BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Цахим хилээ хамгаалах нь жинхэнэ хил хязгаараа манахтай ижил ач холбогдолтой

90-ээд оны эхээр интернэт дэлхий нийтийг хамарч, хүрээгээ маш далайцтай тэлэхтэй зэрэгцэн Кибер аюулгүй байдал гэх шинэ ойлголт, үнэт зүйл бий болжээ. 


Улс орнууд интернэтийн давуу тал, боломжуудыг хөгжүүлж, ажиглахын хэрээр сөрөг нөлөөллийг бие, биедээ үүсгэж, улмаар хяналтын тогтолцоог давхар хөгжүүлэх болсон байна. Улс орнуудын засгийн газрууд энэ ажилд гол үүрэг гүйцэтгэж эхэлсэн бөгөөд авторитар дэглэмтэй улс орнууд энэ тал дээр онцгой хүчин чармайлт гаргах болжээ. Монгол Улс ч мөн энэ тал дээр хууль эрхзүйн орчныг бүрдүүлж, тодорхой ажлуудыг эхлүүлээд байгаа билээ.  Бид энэ удаа кибер аюулгүй байдлын асуудлыг хөндөж байна.

Интернэт ба улс төр

Дэлхийн улс орнуудыг интенэтийг хянах байдлаар нь “хатуу”/ БНХАУ, Куба, Иран, ОХУ, Турк/, “чөлөөтэй” / АНУ, Австрали, Норвег, Финланд, Их Британи, Дани/ гэж ангилж болно. Сонирхолтой нь, “Чанга” гэдэг ангилалд багтах улсууд нь бүгд нэг хүний буюу нэг намын засаглалтай байгаа байдал ажиглагдана.   

Ер нь интернэтэд холбогдсон бүх л улс мэдээллийг хууль эрхзүйн хүрээнд багтаахын тулд тодорхой хэмжээнд хянах бодит хэрэгцээ шаардлага байгаа юу гэвэл байгаа. Интернэт мэдээллийн урсгалын дийлэнхийг хянадаг, тиймдээ хатуу хяналт тавихыг тууштай эсэргүүцсээр ирсэн АНУ-д л гэхэд тодорхой хэмжээгээр хянадаг. Гэхдээ дээрх хоёр тодорхойлолтод багтсан улсуудын бодлого, зорилго нь ялгаатай.  

Цахим хилээ хамгаалах нь жинхэнэ хил хязгаараа манахтай ижил ач холбогдолтой

Тодруулбал, хяналт харьцангуй чөлөөтэй гэгдэх улс орнууд /АНУ, Австрали, Норвег, Финланд, Их Британи, Дани/ интенэтийг хянах бодлогодоо Хүүхдийг сөрөг мэдээллээс хамгаалахыг гол зорилгоо болгосон байдаг онцлогтой. Ингэхдээ 1989 онд баталж, 1990 оноос хүчин төгөлдөр хэрэгжсэн Хүүхдийн эрхийн конвенцийн 13 дугаар зүйлийн 1-т  “Хүүхэд үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрхтэй; энэ эрх нь төрөл бүрийн мэдээлэл, үзэл санааг улсын хил хязгаарыг үл харгалзан амаар, бичгээр, хэвлэмэл буюу урлагийн бүтээлийн хэлбэрээр, хүүхдийн сонгосон мэдээллийн бусад арга хэрэгслээр эрэх, олж авах, дамжуулах эрх чөлөөг багтаана”,  2-т “Энэ эрхийг хэрэгжүүлэхэд зарим хязгаарлалт тогтоож болох бөгөөд энэ нь  хуульд зааснаар:           

(a) бусдын эрх, нэр хүндийг хүндэтгэх;         

(b) үндэсний аюулгүй байдал, нийгмийн дэг журам, нийтийн эрүүл мэнд, ёс суртахууныг хамгаалахад шаардлагатай байвал зохино”, 18.1 “1. Оролцогч улсууд хүүхдийн хүмүүжил болон хөгжилд эцэг эх, нийтийн болон тэгш хариуцлага хүлээх зарчмыг хүлээн зөвшөөрч, энэ талаар боломжийнхоо хэрээр хүчин чармайлт тавина” гэсэн заалтыг үндэслэдэг байна.  

Харин хяналтаа чангатгаж байгаа улс орнуудын тухайд засаглалын хэлбэрээсээ болоод сөрөг гэхээсээ илүү улс төрийн мэдээлэл, хэрэглэгчийг үзэл бодлыг хянахыг эрмэлзсэн шинжтэй бодлого хэрэгжүүлж байна.   

“Алтан бамбай”, “Галт хана”-ын чанад дахь Хятад

Интернэтэд холбогдсон мэдээллийн хэмжээ, өгөгдлийн сангаараа одоохондоо АНУ тэргүүтэй барууны орнууд давамгайлсан хэвээр байна. Улс орнууд руу шургуулсан мэдээллийн сувгууд буюу сүлжээний хувьд ч бусдаасаа хамаагүй давуу учир хүссэн бодлогоо чөлөөтэй явуулах давуу талтай. Чухам ийм учраас л интернэтэд хяналт тогтоохыг АНУ байнга эсэргүүцдэг юм. АНУ-д мэдээллийн сан нь төвлөрдөг олон нийтийн цахим сүлжээнүүдийг хэрэглэх нь мэдээллээ алдаж байгаа хэрэг гэдгийг ойлгоход дэлхий нийтэд багагүй хугацаа шаардагдсан билээ. Одоо харин үүнийг ойлгож, улс орон бүр мэдээллийн аюулгүй байдалдаа онцгой анхаарал хандуулах болов. Энэ нь гадны вендор компаниудаас тусгаарлах эрмэлзлийг төрүүллээ. Энэ бодлогыг хамгийн түрүүнд, хамгийн амжилттай хэрэгжүүлсэн улс бол БНХАУ. Тэд Yahoo, Facebook Twitter зэрэг олон нийтийн сүлжээг гарч ирмэгц нь л хориглож, дараа нь зохиогчийн эрхийг зөрчихгүй байх хэмжээнд өөрчлөн өөрсдийн хувилбарыг бүтээгээд авсан. Ингэснээр мэдээллийн аюулгүй байдлаа хангасан. Харин бусад улсууд тэдний араас дагаж байна.

Цахим хилээ хамгаалах нь жинхэнэ хил хязгаараа манахтай ижил ач холбогдолтой

Интернэтэд цензур тавих албан ёсны шийдвэрийг БНХАУ анх “Олон нийтийг хамарсан чухал үйл явдлын үеэр мэдээллийн аюулгүй байдлаа хангах зорилгоор гадны бүх эх сурвалжуудыг хаах” нэрийн дор гаргаж, 2012 оны арваннэгдүгээр сарын 11-нээс 15-ны хооронд болсон Бүх Хятадын Коммунист намын XVIII их хурлын үеэр хэрэгжүүлжээ. Үүнээс гадна хайлтын системд байнгын мониторинг хийдэг бөгөөд хориотой үг, өгүүлбэр хэрэглэсэн тохиолдолд хэдэн секунд, минутын дараа хэрэглэгчийг интернэтээс салгах, эх сурвалжийн тухай хэрэглэгчийн хувьд хаах арга хэмжээ автоматаар авагддаг байна.

Дэлхий даяар хамгийн өргөн дэлгэрсэн олон нийтийн сүлжээ YouTube, Facebook, Twitter-ийг нутаг дэвсгэр дээрээ хэрэглэхийг хориглодог нь зөвхөн нэг жишээ. Эрх баригчид нь саяхан бүх интернэт хэрэглэгчдийг цагдаагийн байгууллагад бүртгэлжүүлэх санаачилга гаргасан нь БНХАУ-ын хяналтын бодлого цаашид улам чангарах дохиог өгөөд байна.

Бээжин өмнө нь 2012 онд ОХУ-тай хамтран Интернэтэд тавих төрийн хяналтыг чангатгах хүсэлтийг НҮБ-ын дэргэдэх Цахилгаан холбооны олон улсын зөвлөлд хүргүүлсэн ч АНУ дэмжээгүй учир амжилтгүй болж байсан удаатай юм.  

БНХАУ кибер аюулгүй байдлаа “Алтан бамбай”, “Галт хана” гэх хоёр төсөл хэрэгжүүлэх замаар хангаж байна. Хятадууд амин чухал, хамгийн ач холбогдолтой төслүүддээ “Алтан” гэдэг тодотголтой нэр өгдөг. Одоогоор “Алтан гүүр” /Олон нийтийн эдийн засгийн мэдээллийн чиглэлд хэрэгждэг/, “Алтан гааль” /Гадаад худалдаа/, “Алтан татвар” /татварын төгөлдөршил/ зэрэг 12 төсөл хэрэгжүүлж буй.   

“Алтан бамбай” бол тэдгээр 12 төслийн нэг, цахим хэрэглээ, кибер аюулгүй байдал, үндэсний сүлжээний найдвартай ажиллагааг хангах зорилгоор гаргасан анхны, суурь төсөл юм. Аюулгүй байдлын мэдээллийн удирдлагын систем, гэмт хэргийн мэдээллийн удирдлагын систем, замын хөдөлгөөний мэдээллийн удирдлагын систем, төрийн албан хаагчдын мэдээллийн удирдлагын систем зэрэг улс орны амин чухал салбарын мэдээллийн тогтолцоог энэ төслийн хүрээнд хянаж байдаг. 1998 оноос бэлтгэл ажлаа эхэлж, 2003 оноос бүрэн хэрэгжиж байна. Бидний хөндөж буй сэдэв болох интернэтийг хянах ажлыг гүйцэтгэдэг “Галт хана” төсөл бол “Алтан бамбай”-н нэг дэд төсөл юм.

Галт хана төсөл нь БНХАУ-ын нутаг дэвсгэрт орж, гарч байгаа мэдээллийн урсгалыг бүхэлд нь хянаж, гадны эх сурвалжуудыг /жишээ нь YouTube, Facebook, Twitter/ хаах, шүүлтүүр тавих, нэвтрэх зөвшөөрөл авсан гаднын компаниудын үйл ажиллагааг дотоодын хууль журамд нийцүүлэх зэрэг ажлыг амжуулдаг. Дотоодын зах зээлээ хамгаалахын тулд өөрсдийн интернэт дэлгүүрүүдийн үйл ажиллагаг дэмжиж, гадны интернет дэлгүүрүүдийн идэвхийг сулруулах арга хэмжээг ч авдаг чухлын чухал “зэвсэг” ажээ.

Интернет дэх дангаарших үзэгдэл

Ёс бус үгийн шүүлтүүр суулгах, хориотой контент бүхий сайтуудыг цагдах төдийгөөр хязгаарлагддаг байсан хяналтын систем илүү өргөн хүрээг хамарч, кибер аюулгүй байдлын ойлголт ч өргөжлөө.

Эхэндээ хүүхдийг сөрөг мэдээллээс хамгаалах, хууль бус контенттэй тэмцэх замаар илэрдэг байсан хяналт аажмаар гүнзгийрч, улс орноо интернэтээс аль болох тусгаарлах бодлого давамгайлж эхэлсэн байна. Э.Сноудений хэрэг, Ираны Натанз дахь цөмийн байгууламжийн хяналтын компьютеруудыг жагсаалаас гаргасан Stuxnet тусгай албадыг хөдөлгөсөн бол мэдээллийн технологи өндөр хөгжсөн АНУ, Испани тэргүүтэй хэдэн арван улсын хэдэн сая хэрэглэгчийн компьютерт нэвтэрч, олон сая ам.доллар “дээрэмдэн”, мэдээллийн санг нь устгасан “WannaCry” вирус зэрэг халдлагууд кибер дайны аюул хэчнээн бодитой болохыг жирийн иргэдэд илүү ойлгуулав. Аюулгүй байдлын асуудал улам хурцаар тавигдав. “Кибер хил хязгаар” гэсэн ойлголт гарч, “хамгаалах” зорилт ч дэвшигдлээ.  Улсууд шил, шилээ даран кибер арми байгуулах болов. Өдгөө кибер хил хязгаараа хамгаалах нь жинхэнэ хил хязгаараа хамгаалахтай ач холбогдлын хувьд ижил гэдгийг бүгд хүлээн зөвшөөрөөд байна. Энэ нь сүлжээнд нөлөө бага улсуудыг интернэтийн хяналтаа улам чангатгах, тусгаарлах зам руу түлхэж байгаа юм.

Үүний хамгийн сүүлийн жишээ нь “Интернэтийн сүлжээнд бие даасан ажиллагаа явуулах тухай хуулийг энэ сарын 2-нд баталсан ОХУ болж байна. Хууль арваннэгдүгээр сараас хэрэгжиж эхлэх бөгөөд одоо тус улс зүйрлэж хэлбэл, “мэдээллийн урсгалын орох, гарах зам”-ыг цөөлөх техникийн боломжийг бүрдүүлэхээр ажиллаж байна. Ингэснээр гаднаас орж ирж байгаа мэдээллийг хянах боломжийг бүрдүүлнэ. Дараа нь дотооддоо чөлөөтэй ашиглах бие даасан сүлжээтэй болох зорилго тавьжээ. Энэ ажил ОХУ гэлтгүй олон оронд явагдаж байгааг эцэст нь тэмдэглэе. 

Х.Батсайхан

Эх сурвалж: eagle.mn

Цахим хилээ хамгаалах нь жинхэнэ хил хязгаараа манахтай ижил ач холбогдолтой
Бусад мэдээ ▼

1
08-03
100 айлд үйл ажиллагаа явуулдаг 20 гаруй үйлдвэрийн үйл ажиллагааг зогсоожээ

2
08-03
Биткоины ханш 12 мянган долларт хүрлээ

3
08-03
Хятадын эдийн засаг ба нааштай төлөв

4
08-03
Монголбанк, Хятадын Ардын банк хооронд байгуулсан своп хэлцлийг гурван жилээр сунгажээ

5
08-03
“Ковид-19” Монголд нийтдээ 2.5 их наяд төгрөгийн төсвийн дарамт бий болгоод байна

6
08-03
Барилгын салбарын 2020 оны "Шилдэг аж ахуйн нэгж, байгууллага”-ыг шалгаруулна

7
08-03
ОХУ иргэдээ вакцинжуулах ажлыг ирэх аравдугаар сард эхлүүлнэ

8
08-03
2020-2021 оны хичээлийн жилийн цахимаар бүртгэнэ

9
08-03
Наймдугаар сарын өрнийн зурхай

10
08-03
Цар тахлын үеэрх гадаадын зээл тусламжууд юунд зарцуулагдсан бэ

11
08-03
Киргизстан улсын алдааг Монголчууд давтаж болохгүй

12
08-03
Турк улсад суугаа монгол иргэдийн АНХААРАЛД

13
08-03
Хөххотын шинэ нисэх онгоцны буудалтай танилцаарай

14
08-03
"Лацио"-ийн Иммобиле "Алтан гутал" хүртлээ

15
08-03
“Ковид-19” цар тахал нийтдээ 2.5 их наяд төгрөгийн төсвийн дарамт бий болгоод байна

16
08-03
Элэгний хавдар үүсэхэд хамгийн их нөлөөлдөг 6 зүйл

17
08-03
Хоёр эхнэртэй хуулийн талаар хэлэхэд...

18
08-03
Эх дэлхий юу, их мөнгө үү?

19
08-03
Тэрүнофүжи Г.Ган-Эрдэнэ түрүүлж, эзэн хааны цом гардлаа

20
08-03
Тэр эргэн ирлээ

21
08-03
Маск, бакцин хоёр мань мэтийг аврана

22
08-03
Үерийн улмаас эвдрэл үүссэн Чойр чиглэлийн зам, Бөхөгийн голын гүүрийг бүрэн засварлаж дуусжээ

23
08-03
Улсын онцгой комиссын гишүүдийг шалгуулахаар АТГ-т ханджээ

24
08-03
Төмсний үнэ буурахгүй байна

25
08-03
БШУЯ: Оюутнуудыг гадаадад сургах асуудлаар сөрөг мэдээлэл гаргахгүй байхыг анхааруулав

26
08-03
Ардын хувьсгалын 100 жилийн ойгоор бага ял авсан хүмүүс ерөнхийлөгчийн зарлигаар инээгээд л суллагдана

27
08-03
SocialPay дижитал хэтэвч гадаадад төлбөр тооцоо хийх боломжтой анхны аппликэйшн боллоо

28
08-03
С.Содномдорж: Үүрэг нуурт үлэмж биет хоёр удаа үзэгдсэн

29
08-03
Ашигтай ажилласан нийслэлийн өмчит үйлдвэрийн газрууд 368.8 сая төгрөгийг нийслэлийн төсөвт төвлөрүүлнэ

30
08-03
Д.Нямхүү: Гурван хүний биеийн байдал хүнд байна

31
08-03
Амралтын өдрүүдэд мотоциклийн ослоор хоёр хүн амиа алджээ

32
08-03
Тэрүнофүжи Г.Ган-Эрдэнэ нагоя башёд түрүүлэв

33
08-03
Дархан-Сүхбаатар чиглэлийн замын хажуу үерт урсаж эвдрэл үүсээд байна

34
08-03
Өмнөд Солонгост коронавирусийн халдвар тараасан сүмийн тэргүүнийг баривчилжээ

35
08-03
Дарангуйллын сүүдэр дэхь Монгол орон

36
08-03
Парламент хүчирхийллийн эсрэг тэмцэнэ

37
08-03
С.Баяр ял шийтгүүлсэн нь 34 хувь уу, долоон хаус уу?

38
08-03
Д.Трамп цахим санал хураалтыг эсэргүүцлээ

39
08-03
Сергей Диордица: Цар тахлын дараа бид шинэ хэв маягаар амьдрах хэрэгтэй болно

40
08-03
Цахим ажил, цалинтай чөлөө үргэлжлэх үү?

41
08-01
ЭНЭ ДОЛОО ХОНОГИЙН ҮЙЛ ЯВДЛЫН ТОЙМ

42
08-01
МҮОНРТ суурь хураамжтай холбоотой мэдэгдэл гаргажээ

43
08-01
Найзыгаа аварахаар үхэл рүү явсан түүх...

44
08-01
Сүүлийн таван жилийн хугацаанд мотоциклын ослоор 600 гаруй хүн нас баржээ

45
08-01
Тарваганы мах нэвтрүүлэхийг завдсан гурван зөрчил илрүүлжээ

46
08-01
ШАР ХӨВИЙН ЗЭРЭГЛЭЭ /өгүүллэг/

47
08-01
Хууль бус томилгоог эсэргүүцэх хөдөлгөөнөөс Ерөнхий сайд У. Хүрэлсүхэд хандаж МЭДЭГДЭЛ гаргажээ

48
08-01
Дүүжин тээврийн ашиглалтын өмнөх захиргаа” ОНӨТҮГ байгуулав

49
08-01
"Урт цагаан"-ыг дамлан түрээсэлж хөлжиж байсан 30 түрээслэгчидтэй цаашид гэрээ байгуулахгүй

50
08-01
15.00 цаг боллоо. Та усаа уусан уу?

51
08-01
Гималайн нуруун дахь сөргөлдөөний цаана

52
08-01
Дэлхийн хамгийн том аяллын хөлөг "Symphony Of the Seas"

53
08-01
Шадар сайд Я.Содбаатар, түүний шууд удирдлагад байдаг мэргэжлийн хяналтын газар анхаарна уу?

54
08-01
Мадам Тюссогийн музей Лондоны төвийн нэгэн гудамжинд зарим үзмэрээ дэлгэв

55
08-01
"Apple Inc" компаний Стив Джобсын хүүхдүүддээ үлдээсэн сүүлийн захиа

56
08-01
Улаанбаатар-Баруун-Уртын чиглэлд бага оврын онгоц нисгэнэ

57
08-01
Д.Трамп шуудангаар санал хураалт явуулахыг дахин шүүмжилжээ

58
08-01
"Нүгэл"

59
08-01
Эмзэг бүлгийн хүүхдүүдийг цэцэрлэгт нэмж бүртгэнэ

60
08-01
Зайсангийн тансаг зэрэглэлийн орон сууцнууд дулаангүй болно

61
08-01
Цар тахлын үеэр Өмнөд Солонгосын иргэд их хэмжээний бэлэн мөнгөө ариутгалын явцад устгажээ

62
08-01
БНСУ-аас 260 иргэн эх орондоо ирнэ

63
08-01
Д.Нямхүү: Таван хүн эдгэрч, 306 хүнд шинжилгээ хийхэд коронавирус илрээгүй

64
07-31
Чехээс ирсэн охины шинжилгээний хариу сөрөг гарчээ

65
07-31
Сэрэмжлүүлэг: Амралтын өдрүүдэд үргэлжилсэн их аадар бороо орно

66
07-31
Ерөнхий сайд асан Ч.Сайханбилэг: “Ардчиллын бүдгэрэл. Дарангуйллын шохоорхом өгөөш”

67
07-31
Ө.Энхтүвшин, миний хөгшин одоо болио!

68
07-31
COVID-19: ОХУ-д 28 сая гаруй тест хийжээ

69
07-31
Улаанбаатар хотыг дөрвөн “дэд төв”-тэй болгоно

70
07-31
Кыргызстан улс Коронавирусээр нас барсан хүмүүсийг дурсан "гашуудах өдөр" зарлажээ

71
07-31
Вагонд нуугдаж хил нэвтэрсэн Хятад улсын иргэнийг саатууллаа

72
07-31
Орон нутгийн сонгуульд оролцох нам, эвслүүд ирэх сарын 16-наас өмнө бүртгүүлнэ

73
07-31
Ноолуур Дорнодод 20 мянга, Баян-Өлгийд 51 мянган төгрөгөөр худалдаалагдаж байна

74
07-31
Шинэ шөл ууж гэдэс чанахад учир бий...

75
07-31
Нислэгийн үеэр нас барсан иргэний талаар УОК мэдээлэл өглөө

76
07-31
Эрүүл мэндийн сайд Т.Мөнхсайхан НББ хорооны дарга М.Оюунчимэгтэй уулзлаа

77
07-31
Хариуцлагагүй эздэд хариуцлага тооцох хэрэгтэй байна

78
07-31
ХХААХҮ-ийн сайдад хаяглав

79
07-31
Д.Трамп сонгуулийг хойшлуулахыг санал болгожээ

80
07-31
Онцгой үеийн түр томилгоонууд

81
07-31
Уул уурхайтай холбогдсон сайдыг шалгах явцад Ганнам дүүргийн гурван хаус илэрсэн үү?

82
07-31
"COVID-19"-ийн үеийн зөрчлүүд

83
07-31
Японы нисгэгчид Хятадын дайралтаас айж байна

84
07-30
Шинэ Зеланд: Вирусээс хамгаалах ухаалаг төхөөрөмж зохион бүтээжээ

85
07-30
Бид яг ХЭНД бухимдаад байна вэ ?

86
07-30
БШУЯ: Их, дээд сургуулийн төлбөр НЭМЭГДЭХГҮЙ

87
07-30
Суутан болох сурагчаас…

88
07-30
Португалын эрдэмтэд коронавирусийг идэвхигүйжүүлдэг даавуун амны хаалт бүтээжээ

89
07-30
Хойд Солонгос халдвар бүртгэгдээгүй гэж мэдэгдлээ

90
07-30
Д.Дамба-Очирыг албадан ирүүлж, цагдан хорих шийдвэр гаргалаа

91
07-30
Ричард Гир орон гэргүй хүний дүрд хувирчээ

92
07-30
Дампуурсан үйлдвэрийн складны автобусаар Улаанбаатарыг дүүргэх “бохир шахаа” хэнийх вэ

93
07-30
"Би чадна"-чууд

94
07-30
Ө.Энхтүвшинг Франц улсад суух Элчин сайдаар томилно

95
07-30
#ДархлаагааДэмжье

96
07-30
УОК-т нийт 7.4 тэрбум төгрөгийн хандив цугларчээ

97
07-30
"Салхитын мөнгөний орд"-ын гэх хэрэгт холбогдсон шүүгч нарт хоёр жил хорих ял оноолоо

98
07-30
Муудаж үнэр орсон их хэмжээний бог малын гүзээг чингэлэгт хадгалж байжээ

99
07-30
Зам тээврийн ноцтой осол гарч дөрвөн хүн нас баржээ

100
07-30
Ч.Сайханбилэг: Би Х.Баттулгыг буусан өдөр очно