BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Монгол ёс заншлаа мэддэггүй бол битгий дэмийр!

Ойрд уулзаагүй танил зохиолч нөхөр маань мэнд усаа мэдэнгүүт л “миний монгол яана даа” гээд толгойгоо барьж 


билээ. За хө юу болов оо гэвэл -Нэг сонинд Монголоо алдсан гэмээр санаа, үг үсэгтэй нийтлэл гарсныг уншлаа. Энэ залуу үеийнхэн чинь монгол хүн гэдгээ ч мартаж. Ганц тэр монголоосоо хөндийрч гадаадыг шүтэн амьдардаг К.Номинжин гэдэг бүсгүй биш тийм “амьтад” ч бүр олширч дээ хөөрхий гээд санаа  алдав.

Би ч ойлголоо л доо. Тэр бүсгүй дуулдаг, хуурддаг, ямар хоол хүнс хэрэглэдэг нь хамаа алга. Гагцхүү монгол амьдрал мэдэхгүйгээ хөөрлөж ямаа төхөөрч буй бичлэгийг ноолуурыг нь ингэж авдаг болгож сощиалд тавьж шуугиан тарьсан нь саяхан. Тэгээд ч зогссонгүй ямааг тарчлаан зовоож авдаг гээд ноолууран бүтээгдэхүүнээс татгал­захыг уриалсан байдаг.
 
Энэ тухайд тэр харь сэтгэлгээнд хордсон Номинжинг буруутгаад ч яахав. Засал авахгүй хүн биз. Харин ноолуур бэлтгэх буюу ямаа самнана гэдэг тийм аймшигтай юм биш. Монголын ноолууран бүтээгдэхүүн дэлхийд гайхагдах брэнд болоод байгааг хэлэх нь зүйтэй байх.
Ноолуураар дэлхийд гоёх цаг хаяанд иржээ. Монголчууд ч түүнээс хожигдоогүй ээ.
Хөдөөнийхөн хүртэл дээлийн торго бэлгэнд авахын оронд ноолууран хувцас сонирхдог болсон цаг шүү дээ.
Ноолуур бэлтгэх уламж­лалт арга техно­логи бол монгол ахуй, малч ухааны нэгэн хэсэг нь. Яаж ч хэлээд шүүм­жилж муулаад ямаанаас ноолуурыг авах аргыг өөрчлөмгүй юм.  Цаашлаад Номинжингийн дэгдээсэн шуугианд нэмэр­лэсэн монголчууд малдаа хамгийн харгис бүдүүлэг ханддаг, тамлан зовоодог гэсэн нэмэртэй хачин гайхмаар санаа бодлын дагуу жаахан яриа өрнүүлье гэж бодлоо.
Уламжлалт ёс гэж мэдэхгүй хий хоосон сэтгэгч нэгэн бичихдээ уг бүсгүйг орчин цагийн монгол хүн болохоороо /шинэ монгол адуу гэдэг шиг/ маш зөвийг олж харжээ гэжээ. Тэгээд мал дээр өссөн малын дэргэд шахуу байгаа бид чинь анзаардаггүй байжээ гэж мунгинажээ. За тийм ээ ёстой л малын дэргэд шахуу тэгэхдээ тун хол байсан юм шиг байна л даа  хэлж байгаа нь. Монголчууд малаа таван эрдэнэ гэж өргөмжилдөг. Тэгж ч магтаж дуулж ирсэн түмэн шүү дээ. Монгол ёс өв уламжлалаа дээдэлж байх нь монгол хүн байхын утга учир ч гэж хэлж болно.
 
Ер нь бидний Мон­голын олон мянган жи­лийн өмнөөс өвлөн дээдэлж ирсэн ёс заншил, зан үйл нь бүхэлдээ өнөө­гийн хэдэн жил болоод л засч залруулж байдаг хуулиудаас  илүү үнэ цэнэ­тэй зүйл билээ. Харин сүүлийн үед малч ухааныг төгс эзэмшсэн нь цөөрч малтайгаа буруу харьцаг, элдвээр хараахаас эхлээд зоддог, нүддэг хүн байдгийг үгүйсгэх гэсэнгүй ээ. Бас техник, технологийн хөгжлийг дагаад боловсронгуй болгох юм байж ч болох.
Өвгө дээдэс маань бид­ний багад мал руу чулуу шидсэн, унасан унааныхаа толгой руу цохьсон, шавхуурдсан хүнийг “Монголоо алдмар” гэж зэмлэдэг байсансан.
Тэгэхээр үеийн үед өвлөн тээж ирсэн монгол ёс заншил гэдэг гээж болшгүй эрдэнэ мэт зүйл. Тэгтэл монголчууд малаа тамладаг эмгэнэлтэй нэг үйлдэл бол өлсгөж, хөлдөөж алдаг гэсэн байх юм. Бүр сүрэг сүргээр нь алдаг гэжээ.
Энэ нь зудад малаа үхүүлэхийг шуудхан алдаг гэж хэлсэн байгаа. Үнэхээр нүүдлийн мал аж ахуй эрхэлж байгаа юм бол зуд нүүрлэхийн өмнө нөмөр нөөлөгтэй дулаан газар нүүгээд очихгүй яасан юм бэ гэж. Энэ нь Монголд зуд болох учир халуун орон руу нүү гэсэн санаа ч юм шиг санагдав.
Уг нь малчид болом­жоо­роо отор нүүдэл хий­гээд байгаа. Тэгвэл монголчууд зудтай, зунтай хорвоод олон мянган жил амьдарсаар ирэхдээ зудад малаа алдахыг хөлдөөж өлсгөж алсан гэж бодож тэгж тооцогдож яваагүй л дээ.
Харин зуд зулагтайн үрээр дахин малжиж, хөлжиж ирсэн.  Бас тэгвэл бидний монголчуудын малдаа харгис хэрцгий хандаж ирсэн нэг жишээ нь эмнэг хангалаа уналга эдэлгээнд сургаж ирсэн арга барил гэж бичсэн байх юм.
Бүр эмнэг адуугаа уур­галж бариад ноцож чих­дээд, хазаарлаж цоровдож байгаад эмээллээд мордож булгиулах нь тамлалт төдийгүй монголчууд залхуугаасаа болж тийм зэрлэг арга хэрэглэдэг гэснийг уншаад хайран ч үзэг бэх гэж бодогдсон.
Гадаадынхан адууг унаганаас нь аманд нь ёотон хийж өгснөөр дасгаж чаддаг. Монгол шиг харгис арга хэрэглэдэггүй гэжээ. Хадуурлаа гэхэд тун ч холуур хадуурч байгаа нь энэ. 700-800 адуутай малчин жилд 200 унага авлаа гэхэд гадаадынхан ингэдэг гээд ёотонгоор номхруулах гэвэл зарлага нь хэцүү болно доо. Харин ч монгол эрчүүд багаасаа эмнэг хангалтай ноцолдож эр чадал суудаг нь үнэн.
 
Одоо ч гэсэн энэ бүх­нийг монгол бахархал хэмээн үзэж уургач бугуйл­чид, эмнэг сургагчдын уралдаан тэмцээн хүртэл хийдэг болсон. Аливаа үндэстний бусдаас ялгарах шинж нь хэл яриа төдий биш ийм л ёс, зан үйлээр Монголынхоо нэр нүүрийг авч яваа. Монгол гэж гайхуулах юмны нэг энэ л дээ.
Мал хөнгөлөх, агтлахыг бас зэрлэг бүдүүлэг зан үйл гэж бичихдээ энэ тухайд харь юм шиг санаагаа илэрхийлж малыг хөнгөлөхийн өмнө өвчин намдаах уусмал уулгах, тариа хийх нь зөв гэсэн байна. Үүнийг сонссон танил малчин хэлэхдээ: -Жилийн жилд 400-500 хурга, ишиг хөнгөлөхөд хийх тэр өвчин намдаах тариагаар хэн биднийг хангах юм бэ. Шүлхийн вакциныг манайх гадаадаас авдаг, хүрэлцээ муу байдаг. Тийм байхад хурга, ишиг бүрт өвчин намдаагч хэрэглэнэ гэдэг чинь өвс ногоонд тогтсон шүүдрийн усаар цай чанахын үлгэр байгаа даа гэж гайхангуй  ярьсан юм.  Мал хөнгөлөх монгол ёсон гэж бий. Зуны эхэн сард сондгой тооллын өдрийг сонгож хиншүү хярвас уугиулахаас эхлээд гэрийн баруун талд цагаан эсгий дэвсээд дээр нь үйлийг үргэлжлүүлж зассан хургаа босгохдоо хажуулдуулж тавьсан багана юм уу даллагын сум дээгүүр харайлгаж  “Өднөөс хөнгөн сумнаас хурдан, дүр дүр суухаа” хэмээн ерөөл хэлдэг.  Ийм л ариухан ёс заншил байдаг.
 
1960-аад онд юмдаг. Байберцоны гэх аргаар мал хөнгөлөхийг Монголд экспортлосон байгаа юм. Энэ арга нь малын засааг бүрэн авахгүйгээр зөвхөн уургийг нь шахаж авдаг юм байж. Үүнийг хэрэглэсний дараа малчид хотоороо дүүрэн асман малтай болж хөглөсөн удаа бий. Тэгэхээр уламжлалт арга маань хөндөшгүй нь батлагдсан  гэж болох.
Ер нь хуучин ёс заншил эвдэгдэж юмс эргэж хөрвөхөд хүний муу араншин хурц илэрч урьд хойно үзэж дуулаагүй элдэв гаж буруу бодол санаа ил болдог ч юм уу. Нэгэн бичигч монголчуудын унага тамгалах үйл нь бас харгислал юм гээд нялх амьтныг улайсгасан төмрөөр түлж сорви тогтоож байгаагаа монгол­чууд намар цагийн том найр гэж үздэг. Энэ нь дэлхийд байхгүй харгис үйл гэсэн байна лээ. Тийм ээ дэлхийд байхгүй нь чухам үнэн. Гэхдээ харгис­лал биш түүхэн уламжлалт ёсон юм л даа. Малч эрдмийн нэгэн түүх гэж болно.
Монгол түмэн олон зуун мянган жилийн өмнө үед адууг гаршуулсан тэр үеэс эхлэлтэй ёс заншил байх. Адуугаа тамгалдаг нь Монгол овог аймгийн гарал үүсэл, хаадын угсаа залгамжлах ёс ёмботой ч салшгүй холбоотой гэж түүхэнд тэмдэглэсэн бий.
Утга нь гэвэл өмчийн ялгааг илэрхийлэх урт удаан жилийн түүхтэй ёсон.  Эрдэмтэн судлаачид монголчууд 1000 гаруй дүрсийн тамгатай байсан гэсэн бий. Үүнийгээ хад чулуунаас олж тогтоосон бөгөөд нүүдэлч түмний соёл, итгэл бишрэл, оюун ухааны билгэдэл шингэсэн зүйл гэж үздэг. Хэнтийн нутагт оршдог Рашаан хаднаа гэхэд 300 гаруй тамганы дүрс хадгалагдаж үлдсэн. Өнөөгийнхөн өдөр бүхэн харж байдаг нэгэн тамганы хөшөө Төр, засгийн ордны арын цэцэрлэгт байдаг. Тэр хөшөөний суурь дээр мөн л олон тамганы дүрс байгаа шүү дээ.  Тэгэхээр монголчууд малаа тамга­лах ёсыг дээдэлж, тамгаа хүндтэй байранд залж ирсний баталгаа энэ. Нэрт яруу найрагч Цэндийн Чимэддоржийн “Малчин” шүлэгт
 
Албаны тамгатай бич­гийг  униндаа хавчуулж мартдаг ч
Адууныхаа тамгын бо­ло­хоор хадганд боож нандигнасан гэж гардаг даа.
Чингисийн эр хоёр загалаас эхлээд тамгагүй адуу Монголд байгаагүйг түүх гэрчилдэг.
Тамгыг газар тавьдаг­гүйгээс эхлээд газар тамгалбал “мал барагддаг” гэсэн цээрлэл бас бий.
Мөн ёс ёмбогор, төр түмбэгэр гэсэн өвөг дээдсийн маань зан үйлээ дээдэлсэн монгол түмний шившлэг үг ч нэгийг ухааруулдаг.
 
Энэ мэтээр монголчууд малдаа зэрлэг, харгисаар  хандаж байна. Шоконд оруулж байна гэсэн зэвүү­цэм үгийн хариу болгож бичих юм зөндөө л байна.
Худлаа цэцэрхэж уламж­лалаа мэддэггүй байж дэмийрэх нь хэрэггүй л дээ. Монголчууд малдаа ханддаг зэрлэг бүдүүлэг арга барилаа гээхгүй бол ма­лаа маллахыг нь хо­риг­лох болж л магадгүй гээд хуучирсан бүхнээс салахгүй бол Монгол Улс дэлхийгээс шахагдах вий гэсэн тэнэг болгоомжлолыг нь хэн ч битгий анзаараасай билээ.
Монгол минь амьдра­лынхаа цаг мөч алхам бүрт  хэнээр ч заалгахгүй ариун нандин ёс заншил, уламжлалтай юм шүү.
 
Авдар дотроо судар минь байдаг
Агтны нуруунд гэр минь багтдаг гэсэн үгээр нийтлэлээ төгсгөюү.
 
Ц.Жаргалсүрэн
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
Монгол ёс заншлаа мэддэггүй бол битгий дэмийр!
Бусад мэдээ ▼

1
02-28
УБЦТС ТӨХК-ийн салбар, нэгжүүд ажлын болон амралтын өдрүүдэд энгийн цагийн хуваарийн дагуу ажиллаж байна

2
02-28
Хятадад өдөрт үйлдвэрлэж буй амны хаалтын тоо 70 сая давжээ

3
02-28
Шинэ коронавирусын халдвартай холбоотой Тагнуулын Ерөнхий Газрын цогц мэдээлэл

4
02-28
Шинэ эдийн засгийн хямрал айсуй, бид бэлэн үү?

5
02-28
Зөв газраа зөв цагт...

6
02-28
Шинэ Зеландад коронавирусний анхны тохиолдол бүртгэгджээ

7
02-28
Беларусьт коронавирусний халдварын анхны тохиолдол бүртгэгджээ

8
02-28
Хандивын гэрчилгээг "Говь" компанийнхан ноолууран дээр бичиж өгжээ

9
02-28
Хүнд үед Монголчуудын ухаан илүү гүйдэг...

10
02-28
Korean Air компани АНУ чиглэлийн онгоцонд халуунтай зорчигчийг суулгахгүй

11
02-28
Билл Гейтс: Коронавирус Хятадаас илүү Африкт хохирол учруулж болзошгүй

12
02-28
ЭР ХҮН, ИХ ЭР ЖЕНКО! дахиад хэлье, ЭР ХҮН, ИХ ЭР ЖЕНКО!

13
02-28
Нүүрсийг ирэх сарын 15-наас тусгай горимоор БНХАУ-д экспортолно

14
02-28
Владимир Путин: Медведев бид хоёрын дунд нууц гэж байхгүй

15
02-28
Ангараг гарагаас байлдааны хөлөг онгоц олджээ

16
02-28
ФОТО: Коби Бриайнтыг эцсийн замд нь үдлээ

17
02-28
Жирэмсэн болж хот руу нэвтрэхийг завдаад баригджээ

18
02-28
БНХАУ-д коронавирусний халдварын 327 шинэ тохиолдол бүртгэгджээ

19
02-28
Ариутгал хийлгэхээс татгалзсан зөрчил гарч байна

20
02-28
АНУ-д коронавирусний эмийг хүн дээр туршиж эхэлжээ

21
02-28
Мария Шарапова зодог тайлж буйгаа мэдэгджээ

22
02-28
Олимпоос “төрсөн” мэргэжил

23
02-28
ОХУ-ын ерөнхийлөгч Владимир Путин өөрийг нь адилхан хүнээр орлуулах саналаас татгалзаж байснаа дэлгэжээ

24
02-28
БНСУ-д коронавирусээр халдварласан хүний тоо 2000 давжээ

25
02-28
Хятадад илэрсэн коронавирусийн шинэ халдварын тоо буурсаар байна

26
02-28
Ерөнхийлөгч Х.Баттулгыг хоёрдугаар эмнэлэгт тусгаарлажээ

27
02-28
Монгол хонь дэлхийн "чихийг" дэлдийлгэв

28
02-28
Монгол Улс БНХАУ-д 30 мянган хонь хандивлахаар боллоо

29
02-28
Сорилт эхэллээ

30
02-28
Гишүүд ээ, 60 тэрбумаар тоологдох хадгаламжныхаа хүүнээс хоёр сар татгалзчих

31
02-27
Ванесса Брайант нисдэг тэрэг эзэмшигч компанийг шүүхэд өгчээ

32
02-27
Газрын тосны үнэ унав

33
02-27
Харилцан туслалцаж, жаргал зовлонгоо хамтатгая

34
02-27
БНТУ-ын Засгийн газар нь иргэдээ Монгол Улс руу зорчиход хориг тавиагүй гэв

35
02-27
Дэлхийн тэргүүн баячуудын нэг анх удаа iPhone-той болжээ

36
02-27
Майкрософтоос $10 саяыг хулгайлсан экс ажилтанд ял оноожээ

37
02-27
У.Хүрэлсүх: Монголд давраад байгаа гурван зүйл бол улс төр, уул уурхай, банкны систем

38
02-27
Бид хэтэрхий цөөхүүлээ

39
02-27
Сарьсан багваахай 200 гаруй төрлийн вирус тээдгээс 18 нь хүнд халдварладаг

40
02-27
БНСУ-ын аялал жуулчлалын “C-3”, транзит “В-2” визтэй Монгол иргэдийн анхааралд

41
02-27
Спирт, архины үйлдвэрүүдийн түүхий эдийг ариутгалын бодис руу шилжүүлнэ

42
02-27
Ө.Энхтүвшин: Ерөнхийлөгчийг БНХАУ-аас ирсний дараа 14 хоног тусгаарлана

43
02-27
Гадаад эмч нарын мэдээллээс

44
02-27
БНСУ дахь Монголын ЭСЯ-наас мэдээлж байна

45
02-27
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга айлчлалынхаа хүрээнд Ши Жиньпин, Ли Көцян нартай цаг үеийн асуудлаар ярилцана

46
02-27
Баар, цэнгээний газрыг хууль зөрчиж ажиллуулвал 5 сая хүртэл төгрөгөөр торгоно

47
02-27
Худалдааны дайнаас давсан нөхцөл байдал

48
02-27
Коронавируст (Ковид-19) халдварын нөхцөл байдлын талаарх мэдээлэл

49
02-27
Шинэ төрлийн коронавирус Антарктидаас бусад бүх тивд тархлаа

50
02-27
Өөр улсаар дамжин коронавирусийн голомттой нутгаас Монгол Улсад ирэх тохиодол нэмэгджээ

51
02-27
Япон улс коронавирусын халдварыг 15 минутын дотор тодорхойлох боломжтой технологи боловсруулжээ

52
02-27
Улсын онцгой комиссоос гаргасан ШИЙДВЭРҮҮД

53
02-27
БНХАУ-д коронавирусний халдварын 433 шинэ тохиолдол бүртгэгджээ

54
02-27
The Hu хамтлагийн "Оддын дайн" киноны видео тоглоомд зориулан бүтээсэн клип цацагдлаа

55
02-27
Х.Хатанбаатар: Цагаан сараар баян тарганаа гайхуулах монголчуудын дон нь хулгайч нарт өгөөш болж байна

56
02-27
Дуучин Adele хүнд өвчин туссан уу?

57
02-27
Токиогийн Олимпыг аюулгүй зохион байгуулахад бэлтгэнэ

58
02-27
Ромд чонын сүү хөхөж өссөн хааных гэх бунхныг нээлээ

59
02-27
Зохиолч Д.Нацагдорж, гэргий Д.Пагмадулам нарыг тагнуулын ажилд ашигласан уу?

60
02-27
Монголчуудаа, эзэн хичээвэл заяа хичээнэ гэдэг дээ

61
02-27
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга БНХАУ-д айлчилж, коронавирусын асуудлаар туршлага судлана

62
02-27
Танилц: Нийслэлийн Засаг даргын гаргасан захирамж

63
02-27
Нийтийн тээвэр өглөөний 06:00-10:00, оройны 17:00-21:00 цагуудад үйлчилнэ

64
02-27
Эх орноосоо дайжсан экс ерөнхийлөгч

65
02-26
Одоо монгол хүний саруул ухаанд найдах л үлдэв

66
02-26
Өш санасан чоно гурван жил өөрийгөө хуягладаг

67
02-26
СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ: Зам тээврийн ослоор 28 настай залуу нас баржээ

68
02-26
С.Амарсайхан: Баар, караоке, саун, фитнес, амралтын газруудыг хаана!

69
02-26
(COVID-19)-ын эрсдлээс урьдчилан сэргийлэх цогц арга хэмжээнд шаардагдах нэмэлт төсвийг баталлаа

70
02-26
Бид эрсдэл тээж Эx opoнлyyгаа бyцaxгүй

71
02-26
Боловсорч дууссаны 9 шинж буюу хүн байхын учир

72
02-26
Солонгосын Христийн сүмийнхэн ЗГ-ынхаа эсрэг жагсаж байна

73
02-26
Монголын төр биш Ц.Элбэгдорж Жастин Каплаг "өршөөсөн" юм

74
02-26
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх: Одоо хаана, хорино, шийтгэх арга хэмжээ рүү орно

75
02-26
Эмийн урьдал Remdesivir (Ремдесивир) буюу шинэ коронавирусийн эсрэг БНХАУ-д эхлүүлж буй эмнэлзүйн туршилт

76
02-26
Монгол Улс бэлтгэл хангах цаг ирлээ

77
02-26
Засгийн газрын хуралдаанаас хөдөлгөөн хязгаарлах шийдвэрийг сунгаж, Японы нислэгийг 14 хоногоор цуцалжээ

78
02-26
Итали дахь ЭСЯ-наас монгол иргэддээ анхааруулж байна

79
02-24
Коронавирус ба сарьсан багваахай

80
02-24
Д.Нацагдорж: “Норов-7”, “Банзи-12”, “Мана-4” зэрэг танг ууж байхад биеийг тэтгэж, элдэв халдварт өвчин, ханиад зэргээс сэргийлдэг

81
02-24
Ерөнхий сайд БНСУ-тай хийж буй нислэгүүдэд яаралтай арга хэмжээ авах чиглэл өгчээ

82
02-24
Орон орны цагаан сар: Индонезийн цагаан сарын “УУЦ” нь тахианы мах

83
02-24
Цагаан сарын зоог, идээ, шүүсний ёс бэлгэдэл

84
02-24
Монгол орныг даасан бурхан ОЧИРВААНЬ

85
02-24
У.Хүрэлсүх: Ямар их ХАРИУЦЛАГАТАЙ ард түмэн болохоо энэ цагаан сараар ХАРУУЛЦГААЯ

86
02-24
Хулгайн замаар зорчиж эрсдэлд орсон тохиолдолд дуудлага өгсөн иргэнээс бүх зардлыг гаргуулна

87
02-24
Шинийн нэгний өдөр цээрлэх зүйлс

88
02-24
Х.Баттулга: Монголын уудам нутагт эрүүл энх, элэг бүтэн амьдрал өнөд оршиг

89
02-22
Битүүний болон шинийн нэгний өдөр цээрлэх зүйлс

90
02-22
Цагдаа, цэргийн бие бүрэлдэхүүн өндөржүүлсэн бэлэн байдалд шилжив

91
02-22
Солонгосоос Монгол руу 5 дахин бага шимтгэлтэй гадаад гуйвуулга хийдэг боллоо

92
02-22
Гол, мөрний мөсөн дээгүүр зорчихгүй байхыг анхааруулж байна

93
02-22
Нийслэлд битүүнээс шинийн гуравныг дуустал нийтийн тээвэр үйлчлэхгүй

94
02-22
Гол, мөрний мөсөн дээгүүр зорчихгүй байхыг анхааруулж байна

95
02-22
Ямар хосууд илүү таарамжтай вэ

96
02-22
Японы Кумамото хотод 20 настай сувилагч эмэгтэйгээс коронавирус илэрчээ

97
02-22
Хулгана жилийн СУУДЛЫН ЗАСАЛ ба ЗҮГ МӨР гаргах...

98
02-22
Түймэр мэт л тархаж буй Корона вирусээс хайртай хүмүүсээ хамгаалья!

99
02-22
УИХ-ын дарга АНУ-д айлчлахаар төлөвлөжээ

100
02-22
Хүн төрөлхтнийг мөхөөж чадах шумбагч онгоцууд