєн шvлэг аялгууны талаар ч анхаарч ажиллах хэрэгтэй юм болов уу. Хэтэрхий нэг хэлбэрт баригдаж бvтээл тєрvvлдэг болсон нь vнэн. Нийтийн дуучид дуугаа сонгохдоо олонд хvргэх талаас нь хєнгєн хялбар аргаар ямар ч чанаргvй уран бvтээл сонгочихдог. Олонд хурдан таниулж зах зээлд гаргах зорилготой. Хєгжмийн зохиолчид нь ч ялгаагvй юм шиг санагддаг. Харин Б.Бямбабаяр ах гайгvй сайн дуу хийчихдэг. Би сонсох дуртай. Жаахан хvнд тєрєлдєє ороод явчихдаг ч тийм дуу хийх хэрэгтэй.

-Дуучин хvн дуулах тусам хоолой цээл тунгалаг болдог гэж ярьдаг ч дуурийн дуучдыг гам барих хэрэгтэй гэдэг юм билээ?
-Дуурийн дуучин том уран бvтээл дуулах тусам тэр нь хоолойн дасгал болдог. Сая уралдаанд орохын ємнє Ж.Вердийн “Реквием”-д гоцлол дуучин Наранчимэг, Ариунаа, манай гоцлол дуучин болж байгаа Даваадорж бид дєрєв дуулсан. Энэ бэлтгэл сургуулилалт болсон. Пvvжээ багш “200 хувь хийж байж 100 хувь гэж єєрсдийгєє бодох хэрэгтэй шvv” гэж дуучдадаа хэлдэг байсан юм билээ. Гам барихын хувьд хамаагvй шvv дээ. Би цэл хvйтэн ус уучихдаг. Гайгvй байдаг. Эмзэглээд байх тусам хоолой эвгvй болчих шинжтэй шvv. Тэгэхээр хvйтэн халуунд дасгаж байх хэрэгтэй.

-Таны тєрж єссєн нутаг ус хаана билээ. Дуучны удамтай юу?
-Би Сvхбаатар аймагт тєрж єссєн. Ардын жvжигчин Ш.Чимэдцэеэ эгч бид хоёр ойрын хамаатнууд. Миний євєє нутаг усандаа алдартай хуурч хvн байсан. Ш.Чимэдцэеэ эгчийг урлагийн тайзан дээр анх гаргасан хvн бол миний євєє. Миний аавын талын ч Дарьгангын уртын дууг найр наадамд сайхан дуулчихдаг хvмvvс байсан гэдэг. Дуучин Э.Амартvвшин манай аавын нутаг юм билээ. Сайнаар яривал садан тєрєл болох хvмvvс.

-Багадаа урлагийн хvн болно гэж боддог байсан уу?
-1999 онд 10 жилийн сургуулиа тєгсєєд євєє эмээгийнхээ дэргэд хоёр жил мал маллаж vзлээ. 2000-2001 оны хар зудыг vзээд л хотод орж ирсэн хvн дээ. Нэг єдєр євєє, эмээгээ уйлуулаад л ээжийгээ дагуулаад гэрээсээ гарч байлаа. Ерєєсєє урлагийн хvн болно гэж бодож байгаагvй. Гэхдээ урлагийн замд хєтєлсєн хvн бол миний ээж, манай нутгийн ах Оргил хоёр. Тэр хvн миний гараас хєтлєєд ХБК-д оруулж єгч байлаа. Тухайн vед нийтийн дуучид гэж бараг байдаггvй. Ц.Тvвшинтєгс, Г.Эрдэнэбат гээд хуруу дарам цєєн хvн байсан. Тэдний дундаас Завханы С.Батсvхийн дуу л хит болж явдаг байсан. Тэгээд л “Батсvх ах шиг л дуучин болно” гэсэн бодол тээж явлаа. ХБК-д шалгалт єгєхдєє “Жирмийн цагаан нуур” дууг дуулаад тэнцэж байсан. Тухайн vед их нарийхан хоолойтой. Гавьяат С.Батсvх шиг дуулдаг байж билээ. Тэгээд хоёрдугаар курсээс хоолой баргил бvдvvн болж эхэлсэн.

О.Сайханцэцэг