Хүн амын хөгжил, нийгмийн хамгааллын дэд сайд Э.Тамирыг “Ярилцах танхим”-ынхаа энэ удаагийн зочноор урьж,

 тус яамнаас хэрэгжүүлэх гэж байгаа болон хэрэгжүүлж буй үйл ажиллагааных нь талаар ярилцсан юм.

 -Хүн амын хөгжил, нийгмийн хамгааллын яам шинэ бүтцээр ажиллаад багагүй хугацааг ардаа орхилоо. Энэ хугацаанд цөөнгүй ажил хий­лээ. Энэ талаар товчхон танилцуулахгүй юу?
-Хүн амын хөгжил, нийгмийн хамгааллын яам бай­гуулагдсан цагаасаа эхэлж нэлээд томоохон хэмжээний өөрчлөлтүүдийн суурийг тавих ажлыг хийж байна. Энэ хүрээнд өнгөрсөн ондоо баг­таан үндэсний хэм­жээний томоохон чуулганууд болон хэлэл­цүүлгийг хий­лээ. Нийгмийн даатгалын бай­гууллагууд болон халамж үйлчилгээний газрууд, хүүх­дийн төлөө бай­гууллагуудын үндэс­ний зөв­лөлгөөнийг хийж, тулгамдаж байгаа асуудал, цаашид хэрхэн ажиллах талаараа санал бодлоо солил­цож, ажлынх нь чиг баримжааг тодорхойлоод байна. Мөн хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдтэй хамтран асуудлыг нь хэрхэн шийдэх талаар зөв­лөлгөөнийг хийсэн. Ах­мадуудынхаа үгийг төрийн бодлогод тусгах үүднээс ирэх сарын 1-нд “Ахмадуудаа сонсъё” аяныг Дархан хотод зохион байгуулах бэлтгэл ажлаа хангаад явж бай­на. Одоо­гоор ажил хэрэг бол­гоод явж байгаа хэд, хэдэн ажилд маань иргэд сэт­гэл хангалуун байгаагаа илэрхийлж байна. Тухайлбал, хүүхдийн мөнгийг дахин олгож эхэлсэн.

Манай улсад 970 мянган хүүхэд байдгаас 900 мянга нь дээрх мөнгийг авч эхэлсэн гэсэн тооцоо гарсан. Мөн ажилласан жил, тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн тооцох тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангах журмыг өнгөрсөн жилийн 11 дүгээр сарын 15-наас эхэлж хэрэгжүүлж эхэлсэн. Энэ журмын үйлчлэх хугацаа ирэх наймдугаар сарын 1-нд дуусах юм. Тэгэхээр шимтгэл төлсөн жилээ болон нийгмийн даатгалын шимтгэлээ нөхөн тооцуулах хүсэлтэй иргэд харьяа нийгмийн даатгалынхаа хэлтэст хандаж, хуульд заасан бичиг баримтыг бүрдүүлж өгөхөд найман сарын хугацаа байна гэсэн үг.

-Зарим тэтгэмжийн хэмжээг нэмсэн гэж сонссон юм байна. Ту­хайлбал, ихэр хүүхдүүдэд олгодог мөнгөн тэтгэмжийн хэмжээг нэмсэн гэсэн байх аа?
-Өнгөрсөн хугацаанд хийсэн ажил их байгаагийн нэг илрэл нь дээрх жишээ л дээ. Нийгмийн халамжийн сангаас олгодог зарим тэтгэмж, ахмад настан болон хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнд үзүүлдэг тусламж, хөнгөлөлтөд нэлээд өөрчлөлт оруулж шинэчилсэн байгаа. Тухайлбал, 16 хүртэлх насны байнгын асаргаа шаардлагатай хүүх­дэд олгодог амжиргааг дэмжих мөн­гөн тэтгэмж гэж улирал бүр 30 мянган төгрөг олгодог байсныг сар бүр 60 мянган төгрөг өгдөг болгож нэмэгдүүлсэн. Мөн ахмад дайчин, дайнд оролцож яваад амь үрэгдсэн хүний ар гэрийнхэнд сар бүр 200 мянган төгрөг олгохоор болсон. Хоёр ихэр хүүхэд төрүүлж, эсэн мэнд өсгөж бойжуулж байгаа эхэд хүүхдийг нь гурван нас хүртэл сар бүр 60 мянган төгрөг олгодог байсныг өөрчилж жил бүр хүүхэд тус бүрийн тоогоор нэг сая төгрөг олгохоор болсон. Харин гурав ба түүнээс дээш ихэр хүүхэдтэй эхэд хүүхдийнх нь тоогоор, хүүхдийг нь гурван нас хүртэл жил бүр гурван сая төгрөг олгохоор болсон. Энэ шийдвэр нь ихэр хүүхэд төрүүлж, өсгөж байгаа эхчүүдээс талархал хүлээж байгаа.

-Энэ бүхнээс болоод “Шинэчлэлийн Засгийн газар халамжийг хавтгайруулж байна” гэсэн шүүмжлэлд өртөх болсон. Та үүнд ямар хариулт өгөх вэ?
-Шинэчлэлийн Засгийн газар халамжийг байх ёстой зүйл гэж үзэж байгаа. Гэхдээ зорилтот бүлгүүдэд халамжийг хүртээх ёстой гэсэн байр суурийг баримталж байгааг дээрх жишээнүүдээс харж болох байх. Өм­нөх дөрвөн жилийн хугацаанд нэг их наяд төгрөгийг халамж нэрээр хавтгайруулан тараасан байдаг юм билээ. Тиймээс бид энэ зүйлээс татгалзаж байгаа. Өнөөдөр бид ядуу­рал гэж юуг хэлээд байгаа вэ гэдгээ бодох цаг хэдийнэ ирчихэж. Өмнөх Засгийн газруудын ядуурлын эсрэг авч хэрэгжүүлж байсан арга хэмжээнүүдийг хараад байхад дандаа л орлогын ядууралтай тэмцээд бай­сан байгаа юм.

Тухайлбал, гэр олголт, мөнгөн тусламж, хүнсний талон зэрэг материаллаг зүйлээр л иргэдийг хангах үйлчилгээг үзүүлдэг байж. Харин бидний ядуу гэж нэрлээд байгаа хүмүүс ямар төрлийн ядууралд нэрвэгдчихээд байгааг олж хараагүй өдийг хүрчихжээ. Өнөөдөр тэр хүмүүс гэр бүлийн үнэт зүйл, эв нэгдэл, сэтгэлгээний ядуурал, оюун ухаан, сэтгэл санааны хоосролд өртчихсөн байна. Ядуурал энэ бүхнээс л эхтэй. Өнөөдөр гэр бүлийн үнэт зүйл алдагдсанаас болж эцэг эх нь үр хүүхдүүдийнхээ дэр­гэд архидаж, хэрэлдэж, хүүхдүүд нь гэрээсээ дайжиж байна. Оюун санааны хоосролоос болж өөрийгөө ч илэрхийлж чадахгүй байдалтай хүн маш олон болчихож. Энэ бүх­нийг иргэдтэй уулзалт хийж явах­даа дэндүү ихээр мэдэрч байна. Тиймээс бид халамжийг энэ хүмүүст зарцуулна гэж төлөвлөж байгаа.

Гэхдээ материаллаг зүйлсийг халамж хэлбэрээр олгохоосоо илүүтэйгүүр гэр бүлийн үнэт зүйлийг бий болгох, оюун ухаан, сэтгэл санааны дэмжлэг, ирээдүйдээ итгэх итгэлтэй болгох халамжийг олгохоор түлхүү ажиллах төлөвлөгөө гаргасан. Өнөөдөр бид­ний ядуу гэж нэрлээд байгаа тэр хүмүүс өөрийгөө үнэлэх үнэлэмжгүй болчихсон байхад бусад хүн тэднийг юу гэж үнэлэх вэ. Тиймээс монгол хүний үнэ цэнийг эргүүлэн авчрахын төлөө бид ажиллаж байна.

-Тэгэхээр та бүхнийг ядуурлыг бий болгож байгаа хүчин зүйлсийг тодорхойлоод үндсээр нь устгах гэж байна гэж ойлгож болох нь ээ. Үүний тулд хэрхэн ажиллах гэж байгаа юм бэ. Тийм ч амар асуудал биш байх аа?
-Ер нь монголчууд шинэ ажил авахаараа өмнө нь хэрэгжүүлж бай­сан ажлыг үргэлжлүүлэн хийдэг зуршилтай болчихжээ. Манай яамны хувьд өмнө нь хэрэгжүүлж бай­сан ажлыг уламжилсан байдлаар ажиллахыг хүсээгүй. Манай сал­барын хүрээнд тулгамдаад байгаа бүх асуудлыг үндсээс нь эхлээд иш, салаа, мөчир хүртэл нь тодорхойлж шийдэх ямар арга, гарц байгааг тодорхойлж, төлөвлөгөөгөө боловсруулж ажлаа эхэлсэн. Манай яамны ажилтнууд ч энэ бүхнийг маш өндөр сэтгэгдэлтэйгээр хүлээж авч, урам зоригтойгоор ажлаа хийж байна.

Ядууралтай байгаа хэсэгт сэтгэл зүйчдийг олноор нь ажиллуулж, тэр хүмүүсийг эхний ээлжинд өөртөө итгэх итгэлтэй, нийгмийн идэвхтэй болгох ёстой юм байна гэдэг дээр бид санал нэгдсэн. Үүний тулд нийгмийн ажилтнуудыг чадавхжуулж, тоог нь нэмэх шаардлага тулгарч байна. Өнөөд­рийн байдлаар Улаанбаатар хотын таван мянган өрхөд нэг нийгмийн ажилтан харьяалагдаж байгаа бол хөдөө орон нутгийн гурван мянган өрхөд нэг нийгмийн ажилтан хуваарилагдаж байх жишээтэй. Гэхдээ энэ асуудалд ганцхан манай яамны хүч бололцоо хүрэхгүй нь мэдээж. Тиймээс хол­богдох бүх л байгууллагуудтай нь хамтарч ажиллахаар ярилцаж байна. Болохгүй гээд л зугатаад байвал юу ч бүтэхгүй шүү дээ. Болгоно, бүтээнэ гэсэн сэтгэл байхад бүтэхгүй зүйл гэж байхгүй. Тиймээс бид асуудлаас гарах гарцыг хамтран хайж байгаа. Үүний үр дүнд ядуурал их байгаа газарт нийгмийн ажилтнуудыг олноор нь ажиллуулахаар төлөвлөгөө боловсруулаад явж байна.

-Энэ ажил хэрэгжээд эхлэхээр “Ардчилсан намынхан өөрсдийн ухуулагч нарыг олноор бэлтгэж, иргэдийн тархийг угааж байна” гэх асуудал гарах вий дээ. Энэ замаар яваагүй гэх баталгааг яаж гаргах юм бэ?
-Бүх ажлыг төр хариуцахаа больчиход л ийм асуудал гарахгүй гэд­гийг баталж хэлэх байна. Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн үндсэн дээр дээрх ажлыг хийлгэж яагаад болохгүй гэж. Гүйцэтгэлийн ажлаа хувийн хэвшлийнхнээр хийлгэчихээд үр дүн­гээс нь шалтгаалж урамшуулал олгодог ажлыг зохион байгуулж болно шүү дээ. Халамжийн үйлчилгээ явуулдаг төрийн бус байгууллага, халамжийн чиглэлээр сургалт, сур­талчилгаа явуулдаг бай­гууллага, хувийн хэвшлүүдийг нэгтгэж, нэгдсэн бодлогоор энэ ажлыг хийх нь асуудлыг шийдэх гарц ч байж болох юм. Энэ ч үүднээс төр, хувийн хэвшлийн бай­гууллагуудтайгаа зөвшилцөөд, мөрийн хөтөлбөрөө гаргаад явдаг схем рүү орох саналыг гаргаад бай­гаа. Хэрэгжүүлж байгаа бусад үйлчилгээг ч энэ аргаар шийдээд явах бололцоотой. Халамжийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг энэ олон байгууллагыг цэгцэлж, яамнаас хяналт тавьдаг механизмыг бий бол­гож, нэгдсэн стандарт бий болгоё л гэж яриад байгаа юм. Аливаа улс орны хөгжлийг хүний хөгжлийн индексээр нь тодорхойлдог учир бид хүнээ хөгжүүлэх тал дээр түлхүү ажиллахаар төлөвлөөд байна.

-Өндөр настан болон хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн асуудалд хэрхэн анхаарч ажиллахаар төлөвлөж байна вэ?
-Юуны түрүүнд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг нийгэмшүүлэх ажлыг хийхээр төлөвлөөд байгаа. Манай яам энэ асуудлыг хариуцсан тусдаа хэлтэстэй болсон. Энэ хэл­тэст хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг ажиллуулж байгаа. Нэгэнт хөгжлийн бэрхшээлтэй болчихсон хүмүүсийг ажил хийх нөхцөл бололцоогоор хангахын тулд олон улсад мөрдөгддөг стандартуудыг нэвтрүүлж, хөдөлмөрийн чадвараа ямар байдлаар алдсанд нь тохируулан ажил хийх нөхцөл бололцоогоор хан­гана. Тухайлбал, хөлгүй хүн ширээний ард суугаад оффисын ажил хийж чадна шүү дээ. Нөгөөтэйгүүр, хүүхэд, залуусаа хөгжлийн бэрхшээлтэй болгохгүйн тулд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдтэйгээ хамтран энэ бүхнээс хэрхэн урьдчилан сэргийлэх талаар мэдээлэл өгөх тал дээр анхаарал хандуулан ажиллаж байна.

Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд манай яамнаас авч хэрэгжүүлж байгаа арга хэмжээнд өөрсдийн биеэр оролцох бололцоотой болж байгаадаа талар­халтай хандаж, нөгөөтэйгүүр өөрсдийгөө нийгэмд хэрэгтэй хүн гэдгээ мэдрэх болсондоо баяртай байгаа. Мөн ахмад настнуудыг нийгэмшүүлэх тал дээр ч анхаарч ажиллана. Ирэх сарын 1-нд болох “Ахмадуудаа сонсъё” аяны хүрээнд ахмадууд юу хүсэж, ямар асуудалтай тулгарч байгааг нь судлах юм. Нөгөөтэйгүүр, Батсүмбэрийн асрамжийн газар өнөөдөр боловсон шорон шиг л болчихож. Тэнд өвчтэй байна уу, эрүүл байна уу хамаагүй бүгдийг нь нэг дор байрлуулж, нийгмээс тусгаарлачихдаг. Тиймээс Батсүмбэрийн асрамжийн газрыг хот руу ойртуулах хэрэгтэй гэсэн саналыг ч гаргаж байгаа.

-Ярилцсанд баярлалаа. Танд амжилт хүсье.

Р.Сарангоо