-Хэдхэн хоногийн өмнө төрийн хүндтэй шагнал хүртсэн. Тэгэхээр яриагаа эндээс эхэлмээр байна?
-Хүний амьдралд хэн нэгэнд чин сэтгэлээсээ талархал илэрхийлнэ гэдэг хамгийн сайхан зүйл. Ингэж баярласны илэрхийлэл болгож ямар нэгэн шагнал урамшуулал өгнө гэдэг урам зориг, эрч хүч хайрласан сэтгэлийн бэлэг юм. Энэ бол авлига биш. Тэр ч утгаараа би хэн нэгнээс их ч бай, бага бай шагнал авдагтаа баярладаг. Ер нь би ч гэлтгүй бүх хүн л тийм байдаг байх. Ялангуяа төр засаг намайг үнэлсэн учраас надад баярлах шалтгаан их бий.

-Шагнал аваад юу бодогдож байх юм бэ?

-Монголын төр сэтгүүлчдийн хөдөлмөрийг өндрөөр үнэлж хэд хэдэн хүнийг гавьяат болгож зарим нэгийг нь төрийн одон медалиар шагналаа. Эдгээр шагнагдсан хүмүүсийг харж байхад нэг зүйл бодогдсон. Бид саяхан л ард түмэндээ шударга ардчилсан байдал, үнэний төлөө дуугарч байсныхаа төлөө юун төрийн шагнал хүртэх харин ч тэдний хөдөлмөрийг монголын төр арай өөр байдлаар харж шүүх, хууль хяналтын байгууллагад уулзалдах юм ярьдаг байлаа. Тэр нь үнэн үг хэлсний төлөө гомдогсод биднийг доромжилсон, нэр төрд халдлаа гэдэг байдлаар хандаж бид шоронд орох шахам явж ирсэн. Үүний тод жишээ бол СГЗ Г.Дашрэнцэн, миний бие гэх мэтчилэн шударга үнэний төлөө дуугарах гэсэн оролдлогыг мохоох гэсэн явдал их байлаа. Гэтэл өнөөдөр монголд ардчилсан Ерөнхийлөгч гарч ирээд ардчилал улам ялсны баталгаа болгож үүний үр дүнд бид олон түмнийхээ сайн сайхны төлөө үнэн мөнийг бичиж явсан хөдөлмөрөө үнэлүүлсэнд үнэхээр баяртай байна.

-Уучлаарай, би таны сэтгүүлзүйд хөл тавьсан түүхийг сонирхмоор байна?

-Манай удам хэдэн үеэрээ бичгийн хүмүүс. Түүнийг гэрчлэх мэт 90-ээд оны үед гаргасан ургийн бичигт Шар бичээч овгийн Жамбалын Гангаа гэж байгаа. Тэгэхээр манай удам хэдэн үе дамжсан бичиг соёлын хүмүүс байж таарах нь ээ дээ. Бид нэг ийм л хувь тавилантай улсууд юм шиг байгаа юм. Ер нь анхны юм бүхэн бүтэлгүй бас туршилтынх байдаг учраас хэзээ ч төгс төгөлдөр байж чаддаггүй. Тэгэхээр би анхных гэсэн юманд дургүй хүн. Тэгээд ч намайг сэтгүүл зүйд хэрхэн хөл тавьсан нь бусдад нэг их сонин биш учраас сонирхол татах юм байхгүй дээ. Мэдээж хэд хэдэн туршилтын дараа нөгөөх нь арай өөр болно.
Ер нь амьдрал их өөрчлөгдөж байна. Удахгүй хөгжлөө дагаад олон хүн хүрз барьж хар бор хүчний ажлаар хоолоо олж идэхээ болих байх. Цөмөөрөө л оюунлаг хөдөлмөрийг эрхлэх гэх болж. Тэр нь зөв шүү дээ. Бид угаасаа л тариачин байгаагүй. Нэг бол ноён, эсвэл лам болцгоодог удам уламжлалтай. Боолын хөдөлмөр эрхлэх дуртай хүн бараг байдаггүй. Хуучин гурван хүний нэг нь дарга байсан бол одоо гурвуулаа босс болчихоод тууж явна шүү дээ.

-Таны аян замын тэмдэглэлүүдийг уншигчид андахгүй. Гадаадын олон ч орноор явсан байх. Хүмүүст санаа өгөх олон ч нийтлэлүүд байдаг?

-Олон орноор явсан гэж тооны хойноос хөөцөлдөхийн оронд өнөөдөр дэлхийн 200 гаруй улсаас бараг 190 шахам нь улс төр, нийгмийн хувьд ялгагдахын аргагүй болсон байна. Тэгээд ч орчин үед хэн дуртай нь сонирхсон газар руугаа явдаг болж. Нэгэн үед яахав манайхан Солонгос, Япон, Америк руу гарахаараа харлачихдаг байсан. Одоо цаг үе өөр болсон болохоор нэг оронд арван удаа очсон ч барагдахгүй сонин байж л байгаа. Тэр нь л чухал. Ингэхэд аян замын тэмдэглэлтэй холбогдуулж хэлэхэд хүмүүс аялна гэхээр хамгийн түрүүнд өөрийгөө зугаацуулахаа л боддог. Бид амьдралд санаа авч болохуйц зүйлийг гаргаж ийм санаа байна, тэр улс ингэж.агаарын бохирдол, хогноосоо салж гэх мэт зүйлсүүдийг гаргаж тавих ёстой. Түүнээс манайхан хэн нэгэнд захиалж, зориулж бичээд байх юм. Би тэгдэггүй. Би ардчилсан үзэлтэй. Угаасаа хуучин нийгмийн үед ч тийм л байсан. Олон түмэнд ийм юм бичвэл хэрэгтэй байх гэсэн санаагаа өгөхийг боддог. Гэхдээ албадахгүй.

-Нээрээ таныг "Улаанбаатар хот нутгийн зөвлөлтэй байх ёстой" гэсэн нийтлэл бичээд тэр нь ажил хэрэг болсон гэж сонссон юм байна. Ер нь нэртэй нийтлэлчдийн санаанаас ажил хэрэг болсон олон л зүйл байдаг байх?

-Би нэг нийтлэл бичиж байсан. Бүх аймаг нутгийн зөвлөлтэй байдаг юм бол Улаанбаатар хот яагаад байж болохгүй гэсэн сэтгүүлчийн нэг адарсан үг л дээ. Тэгтэл миний тэр санааг аваад нутгийн зөвлөл байгуулан үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа сураг дуулдсан. Надтай харилцаа холбоотой байдаггүй. Яагаад гэвэл Улаанбаатар тэр дундаа хуучнаар Да хүрээ гэж байхын унаган иргэн өнөөдөр бараг байхгүй болсон юм шиг байна билээ. Харин эсрэгээрээ хотод том аймгууд нь нутгийн зөвлөлөө байгуулаад явах нь илүү ашигтай, аль аль талдаа хэрэгтэй байх. Тэр нь ч дээр дээ.

-Ингэхэд та энэ олон нийтлэлийн сэдвийг яаж олдог вэ. Зарим хүмүүс онгод орлоо гэдэг. Танд тийм зүйл байдаг уу?

-Бид зохиолч биш. Надад тийм онгод энэ тэр гэж юм байхгүй. Маргааш өглөө нь ямар үйл явдал болохыг тааж мэдэхгүй шүү дээ. Харин түүний оронд мэргэжил гэдэг юм чинь чухал. Тэгээд ч би өдөр тутмын хэвлэлд ажилладаг учраас элдэв хачиргүйгээр үйл явдлыг л үнэн бодитоор хүргэх ёстой. Би нийтлэлээ бичихдээ ямар нэгэн ном, журамд баригдах дургүй. Өнөөдөр хүмүүс юу гэж ярьж байна түүнийг л үнэнээс нь бичихийг оролддог. Нэмдэггүй, хасдаггүй. Ер нь аливааг бичихдээ сэтгүүлчид яагаад хэлбэрт оруулах ёстой гэж. Орчин үеийн сэтгүүл зүй ийм хэлбэрт баригдах ёсгүй гэж би ойлгодог. Би тийм зорилгогүй хүн. Яагаад гэвэл би энэ амьдралдаа сэтгэл хангалуун байдаг.

-Сүүлийн үед цахим мэдээлэл илүү их хөгжиж, цаасан сонингийн цаг үе халаагаа өгнө гэх юм. Энэ талаар таны бодол?

-Тийм юм гэж байхгүй. Аливаа шинэ юмыг хийхдээ уламжлалаа авч явах ёстой юм. Тэр цахим хэвлэлийн чинь ард хүн л байгаа шүү дээ. Энэ бол бизнес. Харин цаасан хэвлэлийн уншигчдын тоо буурч магадгүй юм. Гэхдээ ингэтлээ удна биз дээ. Магадгүй цаасан хэвлэлийг дээдсүүд, ухаантнууд илүү их унших байх. Яагаад гэхээр арай илүү үнэтэй учраас. Тэдэнд ингэх хэрэгцээ бий. Нөгөө талаасаа тэдэнд зориулж бид илүү ухаалаг, нарийн мэдээллийг гаргах шаардлага гарна. Цахим хэлбэр арай хямд учраас нийгмийн арай эмзэг бүлгийнхэн унших байх.

-Хүмүүс анхны нарыг харах гээд жил бүр очдог газар руугаа явж байхад та л ганцаараа 22-ын товчоо гараад давхиж байдаг?

-Өнөөдөр сэтгүүлчид хүн бүрийн бичиж буй сэдвийг нэг бол хамгийн сайн бичих эс бөгөөс өөр өнцөг олох ийм л хоёр сонголт байдаг. Гэхдээ үйл явдал гэдэг утгаараа хоёуланг нь л хийх ёстой. Тухайн хүн тэндээс өөрийн гэсэн өнцгөө л олох нь чухал. Орчин үеийн сэтгүүл зүй нэг үеэ бодвол арай өөр болсон. Хуучин сэтгүүл зүй хүмүүст тийм байх ёстой гээд номлоод байдаг байсан. Энэ нь нэг ёсондоо аль нэг хүчнийг магтан дуулах үзэл суртлын хэрэгсэл байсны илрэл. Харин өнөөдөр цэвэр сэтгүүл зүй нийгмийн амьдралын янз бүрийн хэлбэрийг олон өнцгөөс харуулж, ийм байна та өөрөө сонголтоо хий гэсэн байдлаар санал тавих ёстой юм. Зүгээр л тухайн хүнд сонголтоо хийх боломж л гаргаж өг гэсэн үг. Түүнээс бидэнд хүний сонголтыг заах эрх байхгүй. Энэ бол нэг талаас таны ажил бас үүрэг. Энэ утгаараа сэтгүүл зүй дөрөв дэх засаглал. Өнөөдөр сэтгүүл зүй ядуугаасаа болоод энэ үүргээ төдийлөн биелүүлж чадахгүй байна.

-Сүүлийн үед хөдөө их явж байна. Аян замыг уртад та сайхан дуу аялна биз?

-Би дуулдаггүй ээ. Надаас илүү дуулах ажлыг хийдэг хүмүүс байхад. Харин надад сайхан дуутай олон хуурцагнууд бий. Ардын болон уртын дуу, сонгодог аязууд. Тэднийгээ хамгийн чанга дээр нь тавиад сонсох сайхан байдаг. Түүнээс гадна эрүүл агаарт гарна гэдэг сайхан эрх чөлөө юм даа. Мөн аян замд түшиг болсон сайн унаа Land-200 байна.

О.Жаргал