BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Идлэг шонхор хамгаалах ажлын ихэнх нь үр дүнд хүрсэнгүй

Шонхор шувуу цагт 300 км хурдалдаг учраас “тэнгэрийн ирвэс” хэмээж, ан гөрөөнд ашигладаг аж. Дэлхийд 58 төрөл, зүйлийн шонхор байдгаас цагаан,


эгэл, идлэг, шилийн, начин, зээрд зэрэг 10 гаруй зүйл нь манай оронд бий. Эл шувуу ангаа сахиж хүлээдэггүй, араас нь хөөж барьдаг учир эрэмгий, дайчин гэгддэг. Энэ шинж чанарыг нь бэлгэшээж монголчууд төдийгүй олон улс шонхрыг үндэсний бахархалт шувуугаар зарласан байдаг. Манайд шонхор шувуу ховорт тооцогддог тул ашиг олох зорилгоор хилээр гаргахыг таван жилийн хугацаатай хориглох тухай тогтоолыг Засгийн газраас 2013 онд анх баталсан. Эл тогтоолыг мөрдөх хугацааг өнгөрсөн сарын 9-нд дахин таван жилээр сунгасан юм. Гэхдээ дээд хэмжээний уулзалтад оролцохоор ирсэн гадаадын төлөөлөгч нарт шонхор барих зөвшөөрөл олгох тогтоол хүчин төгөлдөр хэвээрээ. Өөрөөр хэлбэл, гадаадын төлөөлөгчдөд соёлын зориулалтаар бэлэглэх нь идлэг шонхрын тоонд сөргөөр нөлөөлөхгүй гэж албаныхан үзжээ.

Арабын улс орнуудад эл шувуу элбэг. Гэсэн ч Монголд амьдардаг нь биеэр арай том, анд эрэмгий учраас Катар, Кувейт зэрэг орны төлөөлөгчид манайхаас авах сонирхол их аж. Үүнийг нь улс хоорондын хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх давуу тал хэмээн эрх баригчид үзэж үндэсний бахархалт шувуугаа гадаадынханд бэлэглэсээр байна.

Уг нь идлэг шонхор барих жишиг үнэ 11 750 ам.доллар буюу 30 гаруй сая төгрөг. Гэхдээ гадаадын оронд соёлын зорилгоор бэлэглэхэд дээрх мөнгөн дүнгийн 30 хувийг л төсөвт төвлөрүүлдэг юм байна. 11 750 ам.долларын 30 хувийг тооцвол нэг шонхрыг 3525 ам.доллар буюу ес орчим сая төгрөгөөр “зарж” байгаа хэрэг. Энэ жаахан мөнгөний 30 хувийг нь л шонхор шувууг хамгаалахад зориулж, орон нутгийн төсөвт суулгах ёстой аж. Тодруулбал, нэг шонхор шувуу хамгаалахад дунджаар 2.8 сая төгрөг зарцуулах ёстой.

Үнэхээр нэг шувууг хамгаалахад энэ хэмжээний хөрөнгө зарцуулж байгаа, эсэхийг БОАЖЯ-ны Хүрээлэн буй орчин, байгалийн нөөцийн удирдлагын газрын дарга П.Цогтсайханаас тодруулахад “Арилжааны зорилгоор идлэг шонхор худалдах, барихыг хориглох хугацааг таван жилээр сунгасан. Соёлын зорилгоор гадаад руу гаргахыг зөвшөөрч байгаа. Арабын орнуудын удирдагч хүсэлт гаргавал Гадаад харилцааны яам бусад холбогдох салбар яамаар дамжуулан соёлын зориулалтаар бэлэглэж болно. Энэ нь найрсаг хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх арга. Тэд манайхаас хурдан удмын адуу, эсвэл нүүрс авахгүй.

Ганц сонирхдог зүйл нь идлэг шонхор. Тэдэнд шонхор бэлэглэснийхээ хүчинд хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлж, Монгол Улсын хөгжилд тус нэмэр болохуйц зээл, тусламж хүсэх боломж бүрддэг. Үндэсний бахархалт шувуугаа хамгаалахын тулд өндөр хүчдэлүүдийн шонгуудын загварыг өөрчлөх төсөл хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн. Идлэг шонхор шувууг соёлын зорилгоор гаргаж, орлогынхоо 30 хүртэлх хувийг орон нутгийн төсөвт суулгах ёстой. Хэрхэн зарцуулдгийг нь сумын Засаг дарга нараас асуух хэрэгтэй” гэлээ.

Гадаадын төлөөлөгчдөд шонхор бэлэглээд Тайширын усан цахилгаан станц барихад 13, Биологийн олон янз байдлыг судлах судалгааны төв байгуулахад 3.4, Хэнтий болон Баян-Өлгий аймгийн нэгдсэн эмнэлгийг өргөтгөхөд 360 сая ам.долларын тусламж авчээ. Мөн Түлэнхийн төв барихад долоо, Хэнтий аймгийн нисэх онгоцны буудалд 12 сая ам.долларын дэмжлэг үзүүлсэн гэх. Гэхдээ эдийн засагт хөрөнгө оруулахад ашигтай байлаа гээд ховор шувууг гадаадад олноор нь гаргаж болохгүйг судлаачид санууллаа.

Улсын хэмжээнд 10 300 идлэг шонхор байгааг БОАЖЯ-наас мэдээлсэн. Энэ бол өнгөрсөн онд гаргасан тоо. Гэхдээ дээрх тоо бодитой, эсэх нь эргэлзээтэй. Үүний 10 хувь буюу 1000 шонхрыг энэ онд соёлын зориулалтаар гадаадад гаргах боломжтой гэж БОАЖЯ-ныхан хэлсэн.

Нэг жишээ дурдъя. Жилд 4000 шонхор өндөр хүчдэлд цохиулж үхдэг гэсэн баримт байна. Дээр нь 1000 идлэг шонхрыг соёлын зориулалтаар гадаад руу гаргана гэж тооцвол байгаа хэдийнхээ 50 хувийг устгана гэсэн үг үү.

Эл шувуу өөрөө үүрээ засдаггүй, бусдын бэлдсэн оромжид “толгой хоргодох”-доо дунджаар гурван өндөг гаргадаг гэж Монголын шувуу хамгаалах төвийнхөн хэлсэн. Заримдаа хон хэрээ болон начин шонхрын “гэрийг” булааж өндөглөдөг учраас “тэнгэрийн ирвэс”-ийн үүрийг танихад төвөгтэй. БОАЖЯ болон Арабын Нэгдсэн Эмират Улсын Абу-Даби хотын Байгаль орчны албаныхны хооронд байгуулсан гэрээний дагуу “Идлэг шонхор шувууны хиймэл үүр” барих төслийг Монголын шувуу хамгаалах төвийнхөн 2010 онд хэрэгжүүлжээ. Үүний хүрээнд Төв аймгийн Баянжаргалан, Баянцагаан, Баян, Бүрэн, Баян-Өнжүүл, Хэнтий аймгийн Дархан, Баянмөнх, Баянхутаг, Галшар, Сүхбаатар аймгийн Мөнххаан, Сүхбаатар, Уулбаян, Халзан, Баяндэлгэр, Дорноговь аймгийн Айраг, Иххэт, Дундговь аймгийн Гурвансайхан, Мандалговь, Адаацаг зэрэг сумд нийт 5000 үүр байршуулжээ.

Тухайн үед 800 хос шувуу тэдгээрт үүрлэсэн гэнэ. Нэг үүрэнд дунджаар гурван өндөг гаржээ. Энэ нь идлэг шонхрыг хамгаалах зорилгоор хийсэн ганц ажил гэхэд хилсдэхгүй. Гэхдээ уг ажлыг үргэлжлүүлэх, үүрнүүдийг засаж сэлбэдэг хүн өдгөө алга. Хиймэл үүрнүүдийн хэд нь бүрэн бүтэн үлдсэн нь ч тодорхойгүй. Үүр бэхэлсэн төмөр шонг нутгийн иргэд хулгайлж, малын саравч барихад ашиглах нь элбэг гэнэ. Уг нь идлэг шонхор үлийн цагаан оготноор хооллодог учраас бэлчээрийн экосистемд чухал ач холбогдолтой. Хэрэв малчдын ухамсарт нөлөөлж чадвал хиймэл үүр байгуулах нь үр дүнтэйг судлаачид онцолсон.

Дээр дурдсанчлан, хиймэл 5000 үүрэнд 800 хос дунджаар гурван өндөг дарсан гэж тооцвол ганцхан жилийн дотор 4000 шонхор байгальд тавьсан гэсэн үг. Жил бүр 4000 шонхор үржүүлээд байвал цахилгааны утсанд цохиулж үрэгдэх шувуудын тоог бууруулаад зогсохгүй гадаад орнууд руу гаргах нөөцөө ч тодорхой болгоно гэж шувуу судлаач нар үзэж байна. Ийм аргаар шонхор бойжуулах нь өндөгнүүдийг цаг агаарын аюулт үзэгдлээс хамгаалахад сайнаар нөлөөлдөг гэнэ.

Эл шувууны хорогдох гол шалтгаан нь цахилгаан дамжуулах утастай холбоотой гэж мэргэжилтнүүд тайлбарладаг. Өөрөөр хэлбэл, шонхор төдийгүй бусад жигүүртэн ч 15 кВт-ын хүчдэлтэй цахилгаан дамжуулах утсанд цохиулж үхэх нь элбэг. Монгол оронд ийм хүчдэлтэй 2000 гаруй км урт цахилгааны утас бий. Тэгвэл жилд 5000 шонхор үржүүлж гадаадын төлөөлөгч нарт соёлын зориулалтаар бэлэглээд, орлогынхоо 30 хувиар цахилгааны утас дамжуулах шонг шинэчлэх боломжтой гэнэ.

Уг нь БОАЖЯ-ныхан Эрчим хүчний яамныхантай хамтран “15кВт-ын өндөр хүчдэлийн шувуудад ээлтэй загвар” төслийг энэ жилээс хэрэгжүүлжээ. Одоогоор шувуудад ээлтэй байхаар цахилгаан дамжуулах загварын судалгаа хийж байгаа аж. Гэхдээ энэ нь маш нарийн, төвөгтэй асуудал учраас хэзээнээс ажил болох нь одоогоор тодорхойгүй. Өөрөөр хэлбэл, шонхроос бусад төрлийн шувуу ч цахилгааны утсанд цохиулж хорогддог. Тиймээс цахилгаан дамжуулах шонгийн загварыг бүх шувууны биеийн хэмжээ, далавчны уртад тохируулах уу гэдэг асуудал тулгарчээ. Энэ мэтээр шонхор хамгаалах чиглэлээр өөр төсөл хэрэгжүүлсэн ч үр дүн муутай байсныг П.Цогтсайхан хэлсэн.

Цахилгаан дамжуулах утаснаас гадна, гадаадын төлөөлөгчид гэлтгүй нутгийн иргэд ч үндэсний бахархалт шувуунд дайсагнадаг байхыг үгүйсгэхгүй гэдгийг зарим судлаач тэмдэглэсэн. Харамсалтай нь, үүнийг тогтооё гэхээр шонхор барьж буйг хянадаг хүн манай улсад байхгүй. Хамгаалах нь битгий хэл олигтойхон тоолж ч чадахгүй байж бид идлэг шонхрыг Үндэсний бахархалт хэмээн цээжээ дэлдэх эрхтэй юү гэж судлаачид шүүмжилж байна.

Г.Баясгалан

Эх сурвалж: Өнөөдөр сонин

Идлэг шонхор хамгаалах ажлын ихэнх нь үр дүнд хүрсэнгүй
Бусад мэдээ ▼

1
02-22
Битүүний болон шинийн нэгний өдөр цээрлэх зүйлс

2
02-22
Цагдаа, цэргийн бие бүрэлдэхүүн өндөржүүлсэн бэлэн байдалд шилжив

3
02-22
Солонгосоос Монгол руу 5 дахин бага шимтгэлтэй гадаад гуйвуулга хийдэг боллоо

4
02-22
Гол, мөрний мөсөн дээгүүр зорчихгүй байхыг анхааруулж байна

5
02-22
Нийслэлд битүүнээс шинийн гуравныг дуустал нийтийн тээвэр үйлчлэхгүй

6
02-22
Эх орондоо буцах хүсэлт гаргасан БНХАУ-ын 54 иргэнийг явууллаа

7
02-22
Гол, мөрний мөсөн дээгүүр зорчихгүй байхыг анхааруулж байна

8
02-22
Ямар хосууд илүү таарамжтай вэ

9
02-22
Японы Кумамото хотод 20 настай сувилагч эмэгтэйгээс коронавирус илэрчээ

10
02-22
Хулгана жилийн СУУДЛЫН ЗАСАЛ ба ЗҮГ МӨР гаргах...

11
02-22
Түймэр мэт л тархаж буй Корона вирусээс хайртай хүмүүсээ хамгаалья!

12
02-22
УИХ-ын дарга АНУ-д айлчлахаар төлөвлөжээ

13
02-22
Хүн төрөлхтнийг мөхөөж чадах шумбагч онгоцууд

14
02-22
ОХУ Хятадаас хүнсний бүтээгдэхүүн оруулахыг хориглолоо

15
02-22
Эх орондоо буцах хүсэлт гаргасан БНХАУ-ын 54 иргэнийг явууллаа

16
02-22
Хөөрөг зөрүүлэн мэндлэх ёс

17
02-22
Ирландын гэмт хэрэгтэн 55 сая еврогийн үнэтэй хөрөнгөө алджээ

18
02-22
Хятадад эдгэрсэн өвчтөнүүдээс коронавирус дахин илэрсэн нь тодорхой болжээ

19
02-22
Шинэ коронавирусийн 3,000 оношлуурыг өнөөдөр хүлээн авна

20
02-22
Хотоос гарах, орох хөдөлгөөнийг ням гаригт хаана

21
02-22
БНСУ-д коронавирусний халдварын 142 шинэ тохиолдол илэрчээ

22
02-22
Монгол хэл 1600 жилийн настай

23
02-22
Аяга кофены ард А.Энхманлай, АТГ-ын хэлтсийн дарга Х.Хашбаатар нар юу тохиров?

24
02-22
Таван өнгийн хадагний билэгдэл

25
02-22
Цагаан сарын түүх

26
02-22
Гахай жилийн онцлох 10 үйл явдал

27
02-22
В.Путин: Надад аугаа Орос орон хэрэгтэй

28
02-22
​Жулиан Ассанж: Трамп нэг болзолтойгоор намайг өршөөнө гэж амлаж байсан

29
02-21
XVII жарны “Хотол төгс” хэмээх төмөр хулгана жилийн шинийн нэгний өглөө зүг, мөр гаргах зурхай

30
02-21
“Хүндэтгэлийн аян-2020”-ийн урамшууллын эзэд тодорлоо

31
02-21
WSJ5 Victoria's Secret-ийн 55 хувийг 1,1 тэрбум доллараар зарна

32
02-21
Нийслэлийн ойгоос энэ онд 5100 шоо м мод бэлтгэнэ

33
02-21
Дотоод хэргийн их сургуулийн сонсогчдыг бэлэн байдалд шилжүүлэв

34
02-21
Урт цагаан үйлчилгээний төвийн үйл ажиллагааг өнөөдрөөс бүрэн зогсооно

35
02-21
2021 оноос Оросын сурагчид хиймэл оюун ухаан судална

36
02-21
Приус машиныг өндөрлөхийн ач тус болон хохирол?

37
02-21
365 мянган тонн сайжруулсан шахмал түлш үйлдвэрлэжээ

38
02-21
Талийгаачийн амь насыг Хууль зүйн сайд Ц.Нямдоржоос нэхлээ

39
02-21
“Rio Tinto” компани арбитрын шүүхэд ханджээ

40
02-21
Нийтийн тээврийн паркийг 100 хувь шинэчлэхээр төсөвт суулгажээ

41
02-21
Британид амиа алдсан цагаачдын хэрэгт Вьетнамын долоон иргэнийг буруутгажээ

42
02-21
Үндэсний шигшээ баг 23 спортын төрөлтэй болов

43
02-21
Хубэй мужид коронавирусээр халдварласны улмаас нас барсан хүний тоо 2144 болжээ

44
02-21
Трампын айлчлалд бэлтгэн ядуусын хорооллоо ханаар тусгаарлав

45
02-21
БНСУ-аас ирэх 100 монгол иргэнийг тусгаарлах тухай мэдээллийг үгүйсгэлээ

46
02-21
Тавантолгойн ордын хөрөнгө оруулалтын гэрээ “хорлон сүйтгэх ажиллагаа” байсан уу?

47
02-21
280 сая төгрөгийн хохирол учруулсан 13 зөрчлийг илрүүлжээ

48
02-21
Тэтгэврийн зээлийг тэглэж, зээлгүй иргэдэд "Эрдэнэс бонд" эзэмшүүлэх гэрээнд гарын үсэг зурлаа

49
02-21
Салхитын мөнгөний ордтой холбоотой хэргийн шүүх хурал хойшилжээ

50
02-21
Албаны машин унаад алт ухахдаа тултал доош орсон ИТХ-ын төлөөлөгч баригджээ

51
02-21
Коронавирээс дутахгүй аюултай нөхцөлд алаг үрс амиа алдсаар байх уу

52
02-21
Хүнсний улаан буудай, хуурай сүүний импортыг нэмэгдүүлэхээр болов

53
02-21
Цагдаагийн пост мөргөсөн ослын улмаас нэг хүн нас баржээ

54
02-21
Шалгалтад хамрагдсан 39 объектоос 310 зөрчлийг илрүүлжээ

55
02-21
Тээврийн цагдаагийн албанаас сэрэмжлүүлж байна

56
02-21
Ч.Улаан сайдад хариуцлага тооцох цаг нь болсон

57
02-21
Хятадын нэгэн шоронд 200 хоригдол коронавирусээр халдварлажээ

58
02-21
Урт цагааны үйл ажиллагааг өнөөдрөөс бүрэн зогсоохоор болов

59
02-21
Хилийн боомтуудын амрах хуваарь

60
02-21
Талийгаач Болормаагийн аав Сүхээ: Орой хуралтай гээд гарсан хүүхдээ маргааш нь нас барсан байхад нь оллоо

61
02-21
Зүүнбаянгийн төмөр замыг барихын тулд 1 сая ажлын байр бий болгох мөнгийг салхинд хийсгэх гэж байна

62
02-21
А.Батцэцэг гурван жил дарааллан тивээсээ Медаль зүүлээ

63
02-21
Говь-Алтай аймгийн Засаг дарга В.Рэнцэндоржийг ажлаас нь чөлөөллөө

64
02-21
Д.Трамп ерөнхийлөгчөөр сонгогдсоноос хойш 7 сая орчим ажлын байр бий болжээ

65
02-21
Солонгос улсад сүүлийн 2 хоногт COVID-н 53 тохиолдол нэмэгдсэн шалтгаан...

66
02-21
Африкийн Лесото улсын ерөнхий сайд эхнэрээ захиалж алуулсан хэрэгт ял сонсоно

67
02-21
Монгол хүнийг модоор зорж, тѳмрѳѳр хийгээгүй учир..

68
02-21
COVID-19: Хубэйд вирусийн улмаас нас барсан хүний тоо 2144 болжээ

69
02-21
Айсуй сонгуулийн чимээ: Дорноговь, Говьсүмбэр

70
02-21
Тэд ирж болох ч интернет орчинд “томрох”-ыг илүүд үзэв

71
02-21
М.Энхсайханд "бүх насаар нь хорих" зүйлчлэлтэй ял тулгажээ

72
02-21
Борис Жонсон ВВС-д дайн зарласан нь

73
02-21
Сэргэдэггүй хийморийн балаг эрчүүдийн амиа алдах шалтгаан болсоор байх уу

74
02-21
Баянгол Дүүргийн засаг дарга С.Одонтуяа сонгуулийн хууль зөрчиж, сонгогчдод мөнгө, бараа материал тараах гэж байна

75
02-20
Путин: Засгийн газрыг огцруулах талаар Медведевтэй урьдчилан ярилцчихсан байсан

76
02-20
Сар шинийн битүүн, 1, 2, 3-нд орон нутгийн замыг түр хаана

77
02-20
БНАСАУ-д хөл хорионы хугацааг 30 хоног болгожээ

78
02-20
"Эрдэнэт үйлдвэр"-ийн Оёдлын цех амны хаалт үйлдвэрлэж байна

79
02-20
Б.Очирхуяг: МУИС-ийн 700 гаруй багш 7 хоногт 4800 гаруй оролтод зориулсан цахим хичээлийн материалыг бэлтгэж байна

80
02-20
Зургаан аймаг Цагаан сараар иргэдийн хөдөлгөөнийг хязгаарлах шийдвэр гаргаад байна

81
02-20
Хийн хоолойг Монголоор дамжуулах ТЭЗҮ-ийг боловсруулах Оросын талын ажлын хэсэг байгуулагджээ

82
02-20
Хот руу орж, гарч байгаа автомашины хөдөлгөөнийг бүрэн автомат системээр бүртгэж эхэллээ

83
02-20
Зөвлөгөө: Шинэ коронавирусээс бид зөв сэргийлж чадаж байна уу?

84
02-20
Тэтгэврийн зээлийг 6 сарын хугацаатай олгож эхэллээ

85
02-20
Ялахгүй гэсэн сонгуулиасаа ялж гарах нь улс төр юм

86
02-20
Гайхамшигтай эрдэнийн чулуу алмаазын тухай сонирхолтой баримтууд

87
02-20
Дундаж давхарга "гоожиж" байна

88
02-20
"Газрын тос боловсруулах үйлдвэр"-ийн барилга угсралтын ажил энэ хавар эхэлнэ

89
02-20
“Иx xapш жил тoxиoж бaйгaa хүмүүс aнзaaргaгүй явж бoлoxгүй “

90
02-20
ТӨБЗГ-ын дарга З.Мэндсайхан: ОХУ-аас шилжүүлэн авсан орон сууцыг оршин суугчдад нь үнэгүй хувьчилана

91
02-20
“Аэросити” хот төсөл нь Улаанбаатарын эдийн засгийн том боломж

92
02-20
БНХАУ зогсоогоод байсан нүүрс тээвэрлэлтийн сүлжээнийхээ 70 хувийг сэргээжээ

93
02-20
Венесуэлд хүнсний бүтээгдэхүүний үнэ нэмэгджээ

94
02-20
Гүүгл байгальд ээлтэй "модон" хорооллын төслөө танилцууллаа

95
02-20
Коронавирусийн халдвараас урьдчилан сэргийлэх ажлыг эрчимжүүлэв

96
02-20
Тэнгэр мэднэ

97
02-20
“Амгалан дулааны станц” ХХК-ийг төрийн өмчит компани болголоо

98
02-20
"Урт цагаан" энэ хаврын улстөрийн хамгийн халуун цэг болно

99
02-20
Монголын хөлбөмбөгчид Катарт 14 хоногийн бэлтгэл хийнэ

100
02-20
Маккартизмын сүүдэр Цагаан ордныг бүрхсэн үү