BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Даргыг хамгаалж, иргэдийг боомилох “доромжлох” заалт хэрхэх вэ?

Хуулийн нэг л үг, өгүүлбэр бидний амьдралд шууд нөлөөлөл үзүүлж байдгийг иргэд тэр бүр мэддэггүй. Яг л өөрийн бие, эргэн тойрны амьдрал дээр нь тохиолдохоос нааш хуулийн цэг, таслал хүртэл ямар чухлыг ойлгодоггүй юм билээ. Харин эрүүгийн гэмт хэрэг биш хэмээн үзэж хуулиас хассан нэгэн заалт эргэн ирэхээр хуулийн төсөлд тусгагдсаныг уншигч та бүхэн мэдсэн үү. Энэ бол доромжлох гэмт хэрэг. Доромжлох гэмт хэрэг гэдэг нь манай улсын Эрүүгийн хуульд сүүлийн 90 орчим жил амь бөхтэй оршиж, “Социалист маягийн гэмт хэрэг” хэмээн цол автлаа явсан зүйл. Харин 2017 оны долоодугаар сарын 01-нээс хүчин төгөлдөр хэрэгжиж эхэлсэн Эрүүгийн хуулиар энэхүү заалтыг хуулиас хассан. 


Ингэхдээ НҮБ-ын Хүний эрхийн зөвлөмжийн дагуу хасаж байлаа. Гэвч ердөө тав хүрэхгүй жилийн дараагаар өнөөх “Хадны мангаа” чинь дахин амилахаар хөдөлж байна.

Ингэхдээ анх “Толгойг нь тас цавчиж” байсан эрхэм дахин амилуулсан гэж хэлж болно. Учир нь өдгөөгийн Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар УИХ-ын гишүүн байхдаа 2017 онд “доромжлох” заалтыг хасаж байсан бол Засгийн газраас өргөн барьсан Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөрөө эргэн сэргээв. Энэ өргөн барьсан төслийнх нь 13.15 дугаар зүйлд “Хүний нэр төр, алдар хүндийг олон нийтэд гутаан доромжилсон бол дөрвөн зуун тавин нэгжээс нэг мянга гурван зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох, эсхүл хоёр зуун дөчин цагаас долоон зуун хорин цаг хүртэл хугацаагаар нийтэд тустай ажил хийлгэх, эсхүл нэг сараас зургаан сар хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах ял шийтгэнэ” гэж заажээ. Нэг үгээр өнөөх хасагдаж байх үеийнхээ заалтаас утгын ямар нэгэн өөрчлөлт байхгүйгээр шууд оруулж ирсэн байна.

Харин дарга удирдлагууд өмнө нь Эрүүгийн хуулиас хасангуутаа Зөрчлийн хуульд оруулж, тун ч идэвхтэйгээр торгож эхэлсэн байдаг. Үүнийг нь хуулийн хулгайгаар төр ашиг хийж байна гэж хэлэх хуульчид ч байдаг юм билээ. Тэгвэл гүтгэх, доромжлох гэсэн заалтаар хамгийн их дуудагдаж, ял, шийтгэл авдаг хүмүүс бол сэтгүүлчид аж.

Судалгаанаас харахад, 2017 онд 28, 2018 онд 486, 2019 онд 355 хүн холбогдож бүртгэгдсэн байна. Үүнээс, 2017 онд дөрвөн сэтгүүлч, 2018 онд 17 сэтгүүлч, нэг хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл, 2019 онд дөрвөн сэтгүүлч, нэг хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл хоёр сая болон хорин сая төгрөгөөр торгуулжээ. Тэгвэл 1999-2015 онуудад нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүнд, гүтгэлэг, доромжлолтой холбоотой шүүхээр иргэний 665 хэрэг шийдэгдсэний 363 сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлтэй холбоотой бол эрүүгийн 73 хэргийн 37 нь сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлтэй холбоотой байжээ.

Энэ бүхнээс харахад гүтгэх буюу доромжлох гэсэн гэмт хэрэгт ихэнхдээ сэтгүүлчид, хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл холбогдсон нь анхаарал татаж байна. Хуулиар далайлган дөрөв дэх засаглалын дуу хоолойг барьж, айдаст автуулах гэсэн эдгээр оролдлого нь манай улсын хэвлэлийн эрх чөлөөг хэдэн арваар ухраасан байж мэднэ. Харин доромжилсон гэдгээр жирийн иргэд хоорондын хэрэг огт шийдэгдэж байгаагүй аж. Нэг ёсондоо хэн нэгэн дарга, албан тушаалтан л “Энэ намайг доромжиллоо” хэмээн гомдол гаргадаг. Эргээд тухайн хүнийг доромжилсон гэдгийг нь хэн тогтоох вэ гэдэг өөрөө өрөөсгөл асуудал.

Ямар жинтэй хүнийг бүдүүн гэх вэ, ямар өндөртэйг нь намхан гэж хэлж болох вэ гэдгийг тодорхойлох аргагүй учраас зөвхөн тухайн гомдлыг хянаж байгаа цагдаа, прокурор, шүүгчийн үзэмжээс л хамаарна. Харин нэхэмжлэгч буюу гомдол гаргагч тал нь дарга, албан тушаалтан учраас тэдний талд шийдэгдэх нь олонтаа.

Хэдэн жилийн өмнө нэг сэтгүүлч “Дарга 13 удаа томилолтоор явжээ” гэсэн утга бүхий мэдээ нийтлүүлснийхээ төлөө буруудаж, Зөрчлийн хуулиар шийтгүүлж байсныг санаж байгаа байх. Учир нь тухайн дарга гомдол гаргаж, түүнийг нь шалгаж хянахад өнөөх нөхөр 12 удаа л томилолтоор явсан болж таарсан. Харин түүнийг нь сэтгүүлч 13 гэж гүтгэн доромжилсон учраас буруудсан юм.

Тэгвэл Эрүүгийн хуульд доромжлох заалтыг эргүүлэн оруулж ирэхдээ салбарын сайд нь “Сэтгүүлч, коммедиан нарын “элэглэл” доромжлол биш” хэмээн хэлж байлаа. Тэгвэл эргүүлээд асуухад элэглэсэн гэдгийг нь хэн нотлох вэ. Дээрээс нь нэмээд жирийн иргэн яагаад үзэл бодлоо илэрхийлснийхээ төлөө доромжилсон гэгдэж эрүүгийн гэмт хэрэгтэн болох ёстой гэж. “Доромжлол” гэж үүнийг хэлнэ гэсэн тодорхойлолт байхгүй, сэтгүүлч, коммедиан нарыг энэ заалтад хамруулж үзэхгүй гэж хуульд бичээгүй. Бичих ч арга байхгүй. Тиймээс гомдол гаргасан л бол хэн байхаас үл хамаарч дээр бичсэнчлэн Эрүүгийн хуулийн заалтаар ял авна. Ингээд нэг насаараа ял шийтгэл эдэлж байсан гэсэн хар тамгатай болно.

Мөн худал мэдээлэл тараах гэдэг зүйл ангиар шүүхээр өнгөрсөн 2020 онд 15 хэрэг шийдэгдсэн байна. Энэ дотор нь гутаах, дорожлох үг хэллэг хэрэглэсэн хэмээн буруутгагдсан хэрэг ч байгаа гэдгийг хуулийнхан тайлбарлаж байна лээ. Ер нь бол эцсийн дүндээ энэ заалтыг Эрүүгийн хуульд оруулахыг санаархаж байгаа нь ганц л далд санаатай бөгөөд тэр нь дарга нарыг хамгаалах. Хэвлэл мэдээлэл, сошиал орчноор элдвээр нь хэлж, бичиж, нэр хоч өгч болохгүйг л анхааруулах гэсэн хэрэг. Улмаар гэмт хэрэгт холбогдсон гэдэг үндэслэлээр тайлбар, мэдүүлэг авах, мөрдөн шалгах, залхаан цээрлүүлэх мэтээр айдас бий болгоно. Айдас бий болсноор хараат бусаар хэвлэн нийтлэх, үзэл бодлоо илэрхийлэх нь хумигддаг гэдгийг учир мэдэх нь хэлж байгаа.

Ийм л агуулга байгаа болохоос бус Бат, Дорж хоёрын уурандаа хэлсэн үг, нэгнээ доромжилсон байдлыг хуулиар шийдэх гэсэнгүй. Жирийн иргэдийн хооронд ийм төрлийн гомдол гарч байгаагүйг ч дээр дурьдсан. Өнгөрсөн сонгуулийн үеэр асар олон хүнийг өөрийн цахим хуудастаа сэтгэгдлээ илэрхийлснийх нь төлөө Зөрчлийн хуулиар далайлган шалгасан, дуудаж байсан ч гэж яригддаг билээ. 

Магтаал, доромжлол нь ердөө л нэг зоосны хоёр тал. Нэг нь байж гэмээнэ нөгөөх нь байдаг, сайн муутайгаа сав дүүрдэг жамтай. Ёстой л нөгөө “Бүдүүн хүүхнүүд байгаа учраас бусад нь туранхай харагдаж байгаа юм шүү” гэсэн хошин яриа шиг ойлгож болно. Олон улсын жишгээр нэр төр, алдар хүндийг гутаасан, доромжилсон гэж үзвэл асуудлыг Иргэний хуулиар шийддэг аж. Ингэхдээ тухайн нэхэмжлэл гаргагч нь өөрийгөө доромжлогдсон, алдар хүндийг нь гутаасан гэдгээ нотлох ёстой болдог. Хүн нэрээ тогос өдөө гэдэг шиг хэр цэвэр гэдгээ батлах шаардлагатай гэсэн үг.

Харин эрүү болон зөрчлийн хэрэг гэж үзвэл хэрэгт холбогдогч өөрийн үг, үйлдлээ нотлох хэрэгтэй болдог. Хэн нэгэн даргыг үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжсөн гэж хэлсэн хүн тухайн хүнээ үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжсөн гэдгийг нотлох шаардлагатай болно. Ингээд нотолж чадахгүй учраас мөнгөн торгууль болоод бусад ял авна. Тиймээс л Засгийн газраас өргөн барьсан Эрүүгийн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр олон хүн энэ төрлийн ял авах болчихоод байгаа юм. Тэр ч бүү хэл “Хүзүүгүй, данх, бидон, боов, бохь, Хатан ижий” гэж хочлон дуудаж, цахим орчинд сэтгэгдэл бичиж, хэвлэн нийтэлж болохгүй болно. Харин энэ тухай УИХ дахь АН-ын бүлгийн дарга Д.Ганбат “Намайг данх гэдэг. Тэгж л байг л дээ. Улс төрийн албан тушаалтай, хариуцлагатай, эрх мэдэлтэй нөхдийг хэлж л байх ёстой шүү дээ” хэмээн сэтгэгдлээ илэрхийлсэн байна билээ. Тэгвэл шийдвэр гаргах түвшинд хэт олуулаа суугаа олонхын бүлгийнхэн та, бидэнд “Хүзүүгүй, данх, бидон, боов, бохь, Хатан ижий” гэж бичих эрхийг үлдээх эсэхийг харах л үлдлээ.

Т.ХӨВСГӨЛ

Эх сурвалж: Өглөөний сонин

Даргыг хамгаалж, иргэдийг боомилох “доромжлох” заалт хэрхэх вэ?
Бусад мэдээ ▼

1
06-30
”Энхсаран” сувилалын асуудлыг ил болгосон иргэн ялалт байгуулав

2
06-30
Өмнөговь аймагт 850 хүний суудалтай шинэ Хөгжимт жүжгийн тeатрын нээлтийн үйл ажиллагаа боллоо

3
06-30
Түр хорооны даргаар Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Ганболдыг сонголоо

4
06-30
У.Хүрэлсүх: Иргэн бүр эх оронч худалдан авагч байя

5
06-30
ЦЕГ: Мориноос 13 хүүхэд унаж бэртсэнээс найм нь амиа алдсан

6
06-30
Сургууль цэцэрлэг амарснаас хойш дөрвөн хүүхэд эд зүйлст дарагдаж амиа алджээ

7
06-30
Түр хорооны даргаар Улсын Их Хурлын гишүүн Г.Ганболдыг сонголоо

8
06-30
Хөнөөлт шавжтай тэмцэхээр ойд хорт хий цацаж байна

9
06-30
Монголын баг Ази тивд 100 буудалт даамаар аваргаллаа

10
06-30
Үндэсний баяр наадмын тухай хуулийг дагаж мөрдөх журмын тухай хуулийн төслийг эцэслэн батлах үе шаттай нэгтгэн явуулна

11
06-30
Ерөнхий сайд Л. Оюун-Эрдэнэ Дархан-Улаанбаатар чиглэлийн автозамын өргөтгөл шинэчлэлийн ажилтай танилцлаа

12
06-30
МАРШРУТ: Гэсэр сүмээс Хүнсний 1 дүгээр дэлгүүр хүртэлх замыг өнөө шөнө 00:00 цагаас долдугаар сарын 4-ний 05:00 цаг хүртэл хааж, хучилт хийнэ

13
06-30
“Бүрдэл Майнинг” ХХК-ийн ус ашиглах зөвшөөрөл, гэрээг цуцлав

14
06-30
СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ: Аадар борооны үеэр гурван иргэн цахилгааны гүйдэлд цохиулжээ

15
06-30
FDA: Хүзүүний хөвөгч хэрэглэсний улмаас нэг нярай хүүхэд эндэж, нэг хүүхэд ноцтой гэмтжээ

16
06-30
Гүрж улс улаан буудай, арвай экспортлохыг нэг жилийн хугацаагаар хориглов

17
06-30
Япон, БНСУ, АНУ аюулгүй байдлын хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлнэ

18
06-30
Г.Занданшатар: Үнийн өсөлт гадаад хүчин зүйлээс ихээхэн хамаарч байгаа ч анзаарахгүй орхих эрх УИХ-д байхгүй

19
06-30
Хятад дотоодын жуулчдаа ингэж дэмжинэ

20
06-30
Сангийн сайд Б.Жавхлан ах нарынхаа түүхийг давтаж, нэмж өр тавих нь...

21
06-30
Г.Ганзориг: Зээлд оруулж эрсдэл хүлээж байхаар үнэт цаас аваад байршуулвал амар

22
06-30
Н.Наранбаатар: Эрийн гурван наадам байгаа цагт бид Монголоороо үлдэнэ

23
06-30
Хятадын эдийн засаг 114.4 их наяд юаньд хүрчээ

24
06-30
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал нас ахар болно

25
06-30
Өчигдөр 164 жолооч согтуу жолоо барьж, 123 хүн эрүүлжүүлэхэд хоножээ

26
06-30
Э.Макрон: Украины дайнд ОХУ-ыг ялуулж болохгүй

27
06-30
Улаанбаатар-Дархан чиглэлийн авто замын асуудлыг хэлэлцлээ

28
06-30
NASA “Capstone” сансрын төхөөрөмжийг сар луу хөөргөжээ

29
06-30
УИХ-ын сонгуулийг 10-р сард явуулах хувилбар яригдаж байна

30
06-30
Бодлогын хүү өссөнөөр эдийн засгийг сааруулах эрсдэлтэй

31
06-26
Замын засварт шинэ технологи нэвтрүүллээ

32
06-27
Загастайн давааны 67 км авто замыг ашиглалтад орууллаа

33
06-29
Хүүхдийг зам, тээврийн ослоос урьдчилан сэргийлэх сургалт зохион байгуулж байна

34
06-29
Шатахууны үнэ өссөнөөр “Uber”-ийн жолооч нар “Tesla”-ийг илүүтэй сонирхож байна

35
06-29
Ураан, цацраг, бэлчээр ба учиртай “илүү” толгой (I)

36
06-29
Европ, Азид нүүрсний үнэ дээд хэмжээнд хүрэв

37
06-29
Ц.Элбэгдорж АН-ын дарга болчихвол Х.Баттулгатай ойлголцож чадна гэжээ

38
06-29
Сармагчны цэцэг өвчний нууц үе нь 5-21 ХОНОГ

39
06-29
Засгийн газар: Ойн хөнөөлт шавжийг устгахад 2 тэрбум төгрөг зарцуулахаар болжээ

40
06-29
Эрүүл мэндийн даатгалын ерөнхий газраас зохион байгуулж буй хөрөнгийг худалдах нээлттэй дуудлагын худалдааны зар

41
06-29
“Чингис хаан” онгоцны буудал руу явах автобусны үнэ, цагийн хуваарьт өөрчлөлт орлоо

42
06-29
СЯНЬБИГИЙН ҮЕИЙН БУНХАНТ БУЛШ ОЛДЛОО

43
06-29
Эрүүл мэндийн сайд С.Энхболд Дэлхийн суурин төлөөлөгч А.Михневтэй уулзлаа

44
06-29
Улсын төв эмнэлгүүдийн хамтарсан баг Ховд аймгийн БОЭТ-д ажиллаж байна

45
06-29
Эрүүл мэндийн салбарын 2022-2023 оны хамт /тариф/-ын гурван талт хэлэлцээр байгууллаа

46
06-29
Долоон аймагт 66 удаа орон байрны хулгай хийсэн этгээдийг баривчиллаа

47
06-29
Голын эрэг үү, хогийн цэг үү!

48
06-29
М.РЫСБЕК: Үндэсний цөөнхийн хэлийг уусгах бодлого явуулж болохгүй

49
06-29
Жэжүгээс саатуулагдсан монгол иргэнийг АЛБАДАН ГАРГАНА

50
06-29
ҮЙЛ ЯВДАЛ СЯНЬБИГИЙН ҮЕИЙН БУНХАНТ БУЛШ

51
06-29
Б.Бат-Эрдэнэ: Монголын 23 иргэнийг БНСУ-д харласан мэт худал мэдээлэл түгээхгүй байхыг хүсье

52
06-29
Хүүхдийг элсэн дээр тоглуулахын ач тус

53
06-29
МСҮТ-д суралцагчдын тэтгэлгийг данс руу нь шилжүүлж эхэллээ

54
06-29
Ерөнхий сайд аа, танай намын залуус, төрийн албаныхантай хамт дээрэм хийж байна

55
06-29
Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн компаниуд он гарсаар 12 тендер авчээ

56
06-29
Засгийн газар ТӨААТҮГ-ыг татан буулгав

57
06-29
Хотхоны гарц хааж, бүтээн байгуулалтад хүндрэл учруулсан "Эрэл" ХХК-д мэдэгдэл хүргүүллээ

58
06-29
ЭЕШ:Энэ жил 208 сурагч 800 оноо авчээ

59
06-29
Ч.Мөнхбаярыг гадаадын тагнуулын албатай хамтарсан буруутайд тооцож 10 жилийн ял оноов

60
06-29
Солонгост 16 мянга гаруй Монгол иргэн “харлажээ”

61
06-29
Чэжүгийн аялалд яваад алга болсон жуулчдаас тав нь баригджээ

62
06-29
ХӨСҮТ: Сармагчны цэцгийн нууц үеийн хугацаа 5-21 хоног байдаг

63
06-29
Архины үйлдвэрлэл, худалдааг цахим системээр хянана

64
06-29
Хөвсгөл аймгийн Мөрөн хотын нарны цахилгаан станцын бүтээн байгуулалтад зориулан Голомт банк “Ногоон баталгаа” гаргалаа

65
06-29
Дугуй нэршилтэй мотоциклийн хяналтгүй хэрэглээнээс хүүхдүүд эрсдэж байна

66
06-29
Эмийн аюулгүй байдлыг Хянан шалгах түр хорооны даргаар УИХ-ын гишүүн Н.Учралыг томилов

67
06-29
Чернобыль шиг ураны уршиг хүрээгээ тэлж Хатанбулаг суманд ажиглагдаж эхэлсэн

68
06-29
Л.Оюун-Эрдэнийг өөрийг нь Дарханы зам руу томилох уу?

69
06-29
"БРИКС-ийн орнуудын дижитал эдийн засгийн түншлэлийн харилцааны систем"-ийг баталжээ

70
06-29
Бичил уурхайчдын “түгжээ”-г хэзээ мултлах вэ?

71
06-29
Иргэд 17 жил үерийн ус туулна

72
06-28
Найман аймагт 66 удаагийн үйлдлээр хулгайн гэмт хэрэг хийсэн 23 настай этгээдийг баривчилжээ

73
06-28
Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг эцэслэн баталлаа

74
06-28
МЭДЭГДЭЛ

75
06-28
Наадмаар үйлчилгээ эрхлэх хүсэлтийг цахимаар хүлээн авна

76
06-28
Төмөр замын тээврээр 10.6 сая тонн ачаа тээв

77
06-28
Австралийн хүн ам хоёр дахин өсжээ

78
06-28
Г.Занданшатар: Үндэсний эв нэгдлийн бэлгэ тэмдэг болсон наадмаа зөрчилгүй зохион байгуулах боломж бүрдлээ

79
06-28
Чөлөөт бөхийн насанд хүрэгчдийн УАШТ өнөөдөр эхэлнэ

80
06-28
Олимпын гүүрний авто замын хөдөлгөөнийг бүрэн нээлээ

81
06-28
Даяар олонд алдартай дашинчилэн нутгийг минь зориорой

82
06-28
Үндсэн хуулийн цэцээс сонгуулийн хувь тэнцүүлсэн тогтолцоог сонгох шийдвэр гаргалаа

83
06-28
Оросын пуужин худалдааны төв дээр унажээ

84
06-28
PteroDesign: Цэвэр цэмцгэр, тав тух, минималист орчинг хүсдэг хэн бүхэнд зориулж байна

85
06-28
Neguun.mn сайтыг "Хэвлэл мэдээллийн ёс зүйн зарчим”-ыг зөрчсөн гэж үзжээ

86
06-28
ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путин Тажикстан улсад айлчилна

87
06-28
Нүүрс экспорт өмнөх оны мөн үеэс 300 хувиар өсжээ

88
06-28
Технологи | Элдэв хор нөлөөгүй байгальд ээлтэй гал унтраагч

89
06-28
Махны хариуцлагыг Мэндсайхантай ярих ёстой

90
06-28
Говь-Алтай аймгийн Засаг дарга ЭЕШ-д 800 оноо авсан дөрвөн сурагчдаа сургалтын төлбөрийн тэтгэлэг олгожээ

91
06-28
Ойрын өдрүүдэд хэт их халах тул наршилтаас сэргийлэх, хүүхдийг машинд үлдээхгүй байхыг анхаарууллаа

92
06-28
Шри Ланка түлшний нөөцөө шавхжээ

93
06-28
Хүний амь насыг хохироосоор буй барилгын салбарт 576 стандарт үйлчилдэг

94
06-28
Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн төслийг хэлэлцэнэ

95
06-28
“Их-7”-гийн удирдагчид дахин нэг “Бүс ба Зам” хэрэгжүүлнэ

96
06-28
Ходоод шархалсан үед илрэх шинж тэмдгүүд

97
06-28
"Бадрах-Энержи" ХХК туршилт нэрийн дор хууль бус олборлолт хийснээс хойш ураны хор уршиг эхэлсэн

98
06-28
Азид нүүрсний үнэ дээд түвшинд хүрлээ

99
06-28
"Замын-Үүдийг сайжруул" гээд явуулсан Б.Отгонсүх чинь замыг нь алдуулаад дууслаа даа, Ерөнхий сайд аа!

100
06-28
АНУ, БНХАУ-ын удирдагчид ойрын долоо хоногт хэлэлцээ хийх төлөвтэй байна