BOLOD.MN - Мэдээллийн нэгдсэн сан


» Үндсэн сайт / Desktop хувилбар /
Сүүлийн үеийн 100 мэдээ

Мянган нутгийн “уран гар”

 

 Бугат хотын Дархан Муумянган холбоот хошууны Батхаалга суурингаас гараад Жимстэй уул - Баянбогд овоо – Баян-Овоо ( Хятад улсын газрын ховор элементийн нутаг) - Баатар эгч дүүс Лүнмэй, Юйрунгийн гэр музей - Шар чулуун сүмийг дамжин 70 гаруй километр яваад Цагаан овооны энгэрт байрлах Мянган сууринд хүрлээ. Мянган суурин нь нутгийнхаа овоо ордыг түшиж байрласан байлаа. “Энэ газар нутаг нь их шүтлэг тахилгатай юм” гэж хамт явсан Уяхан дүү танилцуулла. Байшингийнхаа оройг монгол гэрийн онцлог бүхий дугуй бөмбөгөр оройтой загвараар барьсан нь жижигхэн энэ сууринг өвөрмөц болгожээ.

“Хавт Хасарын зан заншлын үзэсгэлэн” хэмээх гэр музей нь энэ нутгийн түүх соёл, амьдрал ахуйн ул мөрийг дэлгэн үзүүлж байгаагаараа илүү өвөрмөц санагдлаа. “Хавт Хасарын зан заншлын үзэсгэлэн”-г ажиллуулж буй жар дөхөж яваа Мөнгөндалай сайхан яриа хөөрөөтэй хүн байлаа.

1952 онд Дархан болон Муумянган хэмээх хоёр хошууг нийлүүлэн Дархан Муумянган холбоот хошуу байгуулагджээ. Энэ хошууны нэг хэсэг болох Муумянган нутгийн түүхийн хувьд нутгийн иргэд Хавт Хасарын хойчис бөгөөд Хавт Хасарын тайлга тахилгын зан заншлын үйл ажиллагааг гүйцтэгдэг байна. Мөнгөндалайтайтай хамт “Хавт Хасарын зан заншлын үзэсгэлэн” гэр музейгээр тойрон үзхийн дагуу Муумянган нутгийн түүх соёл, амьдрал ахуйн талаар танилцасан юм.

Модон хавтсаар хадсан гэр музейд Хавт Хасарын үр хойчсын энэ нутагт нүүдэллэж ирсэн, Муумянган хэмээх нэрийдэл, энэ нутгийн баатрууд, малчин түмний мал сүргийг хэрхэн хамгаалж байсан түүхийг зургаар тайлбарлв. Зуун жилийн түүхт хуучин монгол гэр, гэр доторх тавилгуудыг нэг нэгээр нь үлгэр түүхтэй нь ярьж өгөв. Модон хөлтэй оёдлын машин, авдар хорго, хувцас хунар, эдлэл хэрэгсэл гээд Мөнгөндалайн дээдсээс нь өвлүүлж үлдээсэн эдлэл хэрэгслийг тухайн цаг үед байснаар нь сэргээн тавьсан нь дээр үеийн Мянган нутгийн айл гэрийн ахуй амьдралыг үзүүлэхийг зорьсон нь илхэн харагдана. Таван хошуу мал, араатан амьтан гээд амьтны загвар хийж бүтээн нутгийнхаа байгаль газар зүйн онцлогийг дэлгэн үзүүлжээ. Мал аж ахуй тариалан үйлдвэрлэлийн багаж хэрэгсэл гээд дээр зуунд энэ нутгийн малчин тариачдын эдэлж хэрэглэж байсан эд зүйлс  ч байлаа. Энд дэлгэн үзүүлж байгаа бүх зүйлийн эх сурвалж, гарал үүслийг нь тодорхой цаг хугацаатай нь нарийн танилцууллаа.

Үүний зэрэгцээ үр хүүхдэд энэ нутгийн амьтан голтон, уул усны уугуул төрхийг багасган үзүүлж, байгаль орчин нутаг усаа хамгаалахын ач тусыг ойлгуулахаар зорьсон нь түүний гэр музей ажиллуулсны хамгийн гол зорилго нь байв. Гэр музейн дунд хэсэгт жигдрүүлж тавьсан үндсэн сийлбэрүүд онцгой харагдана.

“Гэр музей доторх үндсэн сийлбэр болон амьтны загварыг би гараараа хийж бүтээсэн. Бусад нь хөгшин бид хоёрын хоёр талын аав ээж, төрөл садны эдэлж хэрэглэж байсан эд зүйлс” гэв.

Бид үндсэн сийлбэрийн хаажууд очлоо. Үнэндээ Мөнгөндалай нутаг ус, түүх соёл, амьтны загвар, үндсэн сийлбэрийн тухай хичээлийг бидэнд заасан гэхэд хилсдэхгүй.

Өөрийн уран сэтгэмж уран хийцээрээ бүтээсэн бүтээлээрээ бахархаж түүнээсээ хязгааргүй их таашаал хүртдэг энэ хүн үндсэн сийлбэрийн тухай, ямар их хүч хөдөлмөр, ухаан тамир, уран сэтгэмж хэрэгтэйг бидэнд ойлгуулсан юм.

Уулын гуу жалга, хөдөө хээрээс өгрөхүй модон үндэс малтаж аваад хэдэн өдөр, хэдэн сар цаашилбал жил, хоёр жилээр ажиглаж суух нь түүнийг хязгааргүй их уран сэтгэмжийн ертөнц рүү дагуулдаг байна. Өөрөө ажиглаж суухаас гадна бусдаар ч ажиглуулан ярилцаж сийлбэр бүтээлээ сэтгэдэг. Урьдаар юу сийлж бүтээж болохыг ажиглаж таньж мэдэх нь маш чухал юм. Үндсэн сийлбэр гэдэг нь хасаж болохоос биш нэмж болдоггүй. Үндсээ цэвэрлэж арчлахдаа санамсаргүй хугалж эвдэлбэл тэр хэдэн өдрөөр гасалж зовно. Хөгшин нь “Өгрөхүй үндэсний төлөө ухаангүй зовж бие зовлоо” гэж зэмлэнэ.

Тэрээр 10 гаруй жил үндсэн сийлбэр урлаж сийлсний дотор “Бүргэд” хэмээх сийлбэр нь 40 мянган юаньд хүрч борлуулагджээ. Зарж худалдахын төлөө үндэс сийлдэггүй нь түүний гэр музейд дэлгэн тавьсан үндэс сийлбэрүүд бидэнд хариулт өгч байлаа.

Нэг үндсээр нэг л сийлбэр бүтээнэ. Энэ хорвоод адилхан зүйл байдаггүй. Тэрээр хөгшиндөө “Чиний өвгөн Мөнгөндалай энэ дэлхий дээр ганц байдагтай адил миний олж авчирсан үндэс ч ганц, давтагдашгүй зүйл болно” гэж үргэлж ярина.

Хошуу нутгийнхаа Цагдаагийн албанд ажиллаж байгаад 2014 онд тэтгэвэрт гарч хайртай дуртай ажлаа оролдож байгаа тэрээр хэдэн малаа бараадан нам засгийнхаа туслалцаа дэмжлэгээр Мянган сууриндаа буцан ирж, сууриндаа гэр музей нээж, өөрийн гэсэн үндэс болон арьсан сийлбэрийн газартай болов.

Уран сэтгэмжтэй гарын ур дүйтэй тэрээр арьсан сийлбэр бас хийнэ. Хошууныхаа Монгол эмнэлгийн газартай хамтран хуян шар усны физик эмчилгээний багаж төхөөрөмж хийх тусгай эрх авахаар хүсэлт гаргаснаа хэлээд багажаа гарган үзүүлж байлаа.

Дуртай болохоор хайртай байдаг. Тиймээс үндэс болон арьсан сийлбэрийн бүтээлээ үнэ төлбөргүй дэлгэн үзүүлэхээс биш өндөр үнэ хаялцаж зарахыг бодоогүй. Өвлүүлэн үлдээх, үзүүлэн таниулахын төлөө урлаж бүтээдэг Мянган нутгийн “уран гар” маань хэдэн малаа усална гээд сурвалжилга өндөрлөхтэй зэрэгцэн давхиулан одлоо.

 

Зохиогч: Нийтлэл: Ш.Цогзолмаа, Ц.Урантунгалаг, Т.Буянхишиг
Найруулагч: Ш.ЦОГЗОЛМАА
Мянган нутгийн “уран гар”
Бусад мэдээ ▼

1
09-23
“Уул уурхайн 7 хоног” арга хэмжээний 4 дөх өдрийн онцлох үйл явдлууд

2
09-23
“The Hu” хамтлаг ирэх аравдугаар сард Европ дахь аялан тоглолтоо эхлүүлнэ

3
09-23
Залуу дуучин EMMA-гийн анхны уран бүтээл “FEEL FREE”

4
09-23
Ч.Хүрэлбаатар сайд аа, попроход учир бий шүү

5
09-23
Буриадад согтууруулах ундаа худалдаалахыг хоригложээ

6
09-23
“GenZ loyalty” урамшуулалт хөтөлбөр эхэллээ

7
09-23
Хааны удмын гэр бүлийнхэн бусдыг ГАДУУРХДАГ тухай хааны үеэл ярив

8
09-23
НҮБ-ын Ерөнхий ассамблейн 77 дугаар чуулганы эргэн тойронд

9
09-23
Улаанбаатар руу нэвтрэх цэгүүдэд “Эрэлч нохой” ажиллаж байна

10
09-23
Коронавируст халдварын 30 тохиолдол шинжилгээгээр батлагджээ

11
09-23
ДЭМБ-ын тэргүүн цар тахал дуусах болоогүй байгааг анхааруулжээ

12
09-23
Ерөнхийлөгч НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргатай уулзав

13
09-23
“Хүнс хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн бодлого“ сэдэвт семинар боллоо

14
09-23
Якутын цэргийн бүртгэлийн газар цэргийн албанд дайчлагчид ямар цалин авах талаар мэдээллээ

15
09-23
Нас барсан иргэдийн нэрээр 100 саяын хахууль авсан 14 албан тушаалтан хэн бэ?

16
09-23
Хөгжлийн банкны зээлээ зориулалтын бусаар зарцуулсан Д.Болормаа нь тэрбум төгрөгөөр үнэлэгдэх орон сууцтай

17
09-23
Ахмад уурхайчид спортын аваргаа тодрууллаа

18
09-23
Дүүргийн төсвийн хөрөнгө оруулалтаар 19-р сургууль руу явах шороон замыг засварлаж, тохижилтын ажлыг хийнэ

19
09-23
Автомашингүй өдрөөр нийтийн тээврийн 39 чиглэлийг өөрчилнө

20
09-23
ДЭМБ 2040 он гэхэд Монголд жилд хорт хавдрын 11647 тохиолдол илэрнэ гэжээ

21
09-23
Жирэмсний ургийн гажиг тодорхойлох шинжилгээний төлбөрийн дийлэнх хувийг ЭМД-ын сангаас хариуцдаг

22
09-23
Б.ДЭЛГЭРХАНГАЙ: Нэгдүгээр эмнэлгийн таван давхрын цонхоор 28 настай иргэн унаж, амиа алдсан

23
09-23
Х.Нямбаатар: Өчигдөр, өнөөдрийн дүнгээс харахад ОХУ-аас Монгол Улс руу орж ирж буй зорчигчдын хөдөлгөөн ихэссэн

24
09-23
Хятад улс хэт халуунтай нүүр тулж байна: 1.4 тэрбум хүн ам уур амьсгалын өөрчлөлтийг хэрхэн даван туулж байна вэ?

25
09-23
НҮБ-ын Ерөнхий ассамблейн 77 дугаар чуулганы эргэн тойронд

26
09-23
Төрийн томчууд тендерээр хөлждөг

27
09-23
НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Германы канцлертэй ярилцав

28
09-23
Г.Занданшатар: Засгийн газрын гадаад өр 28.7 их наяд болсон

29
09-23
Г.Занданшатар: Засгийн газрын гадаад өр 28.7 их наяд болсон

30
09-23
Л.Оюун-Эрдэнэ “...Тавантолгой”-гоо мартсан уу?!

31
09-22
Монголын анхны ХАДАНД АВИРАЛТЫН НААДАМ 2022 оны 09 дүгээр сарын 23,24,25-ний өдрүүдэд Горхи-Тэрэлж байгалийн цогцолбор газарт болох гэж байна

32
09-22
"Эрсдэлгүй ирээдүйн баталгаа" уриатай Төрийн банкны ажилчид харилцагчдынхаа мөнгө рүү халдсаар байх уу

33
09-22
Цэргийн дайчилгаанаас зугтсан иргэдэд 15 жилийн хорих ял ногдуулна гэв

34
09-22
Б.Хишигжаргал: УНТЭ бүдүүн гэдэсний хос баллонтой дуранг нэвтрүүлснээр нарийн гэдэсний хавдрыг илрүүлэх боломжтой боллоо

35
09-22
Британичууд Эрдэнэт үйлдвэрт бүтээгдэхүүнээ танилцууллаа

36
09-22
УИХ-ын гишүүн асан Ё.Отгонбаяр сэтгүүлчийг заналхийлж сүрдүүлсэн хэргээр дахин шалгагдаж эхэлжээ

37
09-22
Сэрэмжлүүлэг: “Upper House residence”-д орон сууц худалдан авбал Үл Хөдлөх Хөрөнгийн гэрчилгээ ГАРАХГҮЙ !!!

38
09-22
Чимээгүй алуурчин: Даралт ихсэх нь зөвхөн ахимаг насны "дарамт" биш

39
09-22
Хавдрын мэс засал, хими, хөнгөвчлөх эмчилгээний хүлээгдэл бэрхшээлийг арилгах чиглэлд цогц арга хэмжээ авлаа

40
09-22
Хөгжлийн банкны хэрэгт холбогдуулан Д.Болормаа, Д.Энхбаяр нарыг саатуулжээ

41
09-22
С.Шойгу хэсэгчилсэн дайчилгааны зорилго ба албанд татагдах гурван нөхцөлийг нэрлэв

42
09-22
Хан-Уул дүүрэгт баригдаж буй барилга нурж, хоёр ажилтан дарагджээ

43
09-22
Ч.Мөнхбаярыг 10 жилийн хорих ялаар шийтгэлээ

44
09-22
26 настай, эрэгтэйг бүлэглэн зодож, шатаасан этгээдүүдийг баривчилжээ

45
09-22
Монгол Улсын иргэдэд БНСУ-ын виз олгохдоо уян хатан бодлого баримталж ажиллахаа илэрхийллээ

46
09-22
Д.Баясгалан: Доллар олох нь бизнесмэнүүд, Засгийн газрын ажил, Монголбанк хамаагүй дээ

47
09-22
Самарт явсан 14 иргэний нэг нь сураггүй алга болжээ

48
09-22
“Аэро Монголиа“ компанийн Улаанбаатар-Хөх хот чиглэлийн нислэгийн тийз 3 САЯ төгрөгт хүрсэн үү?

49
09-22
Сансар судлалын холбооны дээд шагналыг "Тяньвэнь-1" хөлгийн багт олгожээ

50
09-22
ОХУ-ын цэргийн дайчилгаатай холбоотойгоор Буриадаар дамжин Монгол руу гарах урт цуваа үүсчээ

51
09-22
Г.Ёндон: Монгол Улс зэсийн салбарт гол тоглогч болж байна гэдгийг дэлхий дахинд зарлаж байгаа

52
09-22
Буриадад Монгол руу явах тасалбарын эрэлт нэмэгдсэн гэж мэдээлжээ

53
09-22
Ерөнхийлөгч НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх конвенцын Гүйцэтгэх нарийн бичгийн дарга Ибрахим Тио-той уулзав

54
09-22
Фил Жексон: Сагсан бөмбөг бол эрч хүч

55
09-22
Туул голын дагуух газар олголтыг бүгдийг шалгах үүргийг Усны газар болон Туул голын сав газрын захиргаанд өгчээ

56
09-22
Нэр нь “ХҮНДЭДСЭН” Улаанбаатар

57
09-22
ЦЕГ: Бүлэглэн хүн шатаасан этгээдийн гурав нь өсвөр насныхан байжээ

58
09-22
Иргэний үнэмлэхийг нотариатаар батлуулах шаардлагагүй боллоо

59
09-22
Орос цэргийн албан хаагчдаа дайчилгаанд бэлдэж эхэллээ

60
09-22
Ерөнхийлөгч НҮБ-ын индрээс дэлхий нийтийг энх тайванд уриалав

61
09-21
Монгол Улсын 16 ба түүнээс дээш насны иргэдэд тоон гарын үсгийг таван жилийн хугацаатайгаар олгож байгаа

62
09-21
Архангай аймгийн засаг даргын эсрэг иргэний зориг гарган тэмцэж байна

63
09-21
В.Путин хэсэгчилсэн дайчилгаа зарлав

64
09-21
Абэгийн төрийн оршуулгыг эсэргүүцсэн эр өөрийгөө шатаажээ

65
09-21
“Улаанбаатар түншлэл-2022” олон улсын үзэсгэлэн дөрөв хоног үргэлжилнэ

66
09-21
Социалист сэтгэлгээг халъя (I хэсэг )

67
09-21
АНУ-д шатахууны үнэ буурчээ

68
09-21
Олимпын гүүрний явган хүний гарцыг угсарч дууслаа

69
09-21
Францын Ерөнхийлөгч НҮБ-ын АЗ-ийг шинэчлэхийг уриалжээ

70
09-21
Цахилгааны тарифын шөнийн хөнгөлөлт үргэлжилнэ

71
09-21
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 77 дугаар чуулганы Ерөнхий санал шүүмжлэлийн нээлтэд оролцлоо

72
09-21
У.Хүрэлсүх: Монгол Улсын “гуравдагч хөрш” Европын Холбоотой хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх нь гадаад бодлогын тэргүүлэх зорилтуудын нэг

73
09-21
31 нэр төрлийн сурах бичиг хэвлэлтээс гараагүй байна

74
09-21
ХААН Банк, “АйСиТи” групп хамтран ЖДБ эрхлэгчдэд зориулсан цахим экосистемийг бүрдүүлнэ

75
09-21
РЦНК-гийн газрын "тэмцэл"-ийн ард нам дамнасан улстөрчид байгаа юу

76
09-21
Дэлхийн хамгийн том усан цахилгаан станц бүрэн ашиглалтад орох дөхөж байна

77
09-21
Элчин сайд Ө.Энхтүвшин Итгэмжлэх жуух бичгээ ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путинд өргөн барилаа

78
09-21
Хүн засагладаггүй хууль засаглана гэсэн яасан бэ?

79
09-21
Дэлхий дахинд хүнсний хямрал гүнзгийрч, өдөр бүр 19,000 гаруй хүн өлсгөлөнгөөр амиа алдаж байгааг анхаарууллаа

80
09-21
Украины эзлэгдсэн бүс нутгуудыг ОХУ-д нэгтгэх асуудлаар санал хураалт явуулах тов гарчээ

81
09-20
Дарханы замын хэргээр хоригдсон ЗТХЯ-ын Үнэлгээний хорооны гишүүн Л.Баянзулыг суллажээ

82
09-20
Бархасбадь гараг 59 жилийн дараа дэлхийд хамгийн бага зайд ойртоно

83
09-20
Биткоины ханш унажээ

84
09-20
Түргэн тусламжийн эмч нар нас барсан иргэдийн хаягийг буяны компанид өгч, 100 сая төгрөгийн хахууль авчээ

85
09-20
Оросуудгүй ДАШТ-ээс онцлоход

86
09-20
Байгаль орчны газрын ажилтнуудтай хуйвалдсан байж болзошгүй самрын наймаачдыг илрүүлжээ

87
09-20
Ховд аймагт тарваган тахлын тохиолдол бүртгэгдлээ

88
09-20
Владимир Зеленский анх удаа сөрөг довтолгооны талаар ярилцлага өгөв

89
09-20
Оросуудгүй ДАШТ-ээс онцлоход

90
09-20
Монгол, БНСУ-ын сэтгүүлчдийн форумыг ирэх онд зохион байгуулна

91
09-20
Хэрлэн голыг хамгаалах цогц ажил эхэллээ

92
09-20
Тарваган тахлаар өвчилсөн байж болзошгүй иргэн амиа хорложээ

93
09-20
Үнэт зүйлээ гээсэн үндэстэн (угсаатан) өөрөө мөхдөг

94
09-20
Хамгаалах эм, хэрэгслийн төсвийг “залгичихсан уу?”

95
09-20
Гүрж улс ЕХ-нд элсэхэд учирч буй саад тотгор хийгээд тус улсын дээд түвшний шүүгчийн нууцлаг эд хөрөнгө

96
09-20
Хатан хааныг үдэх төрийн оршуулгад 2000 гаруй хүн оролцлоо

97
09-20
ХААН Банкийг “Шилдэг хамтрагч банк”, “Хүйсийн тэгш байдлаар манлайлагч банк”-аар тус тус тодрууллаа

98
09-20
Түргэн тусламжийн албан тушаалтнууд нас барсан иргэний нэрээр 100 сая төгрөгийн авлига авчээ

99
09-20
Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ Лондонгоос ирээд Токиог зорино

100
09-20
Нанмадол хар салхины гамшгийн түвшин тав болж, есөн сая хүнийг нүүлгэн шилжүүлэхийг уриалжээ