BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Санкт-Петербургт хадгалагдаж байгаа “Чингисийн чулууны бичиг”-ийг Улаанбаатарт хадгалана

Монголын уран бичлэгийн калиграфийн монгол бичгээр бичиж үлдээсэн хамгийн эртний дурсгалын нэг нь “Чингисийн чулууны бичиг” хэмээн 


алдаршсан, эдүгээ Санкт-Петербургийн Эрмитажид хадгалагдаж буй гэрэлт хөшөө чулууны бичээс юм.
Монголчууд Хорезм улсыг байлдан дагуулсан аян дайнаас буцах замдаа Эрчис мөрний эрэгт зусаж Их Монгол улсын ноёдын хуралдай хуралдуулан өргөн дэлгэр хурим найр хийсэн аж. Хуралдайн үеэр Хасарын /1164-1213/ хүү Есүнгэ /1190-1270/ мэргэн 335 алд газарт бай харван оножээ. Түүний энэхүү хосгүй мэргэн харвасан алдрыг нь дуурсган хөшөө дурсгал босгосон нь хожмоо “Чингисийн чулууны бичиг” хэмээн алдаршсан билээ. Ингэж нэрлэх болсон учир гэвэл бичээсийн тэргүүнд Чингис хааны нэрийг мөр тэтгэн бичсэн байдагтай холбоотой.
Чингис хааны нэрийг дээд мөрнөөс, Есүнгэ мэргэний нэрийг арай доороос, бусад үгийг түүний доод түвшингээс эхлэн бичсэн байдаг нь 13-р зууны эхэн үед монгол албан бичгийн гол ёс болох мөр тэтгэн бичих зарчим хэдийн хэвшин тогтсон байсныг гэрчилнэ. Бичээст Есүнгэ мэргэний гайхалтай хол харваж, мэргэн оносон тухай тухай өгүүлэх тул судалгааны бүтээлүүдэд “Есүнгэгийн чулууны бичиг” гэх болжээ. Гэрэлт хөшөөг 1224 эсхүл 1225 оны үед босгосон гэж судлаачид үздэг.
Уг чулуун дээр: “Чинггис хан-и сартагул иргэн дагулижу багужу хамуг монггол улус-ун нойод-и буга сочигай хуригсан-дур Есүнггэ ононодур-ун (онохдоо гэсэн утга) гурбан загуда гучин табун алдас-дур (тоогоор зохицдог байсны баталгаа) ондудла-га(онолоо)” “Чингис хааныг Сартуул иргэдийг дайлан мордож бууж хамаг монгол улсын ардыг Буга сочухайд хурсанд Есүнгэ 335 алдыг онолоо” гэж бичсэн ажээ.
Эрдэмтдийн тооцоогоор энэ дурсгал нь 1220-1225 оны хооронд бичигдсэн бөгөөд тэр үеийн монголын сур харваачийн ур чадвар, амжилтыг мэдээлж, 1 алдыг тэр үеийн монголын дундаж эрчүүдийн алдалсан гарыг хэмжээгээр 160 см гэж үзвэл, ойролцоогоор 536 метр харважээ гэж үзжээ.
Энэ түүхийн дурсгалт бүтээлийг судлаач Г. И. Спасский / 1783-1864 / 1818 онд “Сибирийн элч” сэтгүүлд Монголын эзэнт гүрний үед Есүнгэгийн сууж асан Хархираа хотын тууриас 1818 онд “дорнын үсэг” бүхий бичээстэй том боржин чулуу олдсоныг Нерчинскийн үйлдвэрт хадгалаж байгаа талаар анх мэдээлсэн аж. Улмаар 1832 онд Нэрчүүгийн чулууны үйлдвэрээс Петербург хотноо шилжүүлж, олон нийтэд үзүүлжээ.
Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхэд ОХУ-ын Эрмитаж музейн захирал Михаил Пиотровский XIII зууны Чингисийн чулуун бичгийн хуулбарыг 2019.12.06-ны өдөр гардуулан өгсөн байна. "Чингисийн чулуун бичгийг Улаанбаатар хотод шинээр баригдахаар төлөвлөгдөж буй Чингис хааны музейд хадгална" гэдгийг Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх Эрмитаж музейн ерөнхий захирал Михаил Пиотровскийн хамт хуулбарыг гардуулах өгөх баримт бичигт гарын үсэг зурах үеэрээ мэдэгджээ.

Санкт-Петербургт хадгалагдаж байгаа “Чингисийн чулууны бичиг”-ийг Улаанбаатарт хадгалана
Бусад мэдээ ▼

1
01-25
“Грэмми 2020”-ийн талаар мэдэх ёстой зүйлс

2
01-25
НӨАТ-ын буцаан олголтыг 2-р сард багтаан олгоно

3
01-25
Сэлэнгийн Засаг дарга Гаалийн даргаа хөлдөө чирэх нь

4
01-25
Дэлхийн усны нөөцийн групп манай улс руу ажлын хэсэг илгээж, хамтран ажиллахаар болов

5
01-25
МУ-ын Харцага цолтонд хүндэтгэл үзүүлэх хүчит бөхийн барилдааны тасалбар борлуулж буй цэгүүд

6
01-25
Монгол Улсын эсрэг хөлсөлсөн АНУ-ын хуулийн фирмд төлөх мөнгөө Ч.Сайханбилэг хаанаас гаргасан бэ?

7
01-25
Шилжилт хөдөлгөөн 02 дугаар сарын 01-ны өдрөөс зогсоно

8
01-25
БӨХЧҮҮД: Допингийн асуудлаа шийдэхгүй бол цагаан сарын барилдаанд зодоглохгүй

9
01-25
Коронавирусээр өвчилсөн хүн эмчлэгдсэн анхны тохиолдол бүртгэгдлээ

10
01-25
Австралид коронавирусийн анхны тохиолдол бүртгэгдлээ

11
01-25
Залуучуудын өвлийн олимпын наадамд Оросууд анх удаа түрүүлжээ

12
01-25
Европ тивд коронавирусийн анхны халдвар бүртгэгдлээ

13
01-25
Амралт сунгасантай холбогдуулан сурагчдын хичээлийг цахим хэлбэрээр заана

14
01-25
Палестиний хүндэт харуулын газарт унагасан малгайг Владимир Путин өмсгөж өгөв

15
01-25
Замын-Үүдээс Хөх хот руу буцаасан зургаан настай хүүхэд коронавирусийн халдваргүй болохыг тогтоожээ

16
01-25
НЭМГ: Та маскаа зүү, зөв ханиаж найтаа, гараа сайн угаа

17
01-25
Коронавирусний улмаас Ухань хотын эмч нас баржээ

18
01-25
Ц.Нямдорж: Н.Номтойбаяр шалгуулаад нэрээ цэвэрлээд авчихвал зүгээр гэж үзсэн учраас ийм шийдвэр гаргалаа

19
01-25
Сэлэнгийн Засаг дарга Гаалийн даргаа хөлдөө чирэх нь

20
01-25
Хулгайн бууз, хумсалсан ууц шүүсээр ширээгээ дүүргэх үү

21
01-24
Сургууль, цэцэрлэгийг гуравдугаар сарын 02-ныг хүртэл амраах шийдвэр гаргалаа

22
01-24
Бээжинд эрүүл мэндийн аюулын түгшүүр зарлав

23
01-24
Кибертерроризм

24
01-24
БНСУ-ын визний журам шинэчлэгджээ

25
01-24
Коронавирусийн тархалт Хятадын умард бүс нутгийг чиглэж байна

26
01-24
Монголчууд, “MONBATT"-ын нэр хүнд өндөр

27
01-24
Монгол Улс авлигын индексээр 13 байр ухарлаа

28
01-24
Везувий галт уулын хохирогчийн тархи шил болсон байжээ

29
01-24
Монголд тулгамдаж буй эдийн засгийн хямрал гэр хорооллынхонд илүүтэй нөлөөлж байна

30
01-24
Л.Нинжжамц МҮОНРТ-ийн захирлаар дахин сонгогдлоо

31
01-24
ТЕГ-ын тусгай ажилтнууд гадны иргэнийг дээрэмдсэн гэх хэргийг шалгаж байна

32
01-24
Монгол Улсын гурван сая дахь иргэн 5 нас хүрлээ

33
01-24
НДЕГ: Тэтгэврийн нэмэгдлийг иргэдийн дансанд шилжүүлж эхэллээ

34
01-24
Шинжилгээний хариугаа нуусан 38 бөхийг зарлахгүйгээр Э.Оюунболдыг барилдуулах тохироо явагдаж байна уу?

35
01-24
Эрүүгийн хэргийн яллагдагчийг Элчин сайдаар ТОМИЛЖ БОЛОХ УУ

36
01-24
Н.Номтойбаяр: Бодит үнэний талаар зохих байгууллага нь мэдээлэл хийхийг шаардаж байна

37
01-24
СХД-т 7000 гаруй угаар мэдрэгч тараагаад байна

38
01-24
"Ливерпүүл" премьер лигт 40 тоглолт хожигдоогүй байна

39
01-24
АНУ-ын сангийн сайд эдийн засгийн мэдлэгтэй болсныхоо дараа шүүмжлэхийг Грета Тунбэргт зөвлөжээ

40
01-24
Хавтгайрсан халамжаас татгалзъя...

41
01-24
Эхнэрээ хөнөөсөн этгээдэд 17 жилийн хорих ял оноожээ

42
01-24
“XXI зуун-21 гранд” төслийн шалгаруулалт эхэллээ

43
01-24
У.Хүрэлсүхийн төрсөн дүү У.Давхарбаяр малын квотын наймаанд оролцсон уу

44
01-24
АНУ-БНХАУ: Худалдааны дайныг зогсоосон “түүхэн хэлэлцээр”

45
01-24
МУ-н харцага цолтонд хүндэтгэл үзүүлэх бөхийн барилдааны тухай

46
01-24
УИХ-ын дарга Г.Занданшатар ЖДҮХС-д арван компани “шахаад” зургаад нь зээл авчээ

47
01-24
Амжилттай хүн бүрт байдаг сэтгэл зүйн 10 шинж чанар

48
01-24
Коронавирусний халдварын улмаас нас барсан хүний тоо нэмэгджээ

49
01-24
Ч.Сайханбилэгт өөрийгөө өмгөөлөх эрх бий юу?

50
01-24
Ерөнхий сайд та дипломат алба авилга, албан тушаалын наймааны хэрэгсэл биш гэдгийг эрхбиш мэдмээр юм даа

51
01-23
Анхаар!!! Өвөрмонголоос Монголд ирсэн ээж охин хоёрт коронавирусын эхний шинж илэрчээ

52
01-23
Д.Гантулгын 2 жил хоригдох ялыг хэвээр үлдээжээ

53
01-23
Бурууг буцаах аргагүй

54
01-23
"Шилдэг-99" Бизнес эрхлэгч залуучуудыг тодруулах бүх нийтийн санал асуулга эхэллээ

55
01-23
Уханьд болох боксын тэмцээнийг коронавирусний халдвараас үүдэж цуцлав

56
01-23
СӨХ-г татан буулгаж мэргэжлийн байгууллагад шилжүүлэх хуулийн өөрчлөлт хийгдэнэ

57
01-23
Д.Оюунхорол гишүүнийг яллагдагчаар татжээ

58
01-23
АНУ, ОХУ зэрэг олон улсын шилдэг тулаанчид манай улсад ирнэ

59
01-23
"Пакистаны Халк" гэгддэг аварга эр найз бүсгүй хайж байна

60
01-23
Монгол ёс заншлаа мэддэггүй бол битгий дэмийр!

61
01-23
“Том төрөөс ухаалаг төр рүү” санаачилга мартагдаж, төрийн бүтэц улам данхайв

62
01-23
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Азербайжан улсын Ерөнхийлөгч Илхам Алиев нар уулзав

63
01-23
Өмнөд Солонгосын арми хүйсээ солиулсан цэргийг хугацаанаас нь өмнө халжээ

64
01-23
Францын ерөнхийлөгч Израйлийн хамгаалалтын албаныхантай маргалджээ

65
01-23
Төрөх эмнэлэг мөнгөгүйгээс ашиглалтад орж чадахгүй байхад ХЗДХЯ 700, 800 сая төгрөгөөр өрөөнүүдээ тохижуулж байна

66
01-23
“Урт цагаан”-ыг нураах цаг болсон

67
01-23
Тойргийн мандатаа элчин сайдын албаар солих уу

68
01-23
С.Баатаржав дарга аа, балаг таригчдадаа хэзээ хариуцлага тооцох вэ

69
01-23
Д.Тогтохсүрэн, Д.Эрдэнэбат, Д.Лүндээжанцан нар казинод орж туршлага судалсан гэв үү

70
01-22
АМНААТ-аас хүлээсэн алдагдал

71
01-22
Цахим халдлагад өртөхгүйн тулд ЯТГАХ ТУСАМ НЯГТАЛ

72
01-22
Итгэлтийг яривал "далай, далай"

73
01-22
Салхитын орд тойрсон шүүгчдийн авлигалын схемийг ил болголоо

74
01-22
2019 оны шилдэг дүүргээр “Баянзүрх дүүрэг” шалгарав

75
01-22
ДЭМБ шуурхай хуралдаан зарлажээ

76
01-22
Б.Мөнхцэлмэг: ХЗДХЯ 71 сая төгрөгөөр ХӨШИГ, 46 саяар ЧАНГА ЯРИГЧ авсан

77
01-22
Б.Жавхлан ЖДҮХС-ын даргаар өөрийн хүнээ томилж байгаад 1 тэрбум 700 сая төгрөгийн зээл авчээ

78
01-22
Иргэдийн хүлээлт долларын ханшид нөлөөлсөн үү

79
01-22
Аймгуудын өрсөлдөх чадварын үзүүлэлтийг жагсаажээ

80
01-22
52-той Памела Андерсон нүцгэлэв

81
01-22
Нууж дордуулах уу, илчилж эрүүлүүлэх үү?

82
01-22
ОХУ-ын шинэ Засгийн газар бүрдлээ

83
01-22
Амазоны боссын гар утаснаас Саудын Арабын ханхүү хувийн мэдээллийг нь хулгайлжээ

84
01-22
Дундаж тэтгэврийг 409 мянган төгрөг болголоо

85
01-22
Монгол Улсын хэмжээнд ашигт малтмалын хайгуул, ашиглалтын 2,789 тусгай зөвшөөрөл бүртгэлтэй байна

86
01-22
Г.Батхүү агсны амиа алдсантай холбоотой ноцтой зургийг дэлгэлээ

87
01-22
АНУ-ын ЭСЯ-ы дэргэд хэд хэдэн пуужин дэлбэрчээ

88
01-22
2017 оны наадмаар О.Хангай харцагын хажууд ШЭЭСЭЭ солихыг завдсан бөх ХЭН БАЙВ

89
01-22
АТМ болон интернэтгүй улс

90
01-22
НӨАТ-ын буцаалтыг хоёрдугаар сард багтаан олгоно

91
01-22
Шударга байдлын үнэлгээгээр Гаалийн ерөнхий газар сүүл мушгилаа

92
01-22
Журмаар зохицуулдаг байсан хүүхэд үрчлэлийн асуудлыг Гэр бүлийн тухай хуульд тусгажээ

93
01-22
Лавров, Шойгу нар ОХУ-ын шинэ засгийн газарт үргэлжлүүлэн ажиллана

94
01-22
Шинэ вирусээс яаж “зугтах” вэ

95
01-22
Эргэн дурсахуй: Урт цагааны гудамж, Шар дэлгүүр, Их дэлгүүрийн орчин гэрэл зургийн дуранд

96
01-22
"Сити" хожиж, "Челси" талбайдаа "Арсенал"-тай тэнцлээ

97
01-22
БНХАУ-д шинэ төрлийн титэм вирусийн тархалт эрчимжиж байна

98
01-22
2020 он бол "зэсийн жил"

99
01-22
Гишүүдийг казинодуулсан Элчин сайд Б.Чулуунхүү гэж хэн бэ?

100
01-22
Элчин сайд асан Б.Дэлгэрмаа юу гэв