BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Нам гацсан НАМ

Төр нийгмийн удирдан чиглүүлэгч хүч мөн гэсэн сүрт “хаяг” –аа авч хаяад удаагүй байгаа нам гэдэг улс төрийн хүчин наашаа ч 


үгүй, цаашаа ч үгүй нам гацчихсан гэвэл та итгэх үү? Цэнхэр, улаан, ногоон аль нэг өнгө будгаар будаад ч хаа хүрэх, хаашаа явах нь үл мэдэгдэх намууд өнөө бидний нийгмийн байдлын гол буруутан нь аж. Үүнийг мөхөс би бус “орос эмч” оношилж байна. Товчхондоо алдаа завхралын гол буруутан нь хууль, дүрэм гэхээс илүү  хаашаа очих, хаана хүрэх нь үл мэдэгдэх намуудын тогтолцоо нь өнөө бидний гаргасан алдаануудын шалтгаан нь аж. Энэ шалтгаан тийм ч олон хүнд таалагдахгүй нь лав. Намаар нам тэжээгдсэн, намыг нам гацаасан бүхэл бүтэн үе та биднийг төлөөлж байгаа учраас тэр.

МАХН бол төр, нийгмийг удирдан чиглүүлэгч хүч мөн...

Өнгө, хаяг солигдохоос зүг өмнө нам гэдэг бол төр байлаа. Нам, төрийн гэдэг өнөө болтол амнаас салаагүй үг зөвхөн үүнтэй л холбоотой. Монгол төр түүхэндээ гурав дахь удаагаа Үндсэн хуулиа солихдоо “МАХН бол төр, нийгмийг удирдан чиглүүлэгч хүч мөн” гэдэг нүсэр цолтой болжээ. Нам нь төр юм уу, төр нь нам юм уу гэх ойлгомжгүй байдал чухамдаа 1960 оны долоодугаар сарын 06-ны өдрөөс бий болсон юм. Хаяа бараадан, даган дуурайж асан ЗХУ дотооддоо улс төрийн “шинэчлэл” хийж байсан тэр цаг үетэй давхцан “МАХН” ийнхүү цор ганц удирдан чиглүүлэгч хүч болов. “Түрүүчийн ташуур барьсан засгаа түлхэн унагаад, Түүний оронд хурдан буу барин өндийсөн засаг”... гэж их найрагч Р.Чойномын халагласан нь чухам энэ цаг үетэй  холбоотой.

Тэжээгчээ хараахан алдаагүй байгаа тэр цаг үед хуулбар сайхан хэрэгжиж байлаа. Хороолол, район, урлаг соёлын газрууд ч их гүрний соёлын нөлөөнд манайд ч бас хөгжив. Хувь заяаны шоглоомоор өдгөө нураах дээрээ тулчхаад байгаа театр, номын сангийн барилгууд ч чухамдаа энэ цаг үед өндийсөн түүхтэй. Гэвч одоо бидний өгүүлэх түүх тэс ондоо. Том гүрний, том намын бодлогыг үндсэндээ хуулсан 1960 оны хууль “одоо л биднийг ёроол руу нь чирлээ” гэж уулга алдсан нийтлэлчийн замналаар замнуулсан юм. Систем бүхэлдээ буруудсан ч наанаа өөрийг үзүүлэн, дүрээ сольсоор байлаа. Тэртээ тэргүй задрах дээрээ тулсан “хуучин засаг” дэлхий нийтийн давалгаанд өртөн бутран унав.

Намаар нам тэжээгдсэн, намыг нам гацаасан бүхэл бүтэн үе та биднийг төлөөлж байгаа учраас тэр.

Төр нийгмийн удирдан чиглүүлэгч хүн мөн гэсэн айхтар тодорхойлолт зул болох цаг дор чухамдаа ардчилсан нийгмийн гол дүр болсон нам нь хэрхэн өөрчлөгдсөн нь одоо ч эргэлзээтэй. Сүхийн талбайд идэр есийн хүйтэнд “нам гэдэг чинь мань мэт юм” гэж зогсож байхдаа бид чухамдаа ямар намыг дотроо төсөөлж байсан бэ гэдэг нь одоо ч эргэлзээтэй. Далан жил дал мөрөнд  нь наалдсан ЗХУ-ын Коммунист намыг уу, удирдан чиглүүлэгчдээ хааяахан хадарчихдаг зүүн германыг уу, ардчилал гэдэг шүтээн болоод 200 илүү жилийг ардаа тээсэн АНУ-ыг уу?

НАМ БОЛ..

Сүрт тодорхойлолтоор намаа нөмөрснөөс хойш яг 30 жилийн дараа Монгол Улсын нийгмийн байгуулал бүхэлдээ өөрчлөгдөв. Амьд амьтны хамраас цус гаргалгүй өөрчлөгдсөн гэж бидний бардамнах дуртай ардчилсан нийгмийн гол дүр нам хэрхэн өөрчлөгдсөн бэ гэдэг эргэлзээтэй. Сонгуулиар дамжуулан ард иргэдийн нийтлэг эрх ашгийг хэрэгжүүлэх субъект уу, эсвэл төр нийгмийн удирдан чиглүүлэгч хүч мөн гэсэн сүрт нөмрөгөө тайлахыг хүсээгүй хэсэг, бусаг нөхдийн орогнох газар уу? Бид үндсэн хуульдаа Монгол Улсын ард иргэд эвлэлдэн, нэгдэх эрхтэй, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрхтэй гэж заасан атлаа нам гэдэг зүйлийг заалгүй орхисон байдаг. Чухамдаа энэ нь л пост-коммунист буюу ардчилсан нийгэмд шилжээд удаагүй байгаа улсын нийтлэг алдаа аж. Чухамдаа юу, ямар хэлбэртэй, яах ёстой, хаашаа явах вэ гэдэг нь тодорхойгүй учраас клиентист буюу хэрэглэгчийн шинж чанартай болдог аж. Арай энгийнээр хэлбэл аливаа нэгэн хүн намаар дамжуулан аль нэг эрх ашгаа гүйцэлдүүлнэ гэсэн санаа. Ийм улс гүрэнд ардчилсан замналаар замнаад 200 илүү жилийн түүхийг илээсэн том гүрнүүд  тоглолтоо явуулахад амархан аж.

“Пост коммунист улс орнуудад намаар дамжуулан засгийн эрхийг авах гэсэн санаархал оршсоор байдаг. Энэ нь эцэстээ илүү нууц, далд эдийн засгийг дэмжсэн хэлбэртэй болдог. Ний нуугүй хэлэхэд “төрийн эрхийг авах” гэдэг ойлголт хуулиар бамбай болж хэрэгжихэд амархан болно гэсэн үг” гэж Чехийн судлаач Михаль Клима ярьсан юм.

Ардчилсан гэх тодотголтой XXI зуунд нам бол гол дүр. Нам үгүй бол төр үгүй. Гэхдээ өмнөх нийгэм шиг удирдан чиглүүлэгч хүч бус. Энэ их хүчээ таягдан хаясан ч намын хүлээдэг байсан үүрэг хувь хүнд оногдсон учиртай. Монгол Улс ардчилсан шинэ үндсэн хуулиа батлаад 30 жилийн босгыг давсан ч үүрэг гэдэг зүйлээ хойноо үлдээж орхижээ. Тийм л учраас одоо хүртэл өрнөсөн асуудлын гол зангилаа нам аж. Эх орончдын шүлсээ хадаан хашхирдаг “Монгол төр” бус түүний үйл ажиллагааг нь зангидах учиртай нам нь ойлгомжгүй учраас “хөгжихгүй нам гацсан” гэж гаднын судлаачид үзэж байна.

Энэ утгаар нь харвал өнөөгийн Монгол Улсын нийгэмд “шинэ номенклатур анги” бий болжээ. Улс төрийн намууд аль нийгмийн бүхий л үйл амьдралыг хянах болсон тул төрийн захиргаа энэ чиглэл рүү хазайж улмаар далд бизнес цэцэглэдэг байна.

Нам тодорхойгүй байгаа нөхцөлд хувь  улстөрч амбицаа хөөж эхэлдэг аж. Хувь улстөрч амбицаа хөөхийн хэрээр очсон газар бүрдээ өөрийнхөө танил талын хүрээлэл бий болгохыг эрмэлзэн, “төрлийн алба” цэцэглэдэг ажээ. Сайтар ажвал яг л манай төрх.

“Клиентист төрийг гаднын томоохон компани, улс орнууд эзлэх магадлал өндөр. Тийм ч учраас үүнийг шинэ колоничлолын систем гэж нэрлэдэг. Үндэстэн дамнасан компаниуд өөрийн төлөөллөөрөө дамжуулан орон нутгийн томоохон бизнесийг ятгаж улс төрийн үйл ажиллагаанд ашигладаг” гэж Михаль Клима ярьсан юм.

ГОЛ НЬ ЦҮҮНДЭЭ БИШ...

Өнгөрсөн 30 жил, сүүлд Үндсэн хуульдаа гар хүрсэн 19 жилийн хугацаанд аль нэг намд бус Үндсэн хуульдаа л байгааг улстөрчид хэлэх болсон. Үүний хамгийн тод илрэл нь яг одоо өрнөж буй үйл явц. Гэтэл асуудал хуульдаа бус намдаа гэдгийг гаднын судлаачид хэлж байна. Хэрэв клиентист хэв шинжтэй нам оршин тогтносоор байвал сайхан хууль мянга батлагдаад ямар ч үр дүнд хүрэхгүй аж. Үр дүнд хүрье, улсаа хөгжүүлье гэвэл намаа л төгс төгөлдөр болгох ёстойг хойно үлдсэн түүх бэлхнээ харуулж байна. Улсаа аврах гол дүр нь гарч ирснээс хойш Венесуэль хэрхэн доройтсоныг, эрх мэдэлтэй, хөрөнгө чинээтэй хүн гарч ирээд улсаа хааш нь чирснийг Тайландаас харж болохоор байна. Намаа бид тодорхойлж чадаагүй учраас л ардчилал гэдэг сайхан хаягаа чимж чадахгүй байгаа ажээ.

“Монгол Улсад ардчилал гэхээс илүү намын  шинж чанарыг тодорхойлох хэрэгтэй. Нам нээлттэй, олон хүний оролцоог хангадаг, түүнийгээ хэрэгжүүлдэг байх нь пост коммунист улсуудад тустай” гэж Дэлхийн банкны суурин төлөөлөгч Жийн Паскаль-Н.Нгану ярьжээ.

Клиентист буюу хэрэглэгч шинжтэй улс төрийн хүчин эрх мэдэлтэй хэн нэгнээр дамжуулан намынхаа эрх мэдлийг улам лавшруулж, улмаар лавширсан эрх мэдлээ хууль тогтоох засаглалд ч шингээх шинжтэй байгааг “орос эмч” сануулж байлаа. Ингээд буруудсан жишээ Венесуэль, Филиппин, Тайланд, Судан, Зимбабвегээс аваад бишгүй байна. Хамгийн харамсалтай нь өнөөгийн Монгол ч тэдний араас тоос татуулан давхиж буй. Нэгэн цагт бүтэн нийгмийг алгассан нам “засаг” нам гацсан намгаасаа хэзээ салах нь тодорхойгүй хэвээр...

Б.Болорсүх     

Эх сурвалж: Zindaa.mn   

Нам гацсан НАМ
Бусад мэдээ ▼

1
07-09
Үндэсний их баяр наадмын хөтөлбөр

2
07-09
МУИС-ийн багш, доктор, профессор М.Баярсайхан: Амьтны үр төлийн нэр

3
07-09
Гадаад байгаа иргэдийн татан авалтыг эрчимжүүлнэ

4
07-09
Наадмын өдрүүдэд Эрүүл мэндийн байгууллагуудын ажиллах цагийн хуваарь

5
07-09
Бээжин, Тяньжиньд хамгийн ойрхон “их элсэн сав газар”-ыг цөлжилтөөс ангижруулж буй тухай тэмдэглэл

6
07-09
АТГ: 2020 оны хагас жилийн ажлын тайланг танилцуулж байна

7
07-09
13 машин мөргөлдөж, 3 айлын хашааг дайрсан ноцтой осол гарчээ

8
07-09
Төв аймгийн Эрдэнэ сумын нутагт нас биед хүрсэн 19 минжийг нутагшуулжээ

9
07-09
Хариуцлагагүй ажилласан албан хаагчдыг олон нийтэд зарлана

10
07-09
Эмэгтэй хүн бүрийн мэдэх ёстой гоо сайхны 17 нууц

11
07-09
Аз жаргалтай амьдралын нууц

12
07-09
Японы ерөнхий сайд ард түмнээсээ уучлал хүслээ

13
07-09
"Бие даагчид ба Сонгууль 2020"

14
07-09
"Улсын Их Хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай” хуулийн төслийг өргөн барилаа

15
07-09
"Долдугаар сарын 16,17-ныг амралтын өдөрт шилжүүлэхгүй"

16
07-09
Израиль улс Палестиний хүүхдүүдийн нүүрийг хүчлээр түлжээ

17
07-09
Үндэсний их баяр Наадамд хурдан морь уралдуулах цагийн хуваарь, хөтөлбөр

18
07-09
Зургаан жилийн ял авсан Б.Отгонбаатар гэж хэн бэ?

19
07-09
Эмэгтэй гишүүдэд дайх үг

20
07-09
Тусгай хамгаалалттай бүсэд хүн амиа алдав

21
07-09
Төмсний үнэ тэнгэрт хадаж, төгрөгийн ханш газарт унасаар...

22
07-09
Аварга Э.Оюунболд энэ жилийн наадмыг өнжинө

23
07-09
Шинэ сайд нар Ерөнхийлөгчийн сонгууль өнгөртөл “яндан хөөлөх” үү?

24
07-09
Зуурмагийн миксер 13 автомашин мөргөж, 5 хүн гэмтсэн ноцтой осол ГАРЛАА

25
07-09
Оросын сэтгүүлчийг Чехийн тусгай албанд мэдээлэл дамжуулсан хэрэгт сэжиглэж байна

26
07-09
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн өчигдөр, өнөөдөр

27
07-09
Мөнгө угаах гэмт хэргээр шүүхэд шилжүүлсэн есөн хэрэг байгаа аж

28
07-08
Т.Доржханд сайдуудаас асуусан асуултны хариулт

29
07-08
Баяр наадмын төсөвт 1.6 тэрбум төгрөг зарцуулахаар төлөвлөжээ

30
07-08
С.Чулуун "Би хулгай хийдэг биш, эмхэлдэг цэгцэлдэг судлаач"

31
07-08
ОХУ-аас ирсэн хоёр хүний шинжилгээнд коронавирус илэрч, батлагдсан тохиолдол 227 боллоо

32
07-08
Х.Баттулга : Энэ их өрийг дарах уран ухаан, арга залийг Ч.Хүрэлбаатар та мэргэжлийн хүний хувьд бодож шийднэ биз

33
07-08
Танилц: Шинэ томилогдсон Засгийн газрын сайдуудын намтар...

34
07-08
Эрүүл мэндийн сайдаар Б.Цогтбаатарын оронд Т.Мөнхсайханыг томилуулахаар танилцууллаа

35
07-08
"Жи Тайм" сүлжээний гэгдэх эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдаан дахин хойшлов

36
07-08
Сөүл-Улаанбаатар чиглэлийн тусгай үүргийн онгоцоор 258 иргэн ирнэ

37
07-08
Бразилын Ерөнхийлөгчийн шинжилгээний хариу эерэг гарчээ

38
07-08
Гэр шатаж, хоёр хүн нас баржээ

39
07-08
"Челси" гуравдугаар байр руу орж, "Лестер" дөрөв рүү ухарлаа

40
07-08
У.Хүрэлсүх жинхэнэ мэргэжлийн, технократуудын Засгийн Газар байгуулахыг зорьжээ

41
07-08
Ц.Нямдоржийг Ерөнхий Сайдын зөвлөхөөр томилжээ

42
07-08
Их Британи, Хятад хоёр Хонконгчуудыг булаацалдаж эхэллээ

43
07-08
Н.Номтойбаярын нийтийн албанд ажиллах эрхийг 5 жил хасч, 5.5 жил хорих ял оноолоо

44
07-08
Ж.Эрдэнэбатын хэрэг парламентад ямар жишиг тогтоох бол?

45
07-08
АН хаашаа нүүх вэ?

46
07-07
АНУ Хятадын нийгмийн сүлжээний хавсралтуудыг хориглох асуудлыг “судалж байна”

47
07-07
Сөүлээс 172 иргэн эх орондоо ирлээ

48
07-07
ОХУ-аас орж ирсэн ТАВАН хүний шинжилгээнд коронавирус илэрч, батлагдсан тохиолдол 225 боллоо

49
07-07
Наадмаар ТАВ ХОНОГ амарч, долдугаар сарын 16-нд ажил ЦУГЛАНА

50
07-07
ЧУУЛГАН: Засгийн газрын бүтцийг УИХ-ын чуулганаар эцэлсэн баталлаа

51
07-07
Наадам хийх газар судлаад судлаад олдсон нь л Ерөнхийлөгчийн гэр бүлийнхний амралт юм гэнэ

52
07-07
У.Хүрэлсүх: Ирэх 4 жилд 2.9 тэрбум долларын өр төлнө

53
07-07
Ерөнхийлөгч Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам, Эрчим хүчний яамыг нэгтгэх санал хүргүүлжээ

54
07-07
У.Хүрэлсүхийн удирдсан Засгийн Газар 14 яам, 17 сайдтай байна

55
07-07
Байгаль Орчны Сайд асан У.Барсболд таалал төгсчээ

56
07-07
Токиогийн олимп болох эсэх нь тодорхойгүй байна

57
07-07
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх наадмаас өмнө танхимаа бүрдүүлнэ

58
07-06
Өнөөдөр Дээрхийн Гэгээнтэн 14-р Далай багшийн мэлмий гийж лагшин мэндэлсний 85 насны ойн өдөр

59
07-06
Сураггүй алга болсон эмэгтэйг уулнаас эсэн мэнд олжээ

60
07-06
Ерөнхий сайд байхдаа өөртөө лиценз олгосон Ж.Эрдэнэбатад 6 жилийн хорих ял оноолоо

61
07-06
УИХ-ын гишүүн Д.Эрдэнэбатад ял тулгажээ

62
07-06
Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд хоёр Засгийн газрын ийм хувилбарууд дээр “ярилцаж” байна

63
07-06
Амралтын өдрүүдэд гурван хүн зам тээврийн ослоор амиа алджээ

64
07-06
ОХУ-д 21 сая гаруй хүнд коронавирусний шинжилгээ хийжээ

65
07-06
ОХУ: 40 эмч коронавирусын улмаас нас баржээ

66
07-06
Бухимдал, гомдол дагуулсан 2020 оны ЭЕШ

67
07-06
НӨАТ-ын хоёрдугаар улирлын урамшуулал олгоно

68
07-06
Наадмын дараа төсөв тодотгоно

69
07-03
Ж.Чинбүрэн: Би сайд болох гэж хэн нэгний үүдийг сахиж элдэв хов жив хийж явсангүй, хийх ч үгүй!

70
07-03
П.Цагаан: Алтанхуяг аа, гудамжны чавганц уу чи

71
07-03
В.Путин Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг боловсруулсан ажлын хэсэгтэй уулзана

72
07-03
Haaдмaap xaмгaaлaлтaд aжиллax цaгдaa нapт мoнгoл бaaтpын дээл өмcгөнө

73
07-03
ЭМЯ: Нэмж халдвар илрээгүй, хоёр хүн эдгэрч эмнэлэгээс гарлаа

74
07-03
УИХ-ын Халдашгүй байдлын дэд хорооны даргаар Н.Энхболд томилогдов

75
07-03
Д.Лүндээжанцан УИХ-ын даргын зөвлөх болно

76
07-03
Хүүхдийн паркийн үйл ажиллагаa хэвийн явагдаж эхлэлээ

77
07-03
Баяр наадмын талбайд хуушуур хийх болон худалдаа эрхлэх зөвшөөрөл олгохгүй

78
07-03
Мексик халдвараар нас барсан хүний тоогоор Испанийг давжээ

79
07-03
Тусгай үүргийн хоёр онгоцоор 420 иргэн эх орондоо ирлээ

80
07-03
У.Хүрэлсүх : Бид ард түмнийхээ итгэлийг зүтгэлээр хариулах учиртай

81
07-03
2020 оны нэгдүгээр улиралд 428.1 тэрбум төгрөгийн "ногоон зээл" олгожээ

82
07-03
"МИАТ-ийн тусгай үүргийн онгоцны хөдөлгүүр гэмтсэнээс Бээжинд буулт хийжээ

83
07-03
2020 оны нөөцийн мах бэлтгэх, нийлүүлэх ажлыг нийслэл хот амжилттай зохион байгууллаа

84
07-02
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад бараалхлаа

85
07-02
Аялалд явахдаа мартаж болохгүй зүйл

86
07-02
БНСУ-аас 420 иргэн эх орондоо ирнэ

87
07-02
Эрхэм хэрэглэгчдийн анхааралд

88
07-02
Гадаадад байгаа Монголчуудаа эх оронд нь авчиръя

89
07-02
Жилээр биш сараар тоологдох настай УИХ, засаглал байгуулагдсан уу?

90
07-02
И.К.Азизов: ОХУ-ын Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлт бүх салбарыг хамарч байгаа учир мэдэгдэхүйц өөрчлөлт авчирна

91
07-02
Д.Нямхүү: Өнөөдөр нэг хүн эдгэрч, ХӨСҮТ-өөс дараагийн сувилалд шилжлээ

92
07-02
Монгол Улс ФАТФ-ын саарал жагсаалтаас гарлаа

93
07-02
Өнөөдөр Замын-үүдийн боомтоор 300 монгол иргэн орж ирнэ

94
07-02
Зарим үйлчилгээний газруудыг үе шаттайгаар нээнэ

95
07-02
Ж.Эрдэнэбатыг шүүх хурал үргэлжилж байна

96
07-02
МАН-ын дарга У.Хүрэлсүхийг Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар томиллоо

97
07-02
Т.Доржханд: Ерөнхий сайд аа дэд сайд, төрийн нарийн бичиг, зөвлөхүүдийн орон тоог цомхотгож өгөөч

98
07-02
Наадам хийж болно оо, 3 тэрбумыг “цацах” арай их биш үү

99
07-02
Ч.Хүрэлбаатар: Төсвийн орлого 1.2 их наяд төгрөгөөр тасарчихсан явж байна

100
07-02
70, 80-аад оны дур булаам рокерууд