BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Одоо байгаа УИХ богино настай...

Танин мэдэхүйн сэдвээр

 SAPERE AUDE танхим нийтлэж байна! 
“Мэдлэгт шунах, мэдсэнээ түгээх эр зоригтой бай” “Дерзай знать”!
Танин мэдэхүй нь дотроо мэдээж олон чиглэлтэй, тэндээс нийгэм зүйн чухал чухал ухагдахуунд, мэргэжлийн судлаачийн хувьд тайлбар өгөхийг зорино, гэхдээ ОУ-ын түвшинд, НҮБ, ДЭМБ-ын порталууд, улс орнуудын үндэсний брифинг дээр сүүлийн үед олон дахин давтагдан хэрэглэж байгаа индекстерм (түлхүүр утга) ухагдахуун,

 

ялангуяа коронавирустэй хийх "дэлхийн дайн"-ы тэмцэл дунд  эрдэмтэн судлаачдын дэвшүүлж буй шинэ концепци, идеа санаануудыг  голчлоно!
Манайд, ялангуяа эдийн засаг нийгэм зүйн үзэл баримтлалууд дээр ойлголтын зөрүү их байгааг харгалзан амьд жишээг УИХ-ын Чуулган, гишүүдийн үг илэрхийллээс авах нь зүгээр юмуу гэж төлөвлөсөн! Эхний удаад тодорхой нэр заахгүй, яваандаа заах л хэрэгтэй болох байх, гэхдээ хувь хүнийг доромжлохгүй, гүтгэхгүй, нэр хүндийг нь унагахгүй гэдэг зарчмыг хатуу баримтлах болно!
И.Цэрэнхүү пейжид УИХ-ын гишүүд олноор орж ирснийг бас харгалзсан байгаа.
Тодорхой ухагдахууныг тайлбарлах явцад замд  тааралдсан нэр томъёоны утгыг товчлон тайлж дунд нь хавчуурга оруулаад явна.
Энэ удаагийн дугаарт МАРГИНАЛИЗМ, ДЕВИАЦИ (deviation) гэсэн 2 ухагдахуунд тайлбар өгөхөөр шийдэв.Үндэслэлийг фундаментал ш/у-ы үзэл баримтлалд тулгуурлан орууллаа!
 
Фундаментал шинжлэх ухаан гэж юу вэ?
 
ФУНДАМЕНТАЛ ШИНЖЛЭХ УХААН
 
Фундаментал ш/у-нь  онолын болон эмпирик шинжилгээний үр дүнг ашиглан аливаа юмс  үзэгдлийн хэлбэр, байгууламж, бүтэц, бүрэлдэхүүн, чанар болон тэдгээрийн уялдаа харилцаа, зохицолдоог судлаад,  мэдлэгийн цогц дүгнэлт тайлбарыг танин мэдэхүйд оруулж ирдэг. Хэрэв үзэгдэл, үйл явцыг бүтэц, бүрэллэхүүн, хэлбэр дотоод мөн чанартай нь холбож тавьж чадахгүй байгаа л бол фундаментал ш/у-ы ойлголтгүй болж харагддаг. Энийг нийгэм зүйн алфавитгүй гэж хэлнэ.
Судлагааны үр дүнгээ цааш лавшруулж, тухайн үзэгдэл процес нь  бодит зүй тогтол, суурь зарчмуудтай нийцэж байгаа эсэхэд дүгнэлт хийгээд, цааш ахиулан, үйл явц, төлөв байдал хааш эргэхийг төсөөлөн таамаглал гаргаж болдог, энийг прогнозчлол гээд байгаа. Энд каузал аргыг хэрэглэнэ!
 
КАУЗАЛ АРГА
 
Энэ арга бидэнд учиир шалтгааны холбоосыг олоход тусалдаг, гэхдээ өнгөрсөнийг судлаж ирээдүйг тогтоохыг каузал гэхгүй, яг одоог тултал судлаад ирээдүйг тѳсѳѳлѳхийг хэлнэ.
Бибээр, жишээ нь каузал арга хэрэглэн 2017 оны эхээр:
1. Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Баттулга ялна
2. МАН хагарна;
3.АН задрана;
4. УИХ тарах нөхцөл үүснэ гэсэн прогноз гаргаж байсан, ёсоор болсныг уншигчид мэдэж байгаа!
 
Яг өнөөдрийн улс төр нийгмийн амьдрал, цагийн байдлыг каузал  аргаар судлахаар одоо байгаа УИХ жишээ нь богино настай л гэж гарч ирдэг юм. Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хэн ялж болох төсөөллиййг  каузал хэрэглэн бүр 2021 оны 1 сард хэлэх боломжтой болно!
 
Одоо үндсэн асуудал руугаа оръё!
 
МАРГИНАЛИЗАЦИ (marginalis)
 
Энэ бол нийгмийн үзэгдэл мөн, эль ухагдахууныг америкийн нэрт нийгэм зүйч Р.Парк одоогоос яг 100 жилийн тэртээ, 1920 онд анх томъёолжээ. Тэр үед, гаднаас маш их цагаач иргэд орж ирэн, тэдгээр хүмүүс  америкийн нийгэмд тогтнож байсан ѳвѳрмѳц соёл иргэншлийн чиг хандлагад дасан зохицож чадахгүй хэсэг бүлгийн сонирхол дагасан авир араншин гаргаж америкчуудын дургүйцэлтэй тулж, асуудал үүсч байжээ. Энийг нийгэм зүйчид судлан маргинализаци гэдэг ухагдахууныг анх хэрэглэжээ. Орчин үеийн ойлголтоор бол аливаа нийгэм, нийгмийн хэсэг бүлэг, шинээр үүссэн нѳхцѳл байдалтай түргэн дасан зохицож, маневрлаж чадахгүй, эсэргүүцэл үзүүлснээс үүдсэн зѳрчил, маргаан дээр маргинализаци гэсэн ойлголт гарч ирж байна. Манай улсад болж байгаа нийгэм эдийн засгийн тодорхой үзэгдлүүд дээр жишээ аваад үзэхээр тѳвдѳхгүй ойлгогдоно.
 
Тухайлвал, эдийн засгийг хѳгжүүлж байж гэмээ нь нийгэм хѳгжинѳ, мѳнгѳгүй байж яаж хүнээ хѳгжүүлэх юм бэ? Эхлээд эдийн засгаа тэлж хүчин чадалтай болсны дараа л хүнээ хѳгжүүлэх нѳхцѳл үүснэ. Яг ийм ойлголтоор олон жил явж ирсэн, нийгмийн сэтгэлгээ ийм байдлаар хѳдѳлбѳргүй хэвшиж тогтсон байгаа юм. Монгол Улсын тѳр ч ийм хандлагаар үйл ажиллагаа явуулдаг.
 
Гэтэл скандинавын орнууд, Дани, Австри улсууд яг урвуугаар эхлээд хүмүүстээ мѳнгѳ буулгаж, ѳрхийн үйлдвэрлэлийг өөрсдөөр нь хѳгжүүлж, тэндээс татвар авч тѳр хүчирхэгжих аргыг хэрэглэн иргэдийн тавлаг орчноор том том гүрнүүдийг хүртэл ардаа хол хаян түрүүлж, дэлхийд хамгийн чинээлэг иргэдтэй улсууд болон хѳгжив. Эндээс хѳгжил гэдэг нь үйлдвэрлэлийн гигант биш харин иргэд чинээлэг байхыг хэлдэг гэсэн ойлголт үүсэв.
Австрид нэг ч том үйлдвэр байхгүй, манай Эрдэнэт, Оюутолгой шиг гигант ерѳѳсѳѳ байхгүй, гэхдээ юмны үнэ манайхаас харьцангүй бага, цалин дунджаар 20 дахин их байна. Ѳр байхгүй, харин гаднаас 20 тэрбум евроны авлагатай улс. Ажил хийхэд ѳчүүхэн ч хүндрэл байхгүй, ажил хѳѳцѳлдѳнѳ гэдэг ойлголт ч байхгүй, чинээлэг иргэдийн амьдрал усны усгал гүехэн урсгал шиг хѳвѳлзѳн хѳврѳнѳ.
Ийм нѳхцѳл байдал, ялангуяа цар тахалтай холбогдон дэлхий даяар тогтож байна. Иргэдийн гар дээр аль болох их мѳнгѳ буулгах НҮБ-ын unprezitent project хэрэгжиж улс орнуудад Зѳвлѳмж ѳгч байна. Тогтмол орлогоггүй  400 мянган  ядууст их хэмжээний мөнгө олгон туршихад 80% нь ямар нэг юм хийхийг оролдсон гэсэн дүн гарсан байдаг.
Гар дээр нь мѳнгѳ ѳгѳѳд ажил, гол нь ѳѳрсдѳѳ амьдрах ухааныг шаардах шинэ нѳхцлийг ерѳѳсѳѳ ойлгож ѳхгүй, цэцэн хүмүүсийн хооронд зѳрчил маргаан үүссээр байна. Сумын иргэдэд мѳнгѳ ѳгѳѳд ѳрхийн үйлдвэр бий болгох, мах цагаан идээгээ айл ѳрхѳѳрѳѳ боловсруулж амьдрах нөхцөл олгохын оронд нѳгѳѳ л үхширтлээ дасч хэвшсэн хѳшүүн сэтгэлгээнээсээ салж чадахгүй, сум бүрд тѳр очиж үйлдвэр барьж ажлын байртай болгоод баяжуулчих л юм ярьцгаагаад байна. Энийг л маргинал сэтгэхүй гээд байна л даа.
 
ДЕВИАЦИЯ (deviation, deviant)
 
Aливаа нийгэмд тогтнож хэвшсэн ёс зүйн кодекс гэж байдаг, ёс зүйн тогтсон хэв хэмжээ ч гэж ярьдаг. Зарим нэг хувь хүмүүс нийгмийн энэ айхтар удамшиж тогтсон хэв хэмжээг эвдэн түрэмгийлэх араншин гаргадаг, энийг л дебиаци гээд байна, заримдаа вандализм гэх нь ч бий. Вандализм (vandalisme-фр) нь ил байдаг, зэрлэгдүү араншин!
 
Жишээ нь, монголчууд  хэзээнээсээ тѳрѳѳ түшиж залбирч шүтэж ирсэн ард түмэн, амьдралын хүнд үедээ тѳрѳѳ цорын ганц аврал гэж дотоод итгэл үнэмшлээрээ ханддаг, харилцдаг ийм л ард түмэн. Тѳрѳѳс олгодог тѳрѳл бүрийн халамжинд дасчихсан, ердийн хэв хэмжээ болоод тогтчихсон ийм л амьдралтай хүмүүс. Гэтэл сүүлийн үед УИХ-ын нэр бүхий гишүүд дуу дуугаа авалцан “халамж хавтгайрлаа” гэх гаж утгын дор халамж руу ханцуй шамлан дайрах болов.
 
Уг нь халамж олгоход гарсан жижиг сажиг алдаагар халамжийг бүхэлд нь цавчиж болохгүй жишээтэй л юм, гэтэл яг эсрэгээр...энийг л девиаци буюу вандализм гээд байна. Хүүхдийн мөнгө гэж хэзээнээсээ байсан, ямар утга учиртайг асуух ч хэрэггүй, олон хүүхэдтэй эх хүн бүр мэднэ, хүн ам зүйн чухал бодлого гэж ойлгохгүй ч утгы нь зөнгөөрөө мэдрэнэ.
Гэтэл төсвөөс халамжийг элдэв үндэслэлгүй үнлэслэл дурдан танах, хүүхдийн мөнгөнд цавчаа хийхийг илт санал болгоод  байгаа гишүүдийг ард түмэн ойлгохгүй!
Маргинализм байсаар байна, учир нь төр өөрөө МАРГИНАЛ юм. Вандалууд ч мөддөө зайлахгүй  бололтой!
 
 
 
Нийгэм зүйч, памфлет нийтлэлч  И.Цэрэнхүү
Одоо байгаа УИХ богино настай...
Бусад мэдээ ▼

1
11-27
ГОЛОМТ банкны тэтгэлэгт ШИЛДЭГ 100 ОЮУТАН тодорлоо

2
11-27
ДЭМБ-ын ангиллаар манайд цар тахал тархаагүй гэв

3
11-27
Амралтын өдрүүдэд ихэнх нутгаар хүйтэн байна

4
11-27
Японд 15 мянган хүнд эсрэг биетийн шинжилгээ хийнэ

5
11-27
ОХУ-ын “Вектор” төвийн вакцины туршилтын гурав дахь үе шат эхэлжээ

6
11-27
Диего Марадонаг Буэнос-Айресийн ойролцоох оршуулгын газарт оршуулжээ

7
11-27
ГЗБГЗЗГ-ын дарга Ц.Ганхүү: Хүнээс хүнд, гараас гарт дамждаг байсан төрийн үйлчилгээ өөрчлөгдөж дэвшилтэт технологи дээр суурилан шинэчлэгдлээ

8
11-27
17000 автомашинд QR код бүхий зөвшөөрөл олгосон

9
11-27
КОВИД-19 халдвар хамгааллын олон улсын туршлага: БНХАУ-ын жишээ

10
11-27
Иргэд газрын харилцаатай холбоотой 8 төрлийн үйлчилгээг цахимаар авах боломжтой

11
11-27
Үнийн хөөрөгдлийн талаар иргэд ШӨХТГ-т хэрхэн мэдээлэх вэ?

12
11-27
"И-газар" гар утасны апп-ыг танилцуулж байна

13
11-27
МХЕГ: 1400 албан хаагч МХЕГ, НМХГ, 21 аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газар, Хилийн боомтуудад Шуурхай штаб болон эргүүл хяналт, тандалт хийлээ

14
11-27
М.Помпео хамгийн дурсамжтай мөчөөсөө хуваалцжээ

15
11-27
Цар тахлын хөл хорионы энэ үед цахимаар ажиллах мэдээллийг хүргэж байна

16
11-27
Дараалалгүй цахим үйлчилгээ

17
11-27
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга: Шударга шүүхээр шүүлгэх иргэдийн эрхийг хөсөр хаяж, шударга бусын хонгилыг хамгаалж огт болохгүй

18
11-27
Авлигын Эсрэг Олуулаа Нэгдье

19
11-27
Иргэдийг орон нутагт нь буцаах хуваарь гарлаа

20
11-27
Монгол Улсын Төрийн албаны шинэтгэлд олон улсын зөвлөхүүд хамтарна

21
11-27
БНАСАУ-ын гимнастикч гурван метрийн өндөр хашаа давж, Өмнөд Солонгос руу зугтжээ

22
11-27
А.Амбасэлмаа: 26 хүнээс COVID-19 илэрч, дотоодын халдварын тохиолдол 300 боллоо

23
11-27
Иргэдийн мэдээлэл хайх, олж авах эрх хангагдахгүй байна

24
11-27
Төрийн тахилгат ууланд олгосон лицензүүд-3

25
11-27
G20: Вакциныг тэгш хүртээмжтэй хуваарилна

26
11-27
Хатуу хөл хорионы 14 хоногт 152 мянган хүн ажилгүй болжээ

27
11-27
Ерөнхийлөгчийн 13 дахь хоригийг эрх баригчид хэрхэх бол?

28
11-27
Жо Байден: АНУ дэлхийд тэргүүлэхэд бэлэн байна

29
11-26
Аргентины Ерөнхийлөгч гурав хоногийн үндэсний гашуудал зарлалаа

30
11-26
КОВИД-19 халдвар хамгааллын олон улсын туршлага: ОХУ-ын жишээ

31
11-26
Хот хооронд зорчих иргэдэд өгөх зааварчилгаа

32
11-26
МҮОНРТ-ийн Үндэсний зөвлөлийн гишүүдийг солино

33
11-26
УОК: Нутаг буцах иргэдийг хувийн болон нийтийн тээврээр арванхоёрдугаар сарын 1-нээс 10-н хооронд явуулна

34
11-26
"Гэрийн хаяг тодорхойгүй, ойрын хавьтлаа нуух зөрчил их байна"

35
11-26
Ши Жиньпин Жо Байденд баяр хүргэжээ

36
11-26
Трамп Үндэсний аюулгүй байдлын туслах асандаа өршөөл үзүүлжээ

37
11-26
Халдвартын үндэсний төвийн урд талын “RAPID MED” төвийн эмчилгээ, оношлогооны газруудаар 11 сарын 02-19-нд үйлчлүүлсэн иргэд ЭМЯ, ХӨСҮТ-тэй яаралтай холбоо барина уу?

38
11-26
ЭМЯ: Шинээр 13 халдвар илэрч, Монгол улсад батлагдсан 712 тохиолдол боллоо

39
11-26
ТАНИЛЦ: Хот болон орон нутагт гацсан иргэдийг буцаах түр журам БҮРЭН ЭХЭЭРЭЭ

40
11-26
Анхдугаар Үндсэн хуулиа баталж, Бүгд Найрамдах улсаа тунхагласан түүхт өдөр тохиож байна

41
11-26
Архи согтууруулах ундаа худалдан борлуулсан долоон зөрчлийг илрүүлэн шалгаж байна

42
11-26
Хөл хориог сунгах магадлал өндөр байна

43
11-25
Цар тахлын үед ААН-үүд хэрхэн ажиллаж байна? Эдийн засаг цаашид хэрхэх вэ?

44
11-25
Улаанбаатар хот, орон нутагт хязгаарлалтын дэглэмд байгаа иргэдийг 12-р сарын 1-ны өдрөөс эхлэн нутаг буцаана

45
11-25
Иргэн та тээврийн хэрэгслийн QR кодтой холбоотой санал хүсэлтээ 1800-1200 утсаар өгнө үү

46
11-25
2024 оноос устөрөгчийн хөдөлгүүртэй галт тэрэг туршина

47
11-25
Ч.ХҮРЭЛБААТАР: Ерөнхийлөгч алдаагүй хориг тавьж болдоггүй л юм байх даа, арай ч дээ

48
11-25
Хүмүүс жүжигчин А.Энхжинг элдвээр хэлж, хараан зүхэж байна

49
11-25
“Грэмми авардс-2021”-д нэр дэвшигчдийг зарлалаа

50
11-25
Сергей Безруков: Хөл хорионы үеэр манай театр 80 саяыг алдсан

51
11-25
Жо Байдены танилцуулсан АНУ-ын чухал албан тушаалтнууд дунд хоёр ч эмэгтэй багтжээ

52
11-25
Гена матар болон Чебурашкатай зоосон мөнгө гарчээ

53
11-25
УОК: Хөл хориог сунгах санал гаргаагүй

54
11-25
ШӨХТГ: Бараа бүтээгдэхүүний зохиомол хомсдол, үнийн хөөрөгдөл үүсэхээс сэргийлэн ажиллаж байна

55
11-25
Оюу толгойн уурхайн Монгол ажилтнаас ирүүлсэн "гунигт захидал"

56
11-25
Хяналтын постоор нэвтэрч байгаа иргэдийн асуумжийг цахим хэлбэрт шилжүүллээ

57
11-25
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга 2021 оны төсвийн тухай хуульд бүхэлд нь хориг тавилаа

58
11-25
Солонгосын дээд лигт драфтаар сонгогдсон монгол залуу Х.Болдсүх

59
11-25
ЭМЯ: Нэг өвчтөнд 8 сая төгрөг зарцуулж байна

60
11-25
В.Путин: Трамп ялагдлаа хүлээн зөвшөөрсөн үед л Байденд баяр хүргэнэ

61
11-25
Аймгуудын онцгой комиссыг хэн удирдаж байна вэ?

62
11-25
Covid-19: Сэлэнгэ 20, Улаанбаатарт 6, Дорноговьд 1 тохиолдол бүртгэгдлээ

63
11-25
Г.Дөлгөөн: Бизнесийн болон хэрэглээний зээлийн үндсэн болон хүүгийн төлбөрийг хойшлуулахаар шийдвэрлэсэн

64
11-25
Орон нутаг руу буцах иргэдийг 119.mn сайтаар бүртгэж эхэллээ

65
11-25
Б.Хурцын хэрэг цайрах тал руугаа оров уу?!

66
11-25
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга 2021 оны төсвийн тухай хууль болон дагалдан батлагдсан хуулиудад бүхэлд нь хориг тавилаа

67
11-25
Нохой яагаад хүнээс бага насалдаг вэ гэдэг асуултанд 6 настай хүүгийн өгсөн хариултын гайхшруулам түүх

68
11-25
Байден Төрийн нарийн бичгийн даргаараа сонгосон Энтони Блинкен гэж хэн бэ?

69
11-25
Онцгой комиссынхон онцмуу шийдвэрээ хэрэгжүүлэх үү

70
11-25
Хөл хорио зөрчсөн хүмүүсийг гудамж талбайд дайчилъя

71
11-25
Ардчилсан намын үндсэн дүрмийн өөрчлөлтийг цахимаар хийх боломжтой

72
11-25
Эрүүл Мэндийн Яамныхан өөрсдөө хуурамч мэдээлэл тараагчид болсон уу?

73
11-24
Нийслэлийн ирэх оны төсвийн төслийг өргөн барилаа

74
11-24
Монгол Улс, БНСУ-ын Засгийн газар хоорондын хамтарсан хорооны V хуралдаан боллоо

75
11-24
БНХАУ-ын авлигатай тэмцэх байгууллагаас АНУ-ыг авлигын гэмт хэрэгтэй тэмцэхийг уриалжээ

76
11-24
Я.Содбаатар: Самранд явсан 600 гаруй иргэнийг өнөөдөр галт тэргээр авч ирнэ

77
11-24
Хурлын хороо, дэд хороодыг байгуулж, эрхлэх асуудлыг баталлаа

78
11-24
Коронавирусний анхны тохиолдлын талаар тодорхойгүй зүйл олон бий

79
11-24
Дараах дүүрэг, хороодод коронавирусийн халдвар бүртгэгдээд байна

80
11-24
Хөл хориог сунгах эсэхийг энэ долоо хоногт шийднэ

81
11-24
БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайд Японд айлчилна

82
11-24
Трамп эрх мэдлийг Байденд шилжүүлэн өгөхийг зөвшөөрчээ

83
11-24
Улаанбаатарт 3, Сэлэнгэд 26, Говьсүмбэр аймагт 3 тохиолдол шинээр илэрлээ

84
11-24
Коронавирусийн гурав дахь давлагаа ирэх жил дахин дэгдэнэ

85
11-24
Б.Хурц нарыг суллажээ

86
11-24
Зээлийн эргэн төлөлтийг хойшлуулах, түр зогсоох зохицуулалтыг хуульд тусгаж яаралтай хэлэлцүүлэхийг үүрэгдлээ

87
11-24
Хөл хорионы үеийн хүүхэд хамгаалал

88
11-24
Коронавирустай тэмцэхэд зөв бодлого чухал

89
11-24
Коронавирусийн гурав дахь давлагаа ирэх жил дахин дэгдэнэ

90
11-23
Хурал зургаан хороо, долоон дэд хороотой ажиллахаар баталлаа

91
11-23
ББСБ-аас зээл авсан иргэдийн анхааралд

92
11-23
ВВС: Трамп явсны дараах Америк орон

93
11-23
Сонгинохайрхан дүүрэгт 5 том хүн, 1 хүүхдийн шинжилгээний хариу эерэг гарлаа

94
11-23
ЗАСГИЙН ГАЗАР: Сурагчид арванхоёрдугаар сарын 18-аас хоёрдугаар сарын 1-н хүртэл амарна

95
11-23
Нийслэлийн онцгой комиссоос мэдээлж байна

96
11-23
ТАЗ: Албан бичиг, өргөдөл, мэдээллийг цахимаар хүлээн авч шийдвэрлэж байна

97
11-23
Монголбанк бодлогын хүүгээ бууруулж, 6 хувь болголоо

98
11-23
ОХУ-аас ирсэн хүнсний бүтээгдэхүүнээс коронавирус илэрлээ гэж Хятадын Засгийн газар мэдэгдэв

99
11-23
“The Hu” хамтлаг энэ онд 98 тоглолт хийхээр төлөвлөж байжээ

100
11-23
Монгол, Хятадын Засгийн газар хоорондын комиссын хуралдаан зохион байгуулав