BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Монголчууд бид кирилл, латин үсгийг зэрэгцүүлэн хэрэглэх нь зөв

Үсэг, бичгийн ирээдүйг таахуйд



Хүн төрөлхтний бичиг, үсгийн бүрэн түүх өнөөдрийг хүртэл нэг мөр болж чадаагүй, нэгтгэгдэж бичигдээгүй, эргэлзээ маргааныг хаа сайгүй үүдсэн янзаараа байна. Уг нь шинэхэн цасан дээрх амьтны мөрүүд бол яг л цагаан цаасан дээрх бичиг л дээ. Ингээд бодохлоор байгальд маань бидэнд дууриал болох “цаас ч байж, бичиг ч бас байжээ”. Гэхдээ хүмүүс дуу, авиагаа тэмдэглэсэн бичиг, үсгээс эхлээгүй юм. Яагаад ч юм утга тэмдэглэсэн зурган бичгээр л эхэлж санаагаа дамжуулах болжээ. Цасан тал адил цагаан цаастай болтлоо ч бас уджээ. Мөн авиа, үг тэмдэглэдэг үсэг, бичиг ч тун хожуу үүсчээ. 

Урьд өмнө зохиогдсон өчнөөн олон янз өвөг бичгийн заримыг хүмүүс өнөөдөр ч гэсэн тайлж уншиж чадахгүй байгаа билээ. “Моралийн элэгдэлд” хэдийнээ орчихсон гэхүйц бичиг, үсэг ч эдүгээ олон байна. Мартагдаж гээгдсэн бичиг, үсэг ч бас олон буй. 

Ярианы хэл болон бичгийн хэл нь зөр зөрсөөр зовлон, бэрхшээлийн шалтгаан болчихсон улс орон ч мөн цөөнгүй...

“Яаж ярьж байна яг л тэгж бичдэг, яаж бичсэн байна яг л тэгж уншдаг” болохын төлөө хөдөлгөөнд улам л олон хүн, улам л олон улс орон хамрагдах болжээ. Монголчууд бид ч энэ зөв хөдөлгөөнд нэгдэх ёстой. Элдэв явцуурал, жалга, довны үзэл, хэнээрхэлд автагдах аваас бидний үр хүүхэд, хойч үе маань л хохирно, хоцрогдоно...

“Олон санаат оргож чаддаггүй”-н үлгэрээр ороод байн байн бичиг, үсгээ сольж ирсэн улс орнууд эцэс сүүлдээ латин үсэг, бичиг л авсан байх ажээ.

“Дэлхий дахинаараа бид өнөөдөр дуу, хөгжмийн нэг л ноот (үсэг) хэрэглэж байгаа. Маргааш мөн нэг л бичиг, үсэг хэрэглэх болно” гэж олон эрдэмтэн, мэргэд хэлэх, бодох болжээ. Бүх талаараа, бүр гар, хурууны дохио зангаагаараа хүртэл адилсаж, даяаршиж яваа дэлхий нийт нялх балчир хүү, охиддоо нэг л “цагаан толгой” заах цаг ирэх нь ирнэ л дээ. Иймэрдүү үзэл, баримжаатай байхад алдахгүй л болов уу... Үсэг, бичгийн хувьд ч гэсэн алс хэтийг харсан бодлого байх учиртай. 

Магадгүй нөхцөл, байдал эсрэгээр эргээд огт өөр сонголтын өмнө бид бүхэн очиж ч бас болно. Эцсийн эцэст ердөө л хоёрхон бичиг, үсэг үлдлээ ч гэсэн монголчууд бид латин бичиг, үсгийн талд л зогсох нь өлзийтэй байх биз ээ...

Үсэг, бичиг бол тухай бүр зохиож хэрэглэдэггүй, ихэнх төлөв л гаднаас авч хэрэглэдэг зүйл байжээ. Харин бидний өвөг дээдэс авч ч хэрэглэж байж, мөн зохиож ч хэрэглэж байж. Бараг л арав шахам бичиг, үсэг монголчуудын гараар орж, бас гарчээ. 

Эртний Согд, Арамей, Араб бичиг, үсгээс эх улбаатай уйгар бичиг, үсэг VIII-XI зуунд зарим монгол аймагт хэрэглэгдэх болжээ. Төв Азийн нүүдэлчдийн хэлний үг, авианы дуудлага ойролцоо байсан нь мөнхүү үсэг, бичгийн тархалтанд нөлөөлсөн байна. XII зууны эхэн гэхэд Төв Азийн нүүдэлчдийн дунд уйгар үсэг, бичгээр харилцдаг аймгууд ч мөн олширчээ...

Уйгараас Монголд дэлгэрсэн болох тул уйгаржин монгол бичиг гэгдэж байжээ. Хожуу нь Монголоос Манжид дэлгэрэхдээ “монголжин манж” бичиг болжээ. 1648 оны үесээс уг бичиг, үсэгт нэлээд өөрчлөлт орсноор Монгол тод бичиг хэмээн нэршжээ. 1636 оны үеэс манж нар худам монгол бичигт зарим нэгэн өөрчлөлт оруулж төрийн бичиг болгосон байна.

Монгол угсааны олон овог аймаг эхлээд Түрэг, дараа нь Уйгарын эрхшээлд орсны улмаас монголчуудын дунд уйгар үсэг, бичиг дэлгэрчээ. Тэр цаг үед Түрэг, Уйгар, Киргиз олон аймаг мөнхүү бичгийг хэрэглэдэг байжээ. Хятадын ханз үсэг, бичигтэй харьцуулахад давуу тал олон, үгсийг хэрхэн дуудах байдлаар нь тэмдэглэдэг болохоор сурахад хялбар байсан нь уйгар үсэг, бичгийн тархалтанд нөлөөлжээ. Уйгаржин монгол бичиг хэмээн нэршсэн нь уйгар үсгээр тэмдэглэсэн монгол хэл гэх утгатай юм. Энэ үсэг, бичиг хожуу Монголоос Манжид тархжээ. Уйгаржин монгол, монголжин манж, монгол тод бичгийн түүх товчдоо ийм.

Монголчууд бидний өмнө өнөөдөр бичиг, үсгийн хувьд сонголт хийх шаардлага буй болоод байна. Өнөөгийн бодит нөхцөлөөс ургуулан үзэх аваас, мөн өмнөх их өвөө (кирилл бичгээр буй) тооцох аваас бид кирилл, латин үсэг, бичгийг зэрэгцүүлэн хэрэглэж байх нь л зөв болно. Ер нь сулдаа л, аяндаа л тэгж эхлээд байна шүү дээ! Ижилхэн шахам энэ хоёр үсэг, бичиг л алс хойчдоо тунаж үлдэх төлөвтэй. Цааш цаашдаа тэдний дундаас нэг л үсэг, бичиг (цагаан толгой) төрөн гарах буйзаа. Дэлхий нийтээрээ энэнд л бэлтгэгдсээр байна. 

Хүн төрөлхтний хэрэглэж байсан бүх үсэг, бичиг бүгд л түүхнээ үлдэх болно. Шаардлага гарваас алиныг нь ч эргэж хэрэглэж болох шүү дээ. Гэхдээ ашиглахад үнэхээрийн хялбар, хэмнэлттэй нэгийг нь л бүх нийтээрээ түгээмлээр хэрэглэх нь зөв гэдэгтэй маргах хэрэггүй мэт ээ...

Бүх ард түмэн, улс орны дуу, хөгжмийг нэг л тэмдэгтүүд, нэг л ноотоор бичдэг шүү дээ. Үндэстэн бүхэн өөр өөрийн нооттой байсансан бол хөгжимчид маань наад зах нь л 10-20 ноот сурах хэрэг гарнаа даа? Тэгэхлээр нэг л ноот, нэг л үсэг бичигтэй байх нь мөн ч их хэрэгтэй, мөн ч их хэмнэлттэй, хэн хүнд ашигтай байх нь тодорхой юм.

Бичиг, үсгийн ирээдүйн талаар бодох, тооцох зүйл ихэссээр байгааг харгалзах ёстой. Нийт дүнгээр нь үзэх аваас гараар бичиглэх хэрэгцээ ер бусын хурдан багаслаа. Дуу авианы соронзон бичлэг, радио холбоо, гар утас, дуу дүрстэй мессеж зэрэг нь бичиг захидлыг бараг л үгүйсгэчихлээ. Цаасан дээр захидал бичдэг, шуудангаар дамжуулдаг, тараадаг үйл ажиллагаа бидний нүдэн дээр хумигдлаа. Олон саяар тоологдох ном мэтсийг ч цахим хэлбэрт оруулчихлаа. Ингэн ингэсээр үсэг, бичиг ч хойш нь тавигдаж мэдэхнээ...

Зохиож, ашиглаж ирсэн үсэг, бичгээ үндэстэн бүхэн хайрладаг, дээдэлдэг л дээ. Өнгөрсөн түүх нь, ард түмний оюун санааны амьдралын бүх тал нь уг бичгээр өгүүлэгдэн цаасан дээр үлдсэн болох тул тэр их өв сангаа хайрлалгүй ч яахав. 

Бичих, тэмдэглэх арга хэрэгсэл нь үсэг, бичиг биш болчихвол бичиг, үсэг хэрэглээнээс хасагдаж ч болох юм. Хүн төрөлхтөн уншдаг биш зөвхөн сонсдог, мэдлэг ба мэдээллийг зөвхөн л сонсож авдаг, тэр нь ч хямд, хялбар, үр өгөөжтэй болчихож болноо доо? Энэчлэн бодох, тооцох зүйл их байнаа!...

Судлаач, профессор Д.Чулуунжав

Эх сурвалж: sonin.mn

Монголчууд бид кирилл, латин үсгийг зэрэгцүүлэн хэрэглэх нь зөв
Бусад мэдээ ▼

1
07-11
Цагдаагийн алба хаагчид монгол дээлээр жигдэрчээ

2
07-11
Налайх дүүрэгт шинэчлэгдэж буй авто замын эхний ээлжийн 3.5 километрийн зорчих хэсгийг нээлээ

3
07-11
Үер усны дараа гэдэсний халдварт өвчнөөс сэргийлэх зөвлөмжүүд

4
07-11
Төвийн аймгуудын нутгийн зүүн хэсэг, зүүн аймгуудын ихэнх нутгаар усархаг бороо орно

5
07-11
Өчигдөр нийт 681 хүнд шинжилгээ хийхэд коронавирусийн халдвар илрээгүй

6
07-11
Фото: Үндэсний их баяр наадмын торгон агшин

7
07-11
Гурван тэрбум төгрөгөөр нээлт хийгээгүй, наадаагүй

8
07-11
Х.Баттулга: Бидний өвөг дээдсийн оюун ухааны бяд, баларшгүй соёл, давтагдашгүй өв дэлхий даяар оршсоор байна

9
07-10
Баяр наадмын үеэр Мэргэжлийн Хяналтын улсын байцаагч нар хяналт тавьж ажиллана

10
07-10
Засгийн газраас өндөржүүлсэн бэлэн байдлын хугацааг 31-нийг хүртэл сунгалаа

11
07-10
Дотоодын аялагчид өдөрт 2000 тонн хог хаядаг

12
07-10
Сураггүй алга болсон Сөүл хотын захирагч нас барсан байдалтайгаар олджээ

13
07-10
Зөвлөгөө: Машины мотор ус залгисан үед авах арга хэмжээ...

14
07-10
Нүд тайлсан хүний яриа (Орчин цагийн үлгэр)

15
07-10
Үерийн улмаас найман хүн амь насаа алджээ

16
07-10
ОХУ-ын Холбооны Хурал "Монгол, ОХУ-ын найрсаг харилцаа, иж бүрэн стратегийн түншлэлийн тухай гэрээ"-г баталжээ

17
07-10
Усархаг, дуу цахилгаантай бороо орох тул үер, усны аюулаас сэрэмжлүүлж байна

18
07-10
ХӨСҮТ, Дархан-Уул аймгийн лаборторид хийсэн 328 шинжилгээний хариу "сөрөг" гарчээ

19
07-09
Үндэсний их баяр наадмын хөтөлбөр

20
07-09
МУИС-ийн багш, доктор, профессор М.Баярсайхан: Амьтны үр төлийн нэр

21
07-09
Гадаад байгаа иргэдийн татан авалтыг эрчимжүүлнэ

22
07-09
Наадмын өдрүүдэд Эрүүл мэндийн байгууллагуудын ажиллах цагийн хуваарь

23
07-09
Бээжин, Тяньжиньд хамгийн ойрхон “их элсэн сав газар”-ыг цөлжилтөөс ангижруулж буй тухай тэмдэглэл

24
07-09
АТГ: 2020 оны хагас жилийн ажлын тайланг танилцуулж байна

25
07-09
13 машин мөргөлдөж, 3 айлын хашааг дайрсан ноцтой осол гарчээ

26
07-09
Төв аймгийн Эрдэнэ сумын нутагт нас биед хүрсэн 19 минжийг нутагшуулжээ

27
07-09
Хариуцлагагүй ажилласан албан хаагчдыг олон нийтэд зарлана

28
07-09
Эмэгтэй хүн бүрийн мэдэх ёстой гоо сайхны 17 нууц

29
07-09
Аз жаргалтай амьдралын нууц

30
07-09
Японы ерөнхий сайд ард түмнээсээ уучлал хүслээ

31
07-09
"Бие даагчид ба Сонгууль 2020"

32
07-09
"Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай” хуулийн төслийг өргөн барилаа

33
07-09
"Долдугаар сарын 16,17-ныг амралтын өдөрт шилжүүлэхгүй"

34
07-09
Израиль улс Палестиний хүүхдүүдийн нүүрийг хүчлээр түлжээ

35
07-09
Үндэсний их баяр Наадамд хурдан морь уралдуулах цагийн хуваарь, хөтөлбөр

36
07-09
Зургаан жилийн ял авсан Б.Отгонбаатар гэж хэн бэ?

37
07-09
Эмэгтэй гишүүдэд дайх үг

38
07-09
Тусгай хамгаалалттай бүсэд хүн амиа алдав

39
07-09
Төмсний үнэ тэнгэрт хадаж, төгрөгийн ханш газарт унасаар...

40
07-09
Аварга Э.Оюунболд энэ жилийн наадмыг өнжинө

41
07-09
Шинэ сайд нар Ерөнхийлөгчийн сонгууль өнгөртөл “яндан хөөлөх” үү?

42
07-09
Зуурмагийн миксер 13 автомашин мөргөж, 5 хүн гэмтсэн ноцтой осол ГАРЛАА

43
07-09
Оросын сэтгүүлчийг Чехийн тусгай албанд мэдээлэл дамжуулсан хэрэгт сэжиглэж байна

44
07-09
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн өчигдөр, өнөөдөр

45
07-09
Мөнгө угаах гэмт хэргээр шүүхэд шилжүүлсэн есөн хэрэг байгаа аж

46
07-08
Т.Доржханд сайдуудаас асуусан асуултны хариулт

47
07-08
Баяр наадмын төсөвт 1.6 тэрбум төгрөг зарцуулахаар төлөвлөжээ

48
07-08
С.Чулуун "Би хулгай хийдэг биш, эмхэлдэг цэгцэлдэг судлаач"

49
07-08
ОХУ-аас ирсэн хоёр хүний шинжилгээнд коронавирус илэрч, батлагдсан тохиолдол 227 боллоо

50
07-08
Х.Баттулга : Энэ их өрийг дарах уран ухаан, арга залийг Ч.Хүрэлбаатар та мэргэжлийн хүний хувьд бодож шийднэ биз

51
07-08
Танилц: Шинэ томилогдсон Засгийн газрын сайдуудын намтар...

52
07-08
Эрүүл мэндийн сайдаар Б.Цогтбаатарын оронд Т.Мөнхсайханыг томилуулахаар танилцууллаа

53
07-08
"Жи Тайм" сүлжээний гэгдэх эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаан дахин хойшлов

54
07-08
Сөүл-Улаанбаатар чиглэлийн тусгай үүргийн онгоцоор 258 иргэн ирнэ

55
07-08
Бразилын Ерөнхийлөгчийн шинжилгээний хариу эерэг гарчээ

56
07-08
Гэр шатаж, хоёр хүн нас баржээ

57
07-08
"Челси" гуравдугаар байр руу орж, "Лестер" дөрөв рүү ухарлаа

58
07-08
У.Хүрэлсүх жинхэнэ мэргэжлийн, технократуудын Засгийн Газар байгуулахыг зорьжээ

59
07-08
Ц.Нямдоржийг Ерөнхий Сайдын зөвлөхөөр томилжээ

60
07-08
Их Британи, Хятад хоёр Хонконгчуудыг булаацалдаж эхэллээ

61
07-08
Н.Номтойбаярын нийтийн албанд ажиллах эрхийг 5 жил хасч, 5.5 жил хорих ял оноолоо

62
07-08
Ж.Эрдэнэбатын хэрэг парламентад ямар жишиг тогтоох бол?

63
07-08
АН хаашаа нүүх вэ?

64
07-07
АНУ Хятадын нийгмийн сүлжээний хавсралтуудыг хориглох асуудлыг “судалж байна”

65
07-07
Сөүлээс 172 иргэн эх орондоо ирлээ

66
07-07
ОХУ-аас орж ирсэн ТАВАН хүний шинжилгээнд коронавирус илэрч, батлагдсан тохиолдол 225 боллоо

67
07-07
Наадмаар ТАВ ХОНОГ амарч, долдугаар сарын 16-нд ажил ЦУГЛАНА

68
07-07
ЧУУЛГАН: Засгийн газрын бүтцийг УИХ-ын чуулганаар эцэлсэн баталлаа

69
07-07
Наадам хийх газар судлаад судлаад олдсон нь л Ерөнхийлөгчийн гэр бүлийнхний амралт юм гэнэ

70
07-07
У.Хүрэлсүх: Ирэх 4 жилд 2.9 тэрбум долларын өр төлнө

71
07-07
Ерөнхийлөгч Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам, Эрчим хүчний яамыг нэгтгэх санал хүргүүлжээ

72
07-07
У.Хүрэлсүхийн удирдсан Засгийн Газар 14 яам, 17 сайдтай байна

73
07-07
Байгаль Орчны Сайд асан У.Барсболд таалал төгсчээ

74
07-07
Токиогийн олимп болох эсэх нь тодорхойгүй байна

75
07-07
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх наадмаас өмнө танхимаа бүрдүүлнэ

76
07-06
Өнөөдөр Дээрхийн Гэгээнтэн 14-р Далай багшийн мэлмий гийж лагшин мэндэлсний 85 насны ойн өдөр

77
07-06
Сураггүй алга болсон эмэгтэйг уулнаас эсэн мэнд олжээ

78
07-06
Ерөнхий сайд байхдаа өөртөө лиценз олгосон Ж.Эрдэнэбатад 6 жилийн хорих ял оноолоо

79
07-06
УИХ-ын гишүүн Д.Эрдэнэбатад ял тулгажээ

80
07-06
Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд хоёр Засгийн газрын ийм хувилбарууд дээр “ярилцаж” байна

81
07-06
Амралтын өдрүүдэд гурван хүн зам тээврийн ослоор амиа алджээ

82
07-06
ОХУ-д 21 сая гаруй хүнд коронавирусний шинжилгээ хийжээ

83
07-06
ОХУ: 40 эмч коронавирусын улмаас нас баржээ

84
07-06
Бухимдал, гомдол дагуулсан 2020 оны ЭЕШ

85
07-06
НӨАТ-ын хоёрдугаар улирлын урамшуулал олгоно

86
07-06
Наадмын дараа төсөв тодотгоно

87
07-03
Ж.Чинбүрэн: Би сайд болох гэж хэн нэгний үүдийг сахиж элдэв хов жив хийж явсангүй, хийх ч үгүй!

88
07-03
П.Цагаан: Алтанхуяг аа, гудамжны чавганц уу чи

89
07-03
В.Путин Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг боловсруулсан ажлын хэсэгтэй уулзана

90
07-03
Haaдмaap xaмгaaлaлтaд aжиллax цaгдaa нapт мoнгoл бaaтpын дээл өмcгөнө

91
07-03
ЭМЯ: Нэмж халдвар илрээгүй, хоёр хүн эдгэрч эмнэлэгээс гарлаа

92
07-03
УИХ-ын Халдашгүй байдлын дэд хорооны даргаар Н.Энхболд томилогдов

93
07-03
Д.Лүндээжанцан УИХ-ын даргын зөвлөх болно

94
07-03
Хүүхдийн паркийн үйл ажиллагаa хэвийн явагдаж эхлэлээ

95
07-03
Баяр наадмын талбайд хуушуур хийх болон худалдаа эрхлэх зөвшөөрөл олгохгүй

96
07-03
Мексик халдвараар нас барсан хүний тоогоор Испанийг давжээ

97
07-03
Тусгай үүргийн хоёр онгоцоор 420 иргэн эх орондоо ирлээ

98
07-03
У.Хүрэлсүх : Бид ард түмнийхээ итгэлийг зүтгэлээр хариулах учиртай

99
07-03
2020 оны нэгдүгээр улиралд 428.1 тэрбум төгрөгийн "ногоон зээл" олгожээ

100
07-03
"МИАТ-ийн тусгай үүргийн онгоцны хөдөлгүүр гэмтсэнээс Бээжинд буулт хийжээ