BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Боомын мөнгө

Хүн ба амьтны боом нянтах өвчин. Үхэр, сарлаг, хонь, ямаа, адуу, тэмээ, гахай болон зэрлэг амьтад өвчилнө. 


Боомын хуягласан нян хөрсөнд удаан хугацаанд амьд байна, тохиромжтой нөхцөл бүрдэхэд сэрж, үржиж олширдог, томоохон голууд, нууруудын татмын довтой, намагтай нугын ялзмаг ихтэй, шаварлаг хөрсний халдвар болой. Хаант Орос Улсын цэргийн агтны олон адууг өвчлүүлж үхүүлсэн тахал анхаарал татаж, “сибирийн яр” гэдэг нэр авчээ. Иймээс ч Сибирьтэй хиллэдэг манай Хөвсгөл, Хэнтийн уулсаас эх авсан голуудын сав нутгаар боом өвчин илүү илэрдэг. 
Боомын нян амьтнаас амьтанд шууд хавьтлаар халдахгүй тул гоц халдварт өвчин биш, сүргээс сүрэгт дамжихгүй тул хил зөрчдөг өвчин биш, хөрснөөс идэш, ууштай халддаг орогномол өвчин. Хааяа цус сорогч шавьж нянг амьтнаас амьтанд халдаана. 
 
Боомын нян орогносон нутгийнхаа амьтдын биед байнга орж гарч байдаг. Хүн, амьтны арьсны шархаар боомын нян халдаж үүсгэсэн содон ярыг “газрын юм” гэдэг. Амьтнаас хүнд нян шууд халдахгүй, харин боомтсон амьтныг нядлаж, боомтож үхсэн амьтныг өвчиж төхөөрсөн хүний гар, нүүрний арьсны шархаар халдана, өөрөөр хэлбэл энэ нянг хүн өөртөө халдаадаг.   
 
Боом нуур, голын татмын нуга, намгийн талхлагдсан бэлчээрийн өвчин. Боомоор үхэр, адуу хамгийн их өвчилдөг. Дулааны улиралд гол, нуурын татамд нутагладаг цөөхөн хот айлын (2 – 3%) ганц хоёр амьтан сугачаа байдлаар өвчилнө (сүргийн нийт амьтны 1–2%), өвчний явц түргэн, өвчилсөн амьтан үхэх нигууртай (100%). Өвчлөл олон жилийн давтамжтай илэрдэг, 1991–1999 оны чийглэг арваад жил тус улсад боомын дэгдэлт, өртсөн малын тоо олширсоныг судлаачид вакциныг бага хэрэглэсэний үр дагавар гэж дүгнэжээ. 
 
Боом илэрсэн нутгийн ус, бэлчээрийг даруй чөлөөлж, хөл хорио тогтоодог, тэнд мал бэлчээхгүй, гаднаас амьтан оруулахгүй, боомтож үхсэн амьтны хүүрийг задлахгүй, нохой, шувуу ойртуулахгүй, газарт булахгүй, бүтнээр нь битүү хучаад юмуу битүү хальсан уутанд хийгээд хэд хонуулахад ялзраад аюулгүй болно. Задарсан сэг зэмнээс боомын нян хөрсөнд тарж, хуягладаг. Тусгаарласан голомтоос гадуур хүн, амьтны хөл хорих, амьтан вакцинжуулах шаардлагагүй. 
Боомын орогномол бүс нутагт байгаа амьтныг өвчлөх, үхэхээс хамгаалах амьд вакцин хэрэглэдэг. Манай улсад Ценковскийн вакциныг 1930 оноос, СТИ вакциныг 1948 оноос хэрэглэжээ. Хэдэн жил дараалан боом илэрсэн нутгийн мал сүргийг вакцинаар товлож хамгаалах хэрэгцээ байна. Гарцаагүй нянтах амьтан байгаа сүргийг олж вакцинжуулна. Нянтай бэлчээрт орохгүй, соргог бэлчээрт байгаа буюу нянгийн халдварт өртөхгүй амьтныг вакцинжуулах шаардлагагүй юм. 
 
Гэтэл нянтахгүй, өвчлөхгүй, үхэхгүй маш олон үхэр, мал тарьж үргүй зардал гаргаж, сүрэг, бэлчээрийг бузарлаж байна. Татвар төлөгчдийн мөнгөөр вакцины үнэ, тарилгын хөлсийг төлнө, үүнийгээ “үнэгүй” гэж тайлбарлана. Нэг айлын ганц хоёр үхэр боомтсоныг сүр бадруулан зарлаж, тэр хавийн бүх айлын бүх малыг вакцинжуулдаг цамаан ажиллагаа 60 шахам жил үргэлжиллээ. Өвчлөх нь өвчлөөд, үхэх нь үхсэн хойно, өвчлөхгүй, үхэхгүй олон мал амьд вакцины халдварт өртөнө. Дэгдэлт жамаараа унтарч, вакцинжуулсан сүрэгт дархлаа үүсэх хүртэл мал өвчлөхгүй, үхэхгүй байгааг “боомыг вакцинаар нам дарлаа” гэдэг. Олон жил дараалан амьд вакцин хэрэглэсэн нутаг усны нэр хүнд унана, чансаа доошлоно. Вакцинжуулсан сүрэг ногоон бүтээгдэхүүний зиндаанаас хасагдаж, өрсөлдөх чадвараа алдана, хямдрана. Боомын амьд вакциныг 20 – 30, бүр 40 – 50 жил завсаргүй хэрэглэсэн баримт маш муу үзүүлэлт. Ийм хэрэгцээ хаана ч байхгүй. Өөрөөр хэлбэл 20 – 30 жил, 40–50 жил дараалан бүх суманд, бүх хот айлд хэдэн арав, зуу, мянгаараа мал боомтох эрсдэл хэзээ ч үүсэхгүй. Ганц үхрийн амь аврахын төлөө 99 үхэр вакцинжуулдаг. Зарим аймаг, сум бүх үхрээ жил бүр вакцинжуулж өвчлүүлдэг. 
Нянгийн халдварт өртөх эрсдэлгүй, маш бага эрсдэлтэй сүргийг вакцинжуулах нь нэг удаа үйлдэхэд мэргэжлийн ёс зүйн алдаа, давтвал зөрчил, гурав үйлдвээс гэмт хэрэг болой. Үүний улмаас амьтны анагаах ухааны практик, амьтны эмчийн нэр хүнд унана. Улс, аймаг, сумын мал эмнэлгийн албаны “ерөнхий” хийгээд “тархварын” эмч нар жил бүр гэмт хэрэг үйлдэж байна. Малчид –үйлдвэрлэгчдийн цоо эрүүл, халдварт өртөх эрсдэлгүй мал сүргийг, ус, бэлчээрийг амьд вакцинаар бузарласны, үүний улмаас бүтээгдэхүүний нэр хүнд унаж, чансаа буурч, үнэгүйдсэний алдагдлыг шийдвэр гаргагч хариуцдаг, хохиролыг нөхөн төлдөг болох цаг айсуй. 
Тууврын бүх малд боомын вакцин тарьдаг байв. Говь, тал нутагт олон малд боомын вакцин тарих даалгавар өгдөг, малчид тариулах дургүй, тарих мал олддоггүй байлаа. Боомын хэрэгцээгүй вакциныг төлөвлөгөөнөөс хасах санал мэдүүлэхэд “хаа сайгүй малын хүүр устгал хангалтгүй, хөрсний бохирдол их байгаад нийцүүлсэн нам засгийн төлөвлөгөөг уг дүүгүй биелүүл” гэдэг байв. 
 
Вакцин хэрэглэдэггүй байх үеийн мал сүргийн өвчлөл, хорогдлыг одоогийн хоморголсон вакцинжуулалтын үетэй харьцуулахад ялгаа харагддаггүй. Сэлэнгэ, Тэс, Орхон,  Онон, Туул, Хэрлэн, Завхан, Ховд голын дагуух зэргэлдээ сумдын боомын вакцины хэрэглээг харьцуулахад зарим сум 50 – 60 жил хэрэглэсэн, зарим сум огт хэрэглээгүй байхад малын өвчлөл, хорогдлын ялгаа байдаггүй. Боомын халдварын ойролцоо эрсдэлтэй нутгийн малын өвчлөл, хорогдолыг харьцуулахад вакцин хэрэглэсэн, хэрэглээгүйн, их хэрэглэсэн, бага хэрэглэсний ялгаа харагдахгүй байна. 
 
Улсын хэмжээнд том гол, нуурын сав нутгийн 1000 орчим үхрийг хамгаалж, 100000 орчим үхэр вакцинжуулах хэрэгцээ байна. Нэг хот айлын сүрэгт боом илрэхэд хавийн айлуудын хэдэн мянган малыг вакцинжуулах хэрэггүй. Боомын вакцины үнэ, мал тарих хөлсийг малын эзэн төлдөг болоход хэрэгцээ, хэрэглээ хоёр нийцэж, шахаа албадлага, хулгай луйвар байхгүй болж, Алтай, Хангай, Тал, Говийн олон сүрэг мал вакцины халдварт өртөх зовлонгүй болох цагийг хамтдаа угтах ажаамуу.  
 
 
Жил бүр олон сая малын тоог боомын вакцинаар тарьж байна, 1993 оноос амьтан тарих нь цөөрч, тоо тарих нь ихэссэн. “Ноосны мөнгө”, “арьс ширний мөнгө” гэдэг шиг боомын мөнгө малын эмч нарын бусдын малын тоог барьцаалан хүртдэг халамжийн мөнгө болжээ. “Миний малын тоог хаслаа” гэх гомдол, “миний малын тоог хасаад үзээрэй” гэх заналхийлэл, “надад малын тоо тавьж өглөө” гэх хахууль, Улаанбаатар хот хийгээд олон аймгийн төвөөс олон баг, сумын малын тоогоор хэдэн арав, зуун саяар нь вакцины мөнгө хүртэгсдийн баярхал, аархал олон түмний дургүйцлийг хүргэсээр байна. 
Боомын мөнгөний тэрбум тэрбум төгрөгийг малчдын эрүүл мэндийн үзлэг, оношилгоо, эмчилгээнд зориулбал олон айлд баяр, жаргал бэлэглэхсэн.  
 
 
О. Уламбаяр 
 
Архангай аймаг, Цэнхэр сум

Боомын мөнгө
Бусад мэдээ ▼

1
10-15
Утаа арилж байна гэж хөөрцөглөх хэрэггүй

2
10-15
Миша Алоян: Н.Төгсцогттой хийсэн тоглолтоос хоцрох шахсан нь ялагдалд нөлөөлсөн

3
10-15
Туркийн эсрэг хориг арга хэмжээний тухай захирамжид гарын үсэг зуржээ

4
10-15
Галактикийн хувьсах орчил ба нар нүх

5
10-15
Монгол иргэд гадаадын тагнуулаар ажилладаг уу?

6
10-15
Шахмал түлшийг биш шахах парламентгүй Засгийн газрыг огцруулъя!

7
10-14
Нэхмэлийн шар байрыг дахин төлөвлөх эрхийг “Фүжи девелопмент” ХК-д шилжүүлэхийг хүслээ

8
10-14
МАНАН бүлэглэлийн сүүлчийн хархны оромж болсон “Хөтөлийн цемент шохойн” үйлдвэрээ ард түмэн луйварчдаас буцаан авах эрхтэй

9
10-14
Та “Tenger bella beauty”-г мэдэх үү?

10
10-14
“Долгормаа охинд амьдрал бэлэглэцгээе”

11
10-14
Хэдийнбээгийн ZARA охин монголын кино урлагт юутай ирэв

12
10-14
Үндэсний сурын “Отго харваа” боллоо

13
10-14
Дуучин Аделийн шинэ цомог хэзээ гарах нь тодорхой болжээ

14
10-14
"Хагибис" хар салхины улмаас амиа алдсан хүмүүсийн тоо нэмэгджээ

15
10-14
Өмнөговь аймагт 4.3 магнитутын хүчтэй газар хөдөлжээ

16
10-14
Б.ДАШЦЭРЭН: Бизнес эрхлэгчдийг хуулиар далайлган залхаан цээрлүүлдэг асуудал газар авсан

17
10-14
Ж.Эрдэнэбатыг яллагдагчаар татсан ч бүрэн эрхийг нь хөндөөгүй байна

18
10-14
Дианы гүнжийн аллагад оролцсон хэмээн Их Британийн нууц албаны ажилтан асан ярьжээ

19
10-14
Үхрийн мах 6500-7200 төгрөгийн үнэтэй байна

20
10-14
Монгол улс "Саарал жагсаалт"-нд орвол иргэд гадаадад картаар гүйлгээ хийх боломжгүй болно

21
10-14
Н.Энхбаяр эргэж ирлээ

22
10-14
Техаст гэртээ байсан хар арьст эмэгтэйг цагдаа буудаж хөнөөсөн хэрэг гарчээ

23
10-14
Хаусны үнэтэй Хөтөлийн хувьчлал

24
10-14
Хоёр орны сэтгүүлчдийн Өвөрмонгол орноор аялсан тэмдэглэл ...

25
10-14
3.1 тонн алт хаачсан бэ?

26
10-14
Албан журмын даатгалын орлогоос арваадхан компани хөлжиж байна

27
10-14
Мастерууд дөрвөн медаль хүртлээ

28
10-14
Засгийн газар “Жаст”-ын Ш.Батхүүгээс сэтэрхий тэвнэ ч авч чадахгүй бололтой

29
10-14
70 кг героин тээвэрлэсэн дипломатчдыг ирэх сард шүүнэ

30
10-14
Худал үнэлгээгээр ховор амьтдаа “ЦААЗАЛСААР” байх уу

31
10-14
Хар салхины улмаас амь үрэгдсэн иргэдийн тоо 19-д хүрчээ

32
10-14
Манай гэр бүлүүдэд байдаг нийтлэг зовлон нь ХАРДАЛТ

33
10-14
Хоёр гүрний худалдааны дайн Монголд хэрхэн нөлөөлөх вэ?

34
10-14
Хятад улсын алтны гаралт 12 жил дараалан дэлхийд тэргүүлэв

35
10-14
Жаргалтхаан-Чингис хаан хотын замыг “Жонхуу” болгочихсон өнөөх чинь “Гарамгай баатар эр” болчихжээ...

36
10-14
Төрийн ой санамжийн дархлаа нь ахмадууд байдаг

37
10-12
ОУПХ-ны нэрийг барин худал ярьж, “попрох”-гүй байхыг Ж.Батзандан, Л.Болд нарт санууллаа

38
10-12
О.Хулан: Ахтайгаа хамт медаль аваад зогсох мэдрэмж үнэхээр гоё

39
10-12
М.Оюунчимэг: Аюултай хог хаягдалд хэрхэн хяналт тавьж байгаа вэ?

40
10-12
Улсын бүх тендер Ерөнхий сайдын мэдэлд очно

41
10-12
Huawei-гийн шинэ загвар фото, видео дүрсний чанараар дэлхийд тэргүүллээ

42
10-12
Америк, БНХАУ тохиролцоонд хүрлээ

43
10-12
"Хөтөл"-ийн хувьчлалаар ганц ч үг ганхийлгэхгүй байх шалтгаан гишүүн Д.Эрдэнэбатад бий юу?

44
10-12
Монголын ирээдүйд заналхийлсэн “Үдийн хоол хөтөлбөр”

45
10-12
ФОТО: Удам дагасан жүжигчид

46
10-12
“Мянган цэцэгс” нийслэлийн засаг даргын ивээл дор чууллаа

47
10-12
Гамшгийн эрсдэлийн тойм судалгаанд 102 дугаар сургууль хамрагдав

48
10-12
“Эрэл”-ийн Б.Эрдэнэбат гадагш зугтах бэлтгэлээ хангажээ

49
10-12
Хүн ам, орон сууцны ээлжит тооллого 2020 оны 1 дүгээр сарын 9-өөс эхлэн 7 хоногийн турш үргэлжлэнэ

50
10-12
Нефтийн үнэ 60 ам.доллар давжээ

51
10-12
Караокед гал гарсны улмаас нэг хүн нас барж, 20 гаруй хүн угаартжээ

52
10-12
Оросууд өлсгөлөн баавгай Монголоос ирсэн гэв

53
10-12
“Мянган цэцэгс” нийслэлийн засаг даргын ивээл дор чууллаа

54
10-12
Сирид 100 мянга гаруй хүн орон гэрээ орхин дүрвэжээ

55
10-12
100 жилээр ухраана гэнэ ээ...

56
10-12
Хов зөөсөн хэл бус, хор сонссон чих бурууддаг

57
10-12
Монголч эрдэмтэн Удо Б.Баркманныг "Алтан гадас" одонгоор шагнав

58
10-12
Европт суугаа дипломатуудын хууль бус наймаа янжуураас хар тамхи руу шилжсэн үү

59
10-12
Авдраа нэг ухахад л аранжин зэсийн үйлдвэртэй болчихлоо

60
10-12
Нямдорж сайдыг яагаад шүүмжилж болдоггүй, чаддаггүй юм бэ?

61
10-12
Өнөөдөр бүх нийтээрээ мод тарих үндэсний өдөр

62
10-12
Хүн Чанар - гэж юу вэ?

63
10-12
О.Дашбалбарын тэмцэл

64
10-12
Дөрвөн тэрбумын хэмнэлт ба санхүүгийн сахилгад шинэ жишиг

65
10-12
Хорвоогийн тоосыг хоосон хөдөлгөхүй

66
10-11
Монгол Улс Африкийн ядуурал, өлсгөлөнд нэрвэгдсэн улсуудын өмнө жагсжээ

67
10-11
БЗД-ийн “Хүүхдийн найрал дууны шилдэг хамтлаг”-ууд тодров

68
10-11
Өвчтөний аюулгүй байдал бүрэн хангагдлаа

69
10-11
Хонконгийн баячууд АНУ-аас өөр улс руу гарахыг хүсэж байна

70
10-11
Баянзүрх дүүрэг 29,249 иргэнд зөвлөмж, мэдээлэл хүргэсэн байна

71
10-11
Хонконг санхүүгийн хүндрэлд оров

72
10-11
Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн төлбөрөөр 36 тэрбум төгрөг олно

73
10-11
Зэсийн баяжмалын экспорт 6700 тонноор буурлаа

74
10-11
Баянзүрх дүүрэгт ‘’Улс орны хөтөлбөр’’-ийн дунд хугацааны хэлэлцүүлэг болж байна

75
10-11
“Танай МАНАН”, “Манай МАНАН”

76
10-11
Эрүүл байхын тулд унтаж амарч байгаарай

77
10-11
Гялсбанкны урамшуулалт аяны эхний нэг сая төгрөгний эзнийг баасан гарагт тодруулна

78
10-11
Улсын үзлэгээр ‘’Маш сайн хангалттай’’ үнэлэгдлээ

79
10-11
Хөгжлийн банк - Тендерийн урилга

80
10-11
“Энержи ресурс”-ийн үнэгүй өгсөн 800 мянган тонн нүүрсний цаана юу нуугдаж байна вэ?

81
10-11
Мал залгисан машины тухай

82
10-11
Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн дэд бүтцийн ажлыг хүлээн авлаа

83
10-11
Өнөөдөр "Олон улсын охидын өдөр"

84
10-11
Казахстан улстай алт цэвэршүүлэх үйлдвэр барих санамж бичигт гарын үсэг зурлаа

85
10-11
Жэром Шартье: Хоёр дахь Чингис төрж магадгүй учир хөршүүд нь Монголыг байнгын дарамтад байлгах сонирхолтой

86
10-11
"Хөтөл цементшохой" үйлдвэрийг 1,386,106,400 төгрөгөөр хувьчилжээ

87
10-11
С.Зоригийн хэргийн тархи угаалт ОУПХ-г луйвардах хэмжээнд хүрэв

88
10-11
Өргөдлийн байнгын хорооны хуралдаанаар хоёр асуудал хэлэлцлээ

89
10-11
Хилийн тагнуулын дарга нарын хэргийг шүүх яагаад өдий болтол шийдэхгүй байна вэ

90
10-11
МАН-ын генсек Д.Амарбаясгалан сонгуулийн СУРТАЛЧИЛГААГАА эхлүүлж, Говь-Алтайд бэлэг тарааж явна

91
10-11
Дубайн гэрээг цуцлах санал ба саарал жагсаалт

92
10-11
Ж.Батзандан юу ярьчихав аа?!

93
10-11
Утаагаар хийдэг улс төрийн тоглолт ужгирсаар хүний аминд хүрэв

94
10-11
Цахим луйвар цадигаа алдлаа

95
10-11
Н.Золжаргалын эхнэр 650 мянган ам.доллараар Австрид байр худалдан авсан байжээ

96
10-11
Монголд мөнгө угаах гэмт хэргээр шийтгэгдсэн ч УИХ-аас нь өршөөчихдөг нь ФАТФ-т итгэл төрүүлэхгүй байна

97
10-11
Н.Энхбаяр улс төрийн тайзнаа дахин “уригдаж” вальс эргэх үү

98
10-11
"Хоёр дүүгээ хөнжилд нь ороогоод гарах хооронд нүд хорссон"

99
10-11
Иргэн, мэдээллийн хэрэгслийг эрүүгийн хуулиар машиндах дугуй эргэлээ

100
10-10
Алдуурсан "Хөтөлийн цемент шохойн" үйлдвэрийг аргамжих шалтгаан-1