“Зөв Гарц” ТББ-ын тэргүүн С.Наранболдтой уулзаж Сүхбаатар дүүргийн 9,11-р хорооны иргэдийн газрын тухай ярилцлаа.

-“Зөв гарц” ТББ-аа танилцуулахгүй юу?

-Манай “Зөв гарц” ТББ 2008 онд байгуулагдсан. Сүхбаатар дүүрийн 9-11 хороодыг хамарсан иргэдийн эрх ашгийг хамгаалах зорилготой. Тус хорооны иргэдийн хамтран байгуулсан байгууллага. 9-11-р хороололд шинэ төсөл хэрэгжиж долдугаар хороолол баригдах ёстой юм. Манай 9-11 хороолол 100 айлын баруун жигүүр бөгөөд нэг ёсондоо хотын төв хэсэг болохоор төлөвлөгдөөд байгаа газар гэж ойлгож болно. Бид хотынхоо болон үр хүүхдийнхээ ирээдүйг бодоод газраа төр засагтаа өгч орон сууцжуулах хөтөлбөрт нь хамрагдъя гэсэн саналтай. Гол нь бид газраа зах зээлийн ханшаар үнэлүүлье гэсэн асуудлыг дэвшүүлээд удаж байна. Гэсэн хэдий ч бидний амьдран суугаа газрыг зах зээл дээр байхгүй үнэ ханшаар худалдан авч нэгнээс нөгөөд дамлан зарж байна. Өнөөдөр хотын төвд А зэрэглэлийн бүсэд нэг метр кв байрны үнэ 2500 доллар буюу 3,5 сая төгрөг байна. Гэтэл иргэдийн амьдарч байгаа газрыг метр кв-ыг нэг зуун мянган төгрөгөөр үнэлж авдаг. Хэдэн жилийн өмнө 1м кв-т газар 13500 төгрөгийн үнэтэй байсныг тэмцсээр байгаад өнөөдөр нэг зуун мянган төгрөг болгосон. Хэдий нэг зуун мянган төгрөг болгосон ч гэсэн хангалтгүй. Цаашид газраа бодитой үнэлүүлэхээр тэмцсээр байх болно.

-100 айл орчмын газар яахын аргагүй төв хэсэг. Үүн дээр хотын удирдлага анхаарлаа хандуулахгүй байна уу?

-Бид 2008 оноос хойш газрын талаар тэмцэл идэвхитэй хийсээр яваа. 2012 оны сонгуулиар Бат-Үүл бидний эмзэг сэдвийг сонгон авсан. Ингээд иргэдийн толгойг угааж гэр хорооллыг дахин төлөвлөнө, халуун хүйтэн устай болгон, иргэд хаусаа барьж тав тухтай амьдраарай гэсэн амлалт өгч гарч ирсэн. Энэ саналыг манай ТББ болоод иргэд бид бүхэн дэмжиж саналаа өгч гаргаж ирсэн. Бидний итгэлийг авч төрд гарч ирсэн Э. Бат-Үүл Нийслэлийн засаг дарга болсон хойноо хэлсэн ярьсан зүйлийнхээ эсрэг ажиллаж байна. Яагаад эсрэг үйл ажиллагаа явуулж байна вэ гэхээр өмнө нь нийслэлийн иргэдийн  төлөөлөгчдийн хурлаас гарсан шийдвэр болох. Иргэдийн газрыг 1м кв-ыг зуун мянган төгрөгөөр худалдан авч, нүүлгэх бүх зардлыг төрөөс гаргана гэсэн байдаг. Гэтэл энэ тогтоолыг цуцалж 1м кв-ыг наян мянган төгрөгөөр худалдаж авах тогтоол гаргасан.

-Өнөөдрийн нэг айлын газрын үнэлгээ нэг өрөө байрны үнэ хүрэхгүй байна шүү дээ?

-Манай хороонд амьдарч байгаа айлуудын ихэнх нь 250м кв талбай газартай. Ардчиллаас өмнө нэг өрх 500м кв газраас дээш талбайтай байх ёсгүй гэсэн байдаг. Цаг хугацаа өнгөрөх тусам хүний амьдрал өөрчлөгддөг. Зах зээлийн шуурганд өртсөн айл өрхүүд хашаагаа таллаж зарсан байдаг. 250м кв газрыг наян мянгад үржүүлэхэд 18 сая төгрөг болно. Ганц өрөө байрны үнэ хүрэхгүй. Тэр битгий хэл Японд арван жил болоод хог дээр хаягдаад ирсэн машины үнэ ч хүрэхгүй гэдэг нь хэнд ч ойлгомжтой. Ингэж үнэгүй зарснаас хашаандаа дуртай зүйлээ барьж өөрсдийнхөө үйл ажиллагааг өргөжүүлж амьдрах хэрэгтэй. Эрх мэдэлтэй болохын төлөө Э.Бат-Үүл ард түмний толгойг угааж, худлаа ярьж явсан болж таарч байгаа юм. Э.Бат-Үүл сонгуульд гарахынхаа өмнө гэр хороололд амьдарч байгаа иргэдэд “та газар хэмээх өмчийн эзэн та газартаа хаус барьж болно. Таны хаус барьсан газарт бид хэзээ ч байшин барилга бариулахгүй” би баттай хэлье гэж байсан. Энэ мэтчилэн олон удаа хурал дээр ярьж хэлж байсныг хүн бүхэн мэднэ.

-Нэгээс нөгөөд газрыг дамлан зардаг гэлээ. Энэ ямар учиртай юм бэ?

-Одоо 100 айл орчмын иргэдийг барилгын “Бэрэн” хэмээх ардчилсан намын угшилтай компани байнга дарамталж байна. Энэ компани нь нэг үгээр бол Бат-Үүлийг хотын захирагч болсноос нь хойш эрчимтэй иргэдэд ухуулга хийж байгаа. Ямар ухуулга вэ гэхээр “ та бүхэн 4-р сарын 15-наас өмнө газраа чөлөөж нэг өрөө байраар солихгүй бол албадан нүүлгэж, газрыг авна гэсэн хууль гарах гэж байгаа” гэсэн зүйлийг ярьж иргэдийг цочроож байгаа. Хэрвээ “хууль батлагдах юм бол та бүхэн гудамжинд гарна нэг өрөө байраар сольё гэж байгаа дээр нь өг” гэсэн иймэрхүү зүйлийг ярьж иргэдийг дарамталж байна. “Бэрэн” гэдэг компаний толгой эзэн бол одоогийн Боловсрол шинжлэх ухааны сайд УИХ-ын гишүүн Гантөмөр юм. Ардчилсан нийгэмд амьдарч, ардчилсан намыг сонгочихоод эцэст нь ийм зүйлд хүрэх байсан гэж үү.

-Хашаагаа зараад нүүе гэж бодоход нэг өрөө байранд хичнээн хүн амьдрах билээ. Байранд орохгүй юмаа гэхэд хаашаа нүүж, газар авах уу?

-Өнөөдөр Дарь-Эхэд хувийн хашаа байшин 20 сая төгрөгний үнэтэй байна. Түүнээс цаашлах тусам илүү үнэтэй болдог. Яагаад гэвэл цэвэр агаартай. Өнөөдөр манай хороонд нэг хашаанд ах дүүсээрээ амьдарч байгаа олон өрх бий. Тэдгээр өрхөд 50 сая төгрөг хувааж өгөхөд юу хийх вэ. Юу ч хийж чадахгүй. Мөнгөө аваад нүүлээ гэхэд хотын захад очиж амьдрах болно. Адаглаад л хүүхэд багачууд нь сургууль соёлдоо явах, ажил төрөлдөө явахад хүндрэлтэй зүйлс олон тохиолдоно. Хотын нэг захаас таксидаад өдөр бүр ажилдаа ирэх боломжтой өрх ховор шүү дээ. Харин бидний амьдарч байгаа газар хэдхэн минут алхаад л ажилдаа ирдэг. Энэ хоёрын хооронд их ялгаа гарна. Үнэндээ, өгсөн мөнгө нь гурван сарын байрны түрээсний мөнгө. Хамгийн гол нь “Бэрэн” гэдэг компанийн асуудал байгаа. Гэр хорооллын барилгажуулах төслийн нэгжийн зохицуулагч Ганхуяг ахаас би өөрөө очиж энэ компанийн тухай асуусан. Гэтэл Хятадын засгийн газраас манай засгийн газарт  хөнгөлөлттэй зээл олгохоор болсон. Тэр мөнгөөрөө VII-р хороолол барих ажлыг Хятадын засгийн газар хариуцаж, Монголын засгийн газар дэд бүтцийг нь шийднэ гэсэн заалттай хоёр засгийн газрын гэрээ байдаг юм байна лээ. Төлөвлөсөн VII-р хорооны барилгыг  зөвхөн Хятадын компани барина гээд заагаад өгсөн байдаг. Гэтэл хоёр засгийн газрын гэрээтэй төлөвлөөд байгаа газрыг “Бэрэн” гэдэг компани дур мэдэн худалдаж аваад байдаг. Ингээд дундаас нь дамлан цааш нь Хятадын компанид зарж байгаа юм. Үүний дундаас ашиг олох гэж улайран зүтгэж байна.  Зарим иргэдийн газрыг авсан “Бэрэн” хэмээх компанийн ганц өрөө байр нь 30кв.м орчим талбайтай. Тэр байранд 7, 8-уулаа амьдарч байгаа өрхүүд олон байна. Хүүхдүүд нь хичээл хийх зайгүй жорлондоо хүртэл номоо уншдаг гэж байгаа. Иймэрхүү зүйлд бид үнэхээр их ундууцаж байгаа. Нийслэлийн засаг дарга Э. Бат-Үүл бидний энэ асуудлыг орхиод Амгалан, Гачуурт гээд хотын зах хэсгүүдээр гэр хороололыг дахин төлөвлөлт гээд яваад байгаа. Үүнийг бид дүгнэхдээ Бэрэн компанитай тохиролцчихсон юм байна гэж ойлгож байгаа.

-100 айл орчмыг барилгажуулах төсөл гээд зураг төсөл нь гарчихсан байсан. Энэ замхраад алга болсон уу?

-Улс 40-50 тэрбум төгрөг гаргаад дэд бүтцийг нь татаж байгаа, одоо хорооллын доторхи дэд бүтцүүд нь үлдсэн байгаа юм. Барилгажих хэсэгт амьдарч байгаа иргэд бид ганц л зүйл хүсч байгаа. Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгч нар болон “Бэрэн” гэх компанийн удирдлагууд ирээд хорооны иргэдтэй уулзаач гэж хүсмээр байна. Уулзалтан дээр Э.Бат-Үүл өөрийн биеэр ирж хэлсэн ярьсан, амласан зүйлээ хэлж асуудлыг шийдвэрлэх хэрэгтэй байна.

-100 айлын энэ тэнд газар аваад хоосон хашаа зоосон байсан. Энэ нь бодлогын чанартай байх?

-Газар чөлөөлж байгаа хүмүүс хаана хэн өрөнд орсон байна, хаана амьдрал ядуу, хэний мэдлэг боловсрол муутай байна гэдгийг судалдаг. Тэдгээр хүмүүсийг мөнгөөр далайж газрыг нь эзэгнэдэг. “Бэрэн” гэдэг компани иргэд рүү ярихдаа “нэг өрөө байр ав, аль эсвэл одоо баригдах байрнаас 40м кв хоёр өрөө байр ав” гэдэг. Ийм зүйл байж болохгүй ядаж гурван өрөө байр авъя гэхээр “та нарт олдож байгаа бурханы хишиг” ухааны юм өмнөөс нь ярьдаг. Гурван машин чөлөөтэй байрладаг хашаа бидэнд байна. Гэтэл өнөөдөр байрны гадаа машин тавихад ямар их эрсдэлтэй билээ. Цонх хагарах, толь, гэрлийг нь хулгайд алдах гээд харин хашаандаа байгаа эд хөрөнгө хамгийн аюулгүй, эрсдэлгүй байдаг.

-Нэг айлын газар дээр олон давхар барилга барьж болно. Гуравхан өрөө байрыг шийдээд өгчих боломж их байна?

-Барилгын компанийн захирлуудтай уулзахад барьсан барилгаасаа 7 дахин их ашиг олдог гэж ярьдаг. Миний мэдэхийн гурван жилийн өмнө анхны барилгаа эхэлж байсан хүмүүс өнөөдөр тэрбумтан болчихсон өвөлдөө гадаадын орнуудад амарч байна. Хүмүүсийн хамгийн сайн мэддэг “Алтай” констракшны захирал Бат-Эрдэнэ орон сууц барьж баяжаад хийх байх зүйлээ олохоо байсныг хүн бүхэн мэдэж байгаа. Өөрөө болон ээж нь тэрбум төгрөгний малгай өмсдөг гээд л сэтгүүл дээр гарсан байсан. Ард түмний орон сууцтай болох гэсэн хүсэл мөрөөдлөөр л баяжсан. Барилгын компаниуд барьсан орон сууцаа 1м2 ыг нь 1 200 000₮ зарахад л 20-40% ийн ашигтай ажиллана. Гэтэл одоо 1м2 нь 3 сая хүрч байна.  Бид зэрлэг капиталист нийгэмд амьдарч байна ш дээ.

-Аливаа нийгмийг алгасаж болдоггүй юмаа гэдгийг тод харуулаад байх шиг?

-Хүн төрөлхтний түүх, хүний үхэх хоёр адилхан. Хүн төрөөд шууд том болчихдоггүйтэй адил аливаа улс орны хөгжил гольдорлоороо явдаг. Бид капиталист нийгмийг алгассан азтай хүмүүс гэж ярьдаг ч өнөөдөр жинхэнэ утгаараа хэрэгжиж байгаа. Хэн мөнгөтэй байна түүнд хууль үйлчилдэггүй. Хэний хүүхэд сурч боловсрох вэ, дарга нарын хүүхэд улсын зардлаар сурч боловсрох ёстой гэсэн бичигдээгүй хууль хэдийнээ бидний дунд үйлчилсээр байна. Нэг үе мөнгөө байршуулаарай гээд хадгаламж зээлийн хоршоо хүчээ авч байсан. Төд удалгүй дампуурч олон мянган иргэд хохирсон. Хэн баяжсан улс төрийн томоохон албан тушаалтай нөхөд баяжсан. Үүнийг төр хараад л сууж байсан. Яг үүнтэй адилхан өнөөдөр иргэд амьдрах баталгаанаасаа салж байхад төр чих нь дүлий, нүд нь аниатай сууж байна. Бизнесмэнүүд гэх хүмүүсийг хөдөлгөж байгаа хүмүүс бол улс төрчид байдаг. Сүүлийн үед Азийн Хөгжлийн Банкнаар гэр хорооллыг албадан чөлөөлүүлэх тухай хуулийн төсөл боловсруулуулсан.Нэг үгээр бол гэр хорооллын дунд дэд бүтэц татах, сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг барихад газрыг нөхөн олговортойгоор газар чөлөөлөх тухай асуудал юм. Гэтэл хуулийн нэрийг захиалгаар өөрчилж “албадан” гэх үгийг оруулж өгсөн. Бид дээрх хуулийг боловсруулсан хүмүүст нэрийг нь өөрчлөөч ээ гэж олон удаа хэлсэн боловч захиалгатай гээд авч хэлэлцээгүй.

-Нэг үгээр бол иргэдийнхээ мэдлэг боловсролыг уландаа гишгэж байх шиг?

-Үнэхээр иргэдийнхээ мэдлэг боловсрол болоод амьдрах эрхийг нь боогдуулж байна гэсэн үг. Чи энэ хотын төвийн газарт амьдрах эрхгүй, ганц өрөө байранд амьдарвал амьдар эсвэл хотын захад амьд яв гэсэн дорд сэтгэлгээгээр хандаж байна гэж ойлгож болно. Өндөр барилга баригдаад ирэхийн цагт танайх явган хүний зам дээр байна гээд шөнө унтаж байх хооронд нүүлгэчихэж мэдэхээр болсон. Энэ битгий хэл танайх нүүхгүй бол шувуун фабрикт аваачиж буулгана шүү гээд айлгаж байсан удаа бий. Энэ мэтчилэн айлуудын газрыг ОССК худалдаж аваад, нөгөө алдарт “Бэрэн” компанид дамлан зарчихсан байдаг. Үүний цаана авилгийн хэрэгч байж мэдэх юм. Өнөөдрийн баригдаж байгаа барилга хэдэн жилийн настай билээ гэдгээ бодох хэрэгтэй. Үл хөдлөх хөрөнгө гэдэг бол жил ирэх бүр өсч, үр хүүхдийн минь амьдрах баталгаа байдаг. Тиймээс ард иргэдийнхээ газрыг бодитой үнэлмээр байна. Одоо цагт зөвхөн өөрийнхөө ашиг орлогоо бодно уу гэхээс бусдыг бодох сэтгэлгээ хумсын толионы чинээ алга болжээ.

-Ашиг сонирхлын зөрчилтэй хүмүүс олон байна. Танд янз бүрийн дарамт ирдэг үү?

-2008 оноос хойш газрын асуудлын талаар тууштай тэмцсээр ирлээ. Энэ хугацаанд дарамталж, энд тэндээс өдөөн хатгалага хийж байгаа хүмүүс олон байсан. Бид хотыг хөгжүүлж дараагийн сонгуульд гарах гээд байхад битгий урдуур ороод бай гэсэн маягийн зүйл ярьдаг. Өнөөдөр бид чинь хоёрхон сая монголчууд өргөн уудам нутаг дэвсгэр дээрээ айх, эмээх зүйлгүй яагаад сайхан амьдарч болохгүй гэж. Үнэхээр газрыг нь авахыг хүсээд байгаа юм бол авах гэж байгаа газрыг нь хангалттай үнэлэх хэрэгтэй.     

-Тансаг хүмүүс ядуухан иргэдээр бэлэн хоолоо хийгээд байна уу?

-Ухуулагч хүмүүс байнгын явдаг. Хүмүүст ярихдаа бид чинь 21-р зуунд амьдарч байгаа гаднаа жорлонтой ийм улс хаана ч байхгүй. Арай өөр орчинд амьдрах ёстой гэх мэтчилэн ярьдаг. Бид өөр орчин гэдгийг мэдэрч байна гэхдээ миний хөрөнгө ямар үнэ цэнэтэй гэдгээ бас мэдэж байгаа. Энэ хашаанд миний өвөө, аав маань гал голомтоо бадраасан миний амьдарч байгаа газрыг орчин үеийн үнэ ханшаар ав гэхээр чаддаггүй. Яагаад гэвэл тэдгээр нөхөд ямар нэгэн газрыг нь ямарч хамаагүй хямдхан үнээр салгаж авах санаатай ирж байгаа. Үнэн хэрэгтээ энэ хүнийг сайхан амьдруулъя гээд зориод ирж байгаа хүмүүс биш. Тэрбум тэрбум төгрөгөөр нь яавал ашиг олох вэ гэж боддог хүмүүс.

-Бизнес сэтгэлгээ хүнийг их эвддэг юм шиг санагддаг?

-Бизнес хийж байсан хүмүүс мөнгө бодно уу гэхээс хүнийг боддоггүй. Мөнгөний төлөө юуг ч хийхэд бэлэн. Ямар сайндаа газрыг албадан чөлөөлөх гэдэг хууль баталъя гэж байхав дээ. Аз болж МАН-ынхан эсрэг байр сууринаас дараагийн сонгуулиа бодож эсэргүүцэж байх шиг байна. Албадан чөлөөлөх гэдэг бол монгол хүн бүр албаар нүүлгэх гэж л ойлгоно. Монгол хүмүүс чинь гэнэн цайлган хүмүүс. Монгол хүн бүр хуулийг мэдэхгүй. Гэнэн цайлган ариухан сэтгэлгээгээр нь бүү тоглооч гэж хэлмээр байна.

-Ер нь энэ асуудлыг хэрхэн шийдвэл оновчтой вэ?

-Төрийн оролцоо, иргэдийн оролцоотой хамтарсан гэрээ байгуулах хэрэгтэй. Төр дэд бүтэц татдагаараа татах хэрэгтэй. Харин төрийн зураг төслийн дагуу иргэд барилга байгууламжаа барих хэрэгтэй. Арван айл нэгдэж барилга барих саналтай бол ямар нэгэн барилгын компанитай гэрээ байгуулж төр батлан даагчаар орох үүрэгтэй. Газар нь байгаа цагт барилга барих мөнгө олдож л таараа, ингэснээр байрны үнэ буурах болно. Үүнийг бид олон удаа уламжилсан. Даанч улс төрчид үүнийг дэмжихгүй байгаа. Яагаад гэвэл өөрсдөд нь ашиггүй байгаа байх.

Б.Загдмөнхбат