BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Богдын ногоон ордны “цэмцгэр” Ханд

НИЙСЛЭЛ ХҮРЭЭНИЙ ГАНГАН ХҮҮХНҮҮД


Ардын хувьсгал ялан мандсанаас хойш манай охид, хүүхнүүдийн царай зүс улам өнгө орж, хувцас хунар нь дэгжин болохоос гадна үзэл бодол, сэтгэл санаа, соёл боловсрол нь аргагүй дээшлээд иржээ. Чухамхүү энэ үеэс “Хүрээний гангачууд” гэсэн нэр томъёо өмнөхөөсөө улам хүчээ авч хожим нэр алдараа дуурсгасан олон сайхан хүүхэн тодрон гарсан түүхтэй. Жишээ нь хүрээ дуунд мөнхөрсөн Хэенхуар, Дунжидмаа, Цэенпил, Эрдэнэдүүрэгч ван Намхайжанцангийн хатан Дашбалжир, Жинжий Бадам, “Ванлий” буюу алдар цуут Баянжаргал, “Уяхан” Тамжид, Ши данжаадын авааль эхнэр Цэенхуар, “Ихэмсэг” Пунсаа, “Цоохор” Цэнд, “Хүрээ” Янжиндулам, Минжүүр, Пагмадулам, Маа бээсийн Дулмаа, “Маршал”-ын Дэвээ, “Барон” Дашзэвэгийн эхнэр “Хар нүдэн” Гаамаа, “Орос” Долгор, Манлай баатар Дамдинсүрэнгийн охин Нацагханд нарын олон арван ганган царайлаг хүүхэн хорь, гучаад оны Нийслэл хүрээг чимэглэж байжээ. Мөн Нийслэл хүрээнд Түшээт хан Насантогтохын хатан Хулан гэгч царай зүс сайхантай ганган дэгжин хатан байсан бол хошой чин ван Цогбадрахын хатан бие томтой, билэг ухаан сайтай, өнгө тунамал, үзэсгэлэн төгөлдөр, тэр чинээгээрээ эдийн дээдийг өмсөж зүүдэг нэгэн байж. Дээр нэр дурдсан хүүхнүүдээс “Уяхан” Тамжид, Цэенхуар, “Ихэмсэг” Пунсаа, “Цоохор” Цэнд, “Хүрээ” Янжиндулам, Минжүүр нар буруу замаар явчихаж. Харин Пагмадулам, Маа бээсийн Дулмаа, “Хар нүдэн” Гаамаа, “Орос” Долгор нар гадаад дотоодод боловсрол эзэмшиж ганган хээнцэр толгойгоо эрдэмээр чимэглэсэн гавъяатай. Ингээд Нийслэл хүрээний ганган хүүхнүүдийн тухай өгүүлсү.

БОГДЫН НОГООН ОРДНЫ “ЦЭМЦГЭР” ХАНД

1900-гаад оны эхэн үед “Цэмцгэр” Ханд хэмээх бүсгүй Да хүрээнд царай зүс, авхаалж самбаагаараа тэргүүлж байсан байх бөгөөд энэ бүсгүй 8-р Богд Жавзандамбын хатан Дондогдуламын төрсөн эгч Дэндэвдулам, Богд хаантай нэг үе амраглаж байсан ч улсын эх дагина болох хувь дутсан “Ухаа хонгор” Юмнэрэн нартай үеэрхэх далимаараа Богдын ногоон ордоноор хааяа нэг наадам цэнгэл үүсгэдэг байж.

Дэндэвдулам нь Хөвчийн жонон ван Цогбадрахын гэргий, Юмнэрэн нь Богдын таалалд нийцэж асан цуутай хүүхэн байсан болохоор Да хүрээний баян чинээлэг эрчүүд энэ хоёроос жийрхэж, харин нөхөр сүүдэргүй “Цэмцгэр” Хандтай суух гэж тэмүүлдэг байжээ.

Гэвч хар багасаа сурвалжит хүний гэрт өсч торнин 16 насандаа Бээжин, Манжуур яваад үзчихсэн, бусдыгаа бодвол юм үзэж, нүд тайлсан “Цэмцгэр” Ханд баргийн эрд хариу өгдөггүй байж. Царай ялдам, бие эвлэг, ааш элгэмсэг нэгэн байсан ч өвсний шүүдэр шиг хайлаад өнгөрөх үзэсгэлэн гоогоор хорвоог байлдан дагуулж эс чадна гэдгийг тэрбээр тун сайн ухаарсан болохоор тухайн цаг үеийн зарим нэг хөнгөмсөг хүрээ хүүхний жишгийг дагаж баян луухаануудын өвөр дамжин самуурсангүй. Зүсний сайханд эрдэх аваас бүтэлгүй эрсийн биеийн ивээс, тачаалын шивээс болоод өнгөрнө гэдгийг тэр сайн мэддэг байж. Тиймээс “Цэмцгэр” Ханд Богд хааны өргөж авсан өнчин өрөөсөн хүүхдүүдийг эрдэм номд сургаж асан “Мэргэн бээс” Ишгомбо гэдэг тохитой томоотой хүнтэй амьдралаа холбосон байна. Гэвч тэр тун удалгүй Ишгомбоос салж сарниад сураг алдарсан байх жишээтэй. Ахмад сэтгүүлч Галсангийн Жамъян гуай Монголд анх газрын гүнд орсон, анхны уурхайчин Баянжаргалын Чойном гэдэг хүнийг нэхэн сурвалжлах явцдаа “Цэмцгэр” Хандын тухай бяцхан мэдээлэл олсоноо нэгэн нийтлэлдээ дурдсан байх аж.

Жишээ нь “Б.Чойном гуайд нэгэн сонин учрал тохиов. Богд Жавзандамбыг хаан ширээнд заларсаны дараа манай сүсэгтнүүд тогтдоггүй хүүхдээ юмуу, өнчин өрөөсөн хүүхдүүдээ Богдын ивээлд хүртээхээр өгдөг байж. Ингээд 33 эрэгтэй хүүхэд цугларсаныг Богд лүндэн буулгаж торгон цэрэг болгох эрдэмд сургах “цэцэрлэг” байгуулан даамлаар нь Боржигон овгийн эрдэм номтой, харваач Ишгомбо гэдэг хүнийг томилон “Мэргэн бээс” цол хүртээж Ханд гэх залуу сайхан бүсгүйг хатан болгож өгсөн түүхтэй. Ишгомбо тэр хүүхдүүдээс Батсүх, Сандаг гэдэг хоёр хүүхдийг өргөж аван хүүхдээ болгосонд хатан Ханд нь “Надаас хүүхэд гарахгүйг яаж мэдэв” хэмээн дургүйцэн салаад, Ишгомбо ч эх дагина Дондогдуламын аягачин Цэнддулам гэгч царайлаг охиныг авч суусан юм билээ. Ишгомбо Цэнддуламтайгаа сууж, үрчилсэн хоёр хүүхэдтэйгээ хамт амьдарч, улмаар бээс зэрэг хэргэмээ цуцлуулан Ардын засагт хүчин зүтгэж байгаад 1930-аад оны сүүлчээр хөдөө гарч Төв аймгийн Баянзүрх сум, Налайх орчмоор амьдарч байгаад 1946 онд таалал төгсчээ. Хоёр хүү нь өсч том болж Батсүх нь нарийн төмөр замд, Сандаг нь Налайхын уурхайд ажиллах болов. Энэ үед Чойном талийгаач Ишгомбын эхнэр Цэнддуламтай суусан байна” гэж өгүүлжээ.

Б.Ойдов

Богдын ногоон ордны “цэмцгэр” Ханд
Бусад мэдээ ▼

1
01-18
Төрийг тэнэгүүдээс цэвэрлэх үү

2
01-18
Мөнгө хүүлэгчдэд хариуцлага тооцъё

3
01-17
Мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх тухай хуулийг баталлаа

4
01-17
6 аймгийн 23 сум цагаан зудтай байна

5
01-17
С.Хишигжаргал: БНСУ-д бусдын өгзөгний зургийг нууцаар дарахад л 5-10 сая воноор торгуулж, тав хүртэлх жилийн хорих ялаар шийтгүүлэх хуулийн заалттай

6
01-17
Хятадын хүн 1.4 тэрбум давжээ

7
01-17
Х.Оргил-Эрдэнийг удахгүй шүүхэд шилжүүлнэ

8
01-17
Эрдсийн эдийн засгийн тойм

9
01-17
Залилах гэмт хэргийг олон аргаар үйлдэж байна

10
01-17
Төлбөрийн картын хэрэглээ ба залилах гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлье!!!

11
01-17
Хар тамхины хэргээр хятад иргэдийг цагдан хорьжээ

12
01-17
Дуунаас хурдан тийрэлтэт нисэх онгоц 2024 онд нисэж эхэлнэ

13
01-17
Мэдээлэлгүйгээр далимдуулсан луйвар

14
01-17
Ш.Алтантуяагийн амь насыг хөнөөсөн хэргийг шуурхай шийдвэрлэхийг Малайзын парламентаас хүслээ

15
01-17
Матад, Халхгол сумд Петрочайна дачин тамсагаас 1 тэрбум 735 сая орчим төгргийн хөрөнгө оруулалт ав

16
01-17
Жэймс Бонд эрэгтэй хэвээр үлдэнэ

17
01-17
Үнэт металл, чулууны арилжаа, үл хөдлөх эд хөрөнгө зуучлал эрхэлдэг 6,000 гаруй нэгжид СЗХ хяналт тавина

18
01-17
Төрийг тэнэгүүдээс цэвэрлэх үү

19
01-17
Сураггүй болсон 3 настай охиныг нохойтой нь хамт эсэн мэнд олжээ

20
01-17
Газраа чөлөөлсөн 29 өрхийн хохирлыг хууль журмын хүрээнд яаралтай барагдуулах үүрэг өглөө

21
01-17
18,400 өрх толгойлсон аавууд байна

22
01-17
Зам, тээврийн хөгжлийн яам тойрсон аллага, авлигын хэргүүд

23
01-17
Герман улс хүрэн нүүрснээс татгалзах төлөвлөгөөгөө зарлалаа

24
01-17
TRQ 2020 онд "Оюу толгой"-н гүний уурхайн төсөлд $1.2-1.3 тэрбумыг зарцуулна

25
01-17
Хойд хөршид юу болоод байна вэ?

26
01-17
Г.Уянга УИХ-ын 2020 оны сонгуульд АН-аас нэр дэвшинэ

27
01-17
ТӨХК-ийн удирдах албан тушаалтнууд ХОМ-ийн хяналт шалгалтаас гадуур байна

28
01-17
​Дмитрий Медведев долоон жил Ерөнхий сайдаар ажиллахдаа Оросын нийгэм, эдийн засгийг ингэж өөрчилжээ

29
01-17
Хар тамхи зөөвөрлөсөн консул Б.Баттүшигийн гар утасны мэдээллийг сэргээж байна

30
01-17
Эхнэрийг нь алсан эмэгтэйтэй гэрлэсэн Африкийн Лесото улсын ерөнхий сайд огцорлоо

31
01-17
Сонгогчдоосоо зугтаж, тойргоо солигсод

32
01-17
Тэтгэврийн зээлээр Салхитын ордоо ломбардчихлаа, дараагийн зээлд аль ордоо ломбардах вэ хэдүүлээ

33
01-16
Тойргоо булаацалдсан гишүүн Н.Оюундарь, Д.Өнөрболор нарын хэрүүл нэг юм дуулгана шүү!

34
01-16
“Чингис” архины хоосон шил ба эх орон

35
01-16
Монгол Чонон дүрст Нохой

36
01-16
Бразилын кофены экспорт өсжээ

37
01-16
У.Хүрэлсүхийн “хандив авахгүй” гэснийх нь цаана бохир мөнгө урсаж байж болзошгүй

38
01-16
Тегераны дэглэмд хэдхэн сарын нас үлдээд байгааг Ираны дүрвэгч ханхүү хэлжээ

39
01-16
М.Оюунчимэг: Ус бохирдуулсны төлбөр жил ирэх тусам буурч байна

40
01-16
Харилцан ашигтай, хамтдаа хөгжих хэлэлцээр нь дэлхий нийтэд итгэл төрүүлнэ

41
01-16
Орос улсын засгийн газар огцорсон шалтгаан

42
01-16
Бүх зээлийг тэглэгч, бүх зовлонг гэтэлгэгч, амилсан бурхдын авшиг дүр... Аая, сүртэй юу

43
01-16
Сэтгэл амар амьдаръя...

44
01-16
С.Зоригийн хэргээр “занималдсаны” учир тайлагдав

45
01-16
Долоо хоногийн бороо (өгүүллэг)

46
01-16
"Петро дачин тамсаг" болон Халхгол, Матад сумдын хоорондох хэлэлцээр төрийн ордонд явагдаж байна

47
01-16
Лионель Месси: "Роналдутай хийсэн өрсөлдөөн онцгой байсан бөгөөд үүрд үлдэх болно"

48
01-16
Д.Дорлигжавыг дүүгийнх нь хамтаар цагдан хорьжээ

49
01-16
Сар шинийн баяраар Монгол, Хятадын хилийн авто замын боомтууд амарна

50
01-16
Гурвын нэг мэтээр нэгдүгээр хүн шиг засаглах Путиний гэнэтийн шийдвэр

51
01-16
Авлигачдын эрх зүйн байдлыг дээрдүүлсэн хуулийг гэмт хэрэг гэж хэлж болно

52
01-16
Элчин сайд Р.Болд Туркийн ШУА-ийн Ерөнхийлөгчтэй уулзав

53
01-16
Угшил

54
01-16
Монголчууд IQ-гийн түвшнээрээ дэлхийд есдүгээрт бичигдэж байна

55
01-16
Стив Морел: Mонгол соёл тал нутаг шигээ уудам учраас бүгдийг нь бага багаар сурах хэрэгтэй

56
01-16
Хууль бусаар мод бэлтгэх, ан амьтан агнах, гол, нууруудад загас агнахыг хориглоно

57
01-16
Мандаж явсан хэд минь “маргааш” ачигдах гээд сандарч явна

58
01-16
Харцага цолтонд хүндэтгэл үзүүлэх бөхийн барилдаан энэ сарын 26-нд болно

59
01-16
“Монголд ирснээр өөрийгөө нээсэн”

60
01-16
Мадуро 4.5 сая торх нефтийг криптовалютаар худалдах зарлиг гаргажээ

61
01-16
Нийслэлийн прокурорын газраас мэдэгдэл гаргажээ

62
01-16
ОХУ-дэлхийн хоёр дахь хүчирхэг улс

63
01-16
ОХУ-ын Засгийн газар огцорлоо

64
01-16
Бүгдийг булаан аваад өчүүхнийг эргүүлэн өгөх

65
01-16
Хэн Монголын Цагдаагаас Германы шүүх рүү яриад байна вэ

66
01-16
Владимир Путин ОХУ-ын шинэ ерөнхий сайдын нэрийг дэвшүүллээ

67
01-16
Малын хулгайч түмэн олны үр сад малтай айлын өнчин ишигнээс дорд үзэгдлээ

68
01-16
Хөөн хэлэлцэх хугацааг буцаах тоолуур шүүхийг шахалтад оруулах уу

69
01-15
Зөнөг өвгөн

70
01-15
Их аварга Хакүхо өнжиж, Какүрюү 2 унаатай барилдаанаа үргэлжлүүлнэ

71
01-15
ОУСИ: Монгол Улсын Засгийн газрын өр Хятадаас шууд хамааралтайгаар огцом өсөж буйг анхааруулжээ

72
01-15
Австралийн арми имжид агаараас тэжээл цацлаа

73
01-15
Залуу насны омгоор нүцгэлж явсан Р.Анхнямын "өөрчлөлт"

74
01-15
Увайгүй Ч.Улаан сайд ОГЦОР

75
01-15
Тэмээний бөхнөөс хорт хавдрыг эмчлэх эм, бэлдмэл гаргаж эхэлжээ

76
01-15
Индонез улс шинэ нийслэл байгуулахдаа Арабын ханхүү, Японы тэрбумтан, Британийн ерөнхий сайд аснаар зөвлүүлнэ

77
01-15
СОНГУУЛЬ 2020: "Фэйсбүүк" компани Монголд түр хугацааны нэгж нээнэ

78
01-15
Австралийн эрх баригчид зэрлэг байгалийг сэргээхэд зориулж 35 сая орчим ам.долларыг олгоно

79
01-15
Эрдэмтэд Лаос улсын өмнөд хэсэгт аварга хэмжээтэй солир унасан болохыг тогтоожээ

80
01-15
Украины нисэх онгоцыг хоёр удаа пуужингаар харвасныг шинэ ДҮРС БИЧЛЭГ харуулжээ

81
01-15
“Туг тойрсон дэмжлэгийн синдром” буюу АНУ-ын сонгууль дахь Ираны үйл явдлын нөлөө

82
01-15
Хятадын төрийн өмчит компани Засгийн газрыг шүүхэд өгчээ

83
01-15
УИХ-д нэр дэвшигч тодруулах МАН-ын зорилттой Б.Ундармаагийн хүсэл мөргөлдөв

84
01-15
Мөнгө угаах, терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэхэд онцгой анхааран ажиллаж байна гэлээ

85
01-15
Сонгуулийн үеийн домог урианууд: Бид бусад намаас ч илүүг амлаж болно

86
01-15
13 настай хүү 60 удаагийн хулгай үйлдэлджээ

87
01-15
5G сүлжээг бүтээхэд “Huawei” компанийг оролцуулахгүй байхыг уриалжээ

88
01-15
М.Намсрай: Цагаан сар энэ сарын 25-нд болно

89
01-15
Ногоон тивийг нөмөрсөн гамшиг – дэлхийн дулаарлын уршиг

90
01-15
Түлш цацагдсаны улмаас олон хүн бэртжээ

91
01-15
Гэмт хэрэгтэй тэмцэхэд хамтран ажиллахыг “Apple” компанид уриалжээ

92
01-15
С.Эрдэнэ хүргэн Г.Энхболдтой нийлж Баянгол дүүргийг хувьчилж, төсвийн мөнгөөр туйлж байна!!!

93
01-15
“Саарал жагсаалт”-аас гарахад тусална гэдгээ дахин мэдэгдэв

94
01-15
​Хятад 2020 оны цагаан сарын үдэшлэгт шинэ технологийг ашиглана

95
01-15
Улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийг цагаатгаж, нэр төрийг сэргээх ажилд ТЕГ-ын гүйцэтгэсэн үүрэг

96
01-15
"Зүүн Цагаан дэлийн ордын ТЭЗҮ батлагдвал 10-15 жил олборлолт хийх боломжтой"

97
01-15
Хууль бусаар ашигт малтмал олборлоход ашигласан техникийг улсын орлого болгохыг хуульд тусгана

98
01-15
Дээд шүүхийн шүүгчдийг танхим сэлгэн ажиллуулах эрхийг Ерөнхий шүүгчид олгоно

99
01-15
"Сонгуулийн үеэр “Фэйсбүүк” компани Монголд салбараа нээж, төлөөллөө ажиллуулна"

100
01-15
Зөрчлийн хуулийг зөвтгөх боломж