асуудал эрхлэх газар (ГИХАЭГ)-аар орж сурвалжлах явцад энд үйлчлүүлж байсан иргэд нотариат байхгүй хэцүү юм гэж байсны дагуу бид сониндоо нийтэлж байсан юм.Түүнээс хойш бүтэн нэг жил өнгөрчээ. Саяхан бид мөн танай газрыг зорьж очиход өнөө хүртэл нотариат ажиллуулаагүй байсан нь хачирхалтай бөгөөд гайхшлыг маань төрүүлсэн юм

Үүгээр барахгүй, танай газрын Зөвшөөрөл бүртгэлийн хэлтсийн дарга Ж.Саранчимэг манайд нотариат ажиллах шаардлага байхгүй хэмээн өмнөөс тайлбарласан хариу хэлж байв. Иргэд, үйлчлүүлэгчдийнхээ хүсэлтийг харгалзан үздэггүй, биелүүлдэггүй төрийн үйлчилгээний байгууллагыг юу гэж үзэх вэ, Д.Мөрөн даргаа! Дэс дараатай өгүүлье.

Уншигч та Гадаадын иргэн харьяатын асуудал эрхлэх газар нотариатгүй байна гэхээр “Сонин л юм байна “гээд бодоод өнгөрөх вий. Төрийн үйлчилгээний газрын нэг, Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг нотариатын газаргүй, ийм үйлчилгээ дэргэдээ байхгүй байж уг нь болохгүй. Тэр дундаа нийслэлийн төвөөс хол, 15 км-ын зайд, Буянт-Ухаа орох замд оршдог газарт байхгүй байна гэдэг бүр хүндрэлтэй. Ноднин энд биднийг очиход гадаадаас ажилчид урьж ажиллуулж байгаа болон гадаад зочдоо Монголд урьж ирүүлэх гэж байна гэсэн 2-3 хүн “Хотын төвөөс хол газар хэцүү юм аа.

Шаардлагатай материалыг нь бүрдүүлээд ирсэн чинь нотариатаар баталгаажуул гээд байдаг. Гэтэл энд нотариат байхгүй болохоор буцаад л хот орох хэрэгтэй болж байна. Алга дарам цаас бүхий зөвшөөрөл авах гэж 2-3 удаа явдал болж байна. Унаатай нэг нь бензин, унаагүй нэг нь Нисэхийн автобусаар талдаа хоёр, нийтдээ дөрвөн удаа зорчиход хүрч байна” гэсэн гомдол хэлж байсан юм. Тэгвэл дээрх байдал нэг жилийн дараа яг хэвээрээ байх юм.

Арай ч дээ гэмээр. Тодруулбал, бид энэ сарын 5-ны пүрэв гариг буюу ажлын өдөр Буянт-Ухааг зорив. Барилга, уул уурхайн салбарын ажил ид өрнөж, жуулчид, гадны зочид гийчдийн хөл ихэсч буйтай холбоотойгоор ГИХАЭГ-ын хоёр давхар барилгын нэг давхарт орших үйлчилгээний танхим хүнээр дүүрэн байв.

Уг нь бид тус газарт энэ жил үргэлжлээд явж буй Засгийн газраас зарласан Бизнесийн орчны шинэтгэлийн жилийн хүрээнд төрийн үйлчилгээний байгууллагын нэг ГИХАЭГ юу хийж байгаа талаар сурвалжлахаар очсон юм. Нотариаттай болсон талаар сонирхоо ч үгүй. Өдий хугацаанд эрх биш төрийн бүхэл бүтэн агентлаг байна даа, хамгийн наад захын үйлчилгээ нотариаттай болчихсон биз гэж бодож явсан юм.

Гэтэл нотариатгүй байсан нь бидний сурвалжлагын гол бай болсон нь мэдээж. Дарга нартай нь уулзаж энэ учрыг асууя гэтэл Д.Мөрөн дарга байсангүй. Орлох хүн байна уу хэмээн жижүүрээс асуувал ГИХАЭГ-ын дэд дарга гэх эмэгтэй ээлжийн амралтаа авсан гэв. Ингээд “эрэл мухардаж” аргагүйн эрхэнд хэвлэлийн төлөөлөгчтэй нь уулзая гэтэл Байгальмаа гэдэг хүн бий, өнөөдөр ажилдаа ирээгүй гэсэн хариу мөн сонсов. Байгальмаагийн өрөөнийх нь гэх утасныү үрэн телефоны дугаартай аж.

Залгавал авсангүй. Тэгээд ч газар дээр нь ирснийх хэн нэгэнтэй уулзахгүй явна гэдэг юу байхав. Ингээд удирдлагаас нь байгаа нь болох тус газрын Зөвшөөрөл, бүртгэлийн хэлтсийн дарга Ж.Саранчимэгтэй уулзахаас аргагүйд “хүрэв”. Түүний өрөөний үүдэнд цаг хэртэй дараалалд зогсоод уулзав.

-Танайх үйллчилгээгээ хэр их хөнгөлж, сайжруулж байна вэ? Ноднин хүмүүс танайхыг нотариатын үйлчилгээ байхгүй учир хол газар 2-3 удаа явахад хрч байна хэмээн гомдлоод байсан. Энэ жил байдал хэвээрээ байх юм. Яагаад дэргэдээ нотариат ажиллуулж болдоггүй юм бэ?
-Уг нь манайд тийм шаардлага байхгүй л дээ. Нотариатаар баталгаажуулах ганц хоёр зүйл бий нь бий. Түүнийг хүмүүс материалаа бүрдүүлэхдээ нотариатаар баталгаажуулаад нэг мөсөн хийгээд ирж болно ш дээ.

-Тийм шаардлага бий эсэхийг иргэд эхлээд тэр бүр мэдэхгүй, энд ирж байж мэдсэн хойно ийм чирэгдэл гараад байгаа юм биш үү?
-Бид аль болох иргэдэд материал тарааж, үйлчилгээгээ цахим хэлбэрт шилжүүлж байгаа. Урьдчилан мэдэж болохоор байгаа. Бид үйлчилгээгээ өргөжүүлж, иргэдэд ойртуулахыг хичээн ажиллаж байна. Даан ч улсаас өгдег төсөв хөрөнгө хүрэхгүй, бага байх юм даа.

-Танай газар ер нь яагаад ийм хол, хотоос зайдуу байрлах болсон юм бэ?
-Төрөөс олгож өгсөн газар нь энэ. Иргэд, аж ахуйн нэгж, албан байгууллага, хувь хүмүүс гэлтгүй бид ч гэсэн хотоос хол газар өдөр бүр унаа, хоолны мөнгө 9-10 мянган төгрөг зарцуулж ирж очдог хүндрэлтэй л байдаг.

-Танай байгууллагад санал хүсэлтийн дэвтэр бий юу? Байвал үзэж болох уу? Хүмүүс гол нь ямар хүсэлт тавьж байна вэ?
-Санал хүсэлтийн хайрцаг бий. Түүнийг зөвхөн хяналт хариуцсан хүн болон дарга үздэг гэв. Үүгээр бидний яриа өндөрлөсөн юм. Пиг дүүрэн танхимд дугаарлан зогссон үйлчлүүлэгч Р.Эрдэнчимэгтэй уулзав.

-Энд үйлчилгээ хэр байна вэ? Дараалал их байх шиг. Та хэдэн цонх дамжин үйлчлүүлж байж ажил тань бүтэж байна вэ?
-Уг нь хоёрхон цонхон дээр ажил бүтэх учиртай. Нэг үеэ бодвол энд үйлчилгээ шуурхай болсон. Гэхдээ хэн нэг нь ажлаа хурдан гүйцэлдүүлэх гэж урдуур хойгуур орох юм. Тийм нэгнийг нь оруулчих юм. Энэ мэтээс болоод удаад байна.

-Эндэхийн үйлчилгээтэй холбоотойгоор танд өөр ямар санал, гомдол байна вэ?
-Манай охин гадаад нөхөртэй. Энд, Монголд амьдардаг юм. Тэгээд жил бүр зөвшөөрөл авах гэж энд ирдэг “ажилтай” болоод гурван жилийн нүүр үзэж байна. Нэг ёсондоо “Монгол Улсад гадаадын иргэн хувийн хэргээр удаан хугацаагаар оршин суух зөвшөөрөл”-ийг сунгуулдаг юм. Үүнийг уг нь жил бүр биш ядаж гурван жилээр сунгуулдаг болговол зүгээр юм уу гэж боддог. Гэтэл бас дээр нь 15 мянган төгрөг байсан зөвшөөрлийн хураамж нь 35 мянга болж нэмэгдчихэж.

-Та ингэж явахад нэг удаа нийт хичнээн бичиг баримт бүрдүүлдэг вэ? Зөвшөөрлийн сунгалт чинь хэр удаж гарч байна вэ?
-Зөвшөөрөл хүссэн өргөдел, оршин суугаа газрын Засаг даргын тодорхойлт, ДОХ-ын шинжилгээ, Цагдаагийн газрын зөвшөөрөл бүхий бичиг, гэрлэлтийн баталгаа гэх мэт хэрэгтэй, “хэрэггүй”, найман төрлийн бичиг шаарддаг. Тэгэж тэгэж сарын дараа гардаг юм гэв. (Дээрх шаардлага, нөхцөл байдал гадаадын иргэд ажиллуулах гэж байгаа болон урьж байгаа албан байгууллага, аж ахуйн нэгж, компанид адилхан хамаарах аж. Нэг ёсондоо иргэн Э-гийн бүрдүүлж буйг бүгдийг явж гүйцэлдүүлнэ гэсэн үг).

Өнөөдөр манай улсын эдийн засаг хөгжиж, зах зээл улам өргөжихийн хэрээр гадаад, дотоодын хөрөнгө оруулалт нэмэгдэж, тэр хэрээр манайхан гадаадынхантай хамтран ажиллах, харилцаа тэлсээр байна. Энэ үүднээс бизнес эрхлэгчдийн тогтмол үйлчлүүлдэг төрийн байгууллагын нэг нь ГИХАЭГ болсон. Гэтэл манай улсын бизнесийн гадаад харилцааны сувгийн нэг болсон тус газрын үйл ажиллагаа, үйлчилгээ өнөөдөр иймэрхүү байдалтай байна.

Үнэндээ ганц нотариат ч гэлтгүй, биднийг очиж сурвалжлахад ерөнхий үйлчилгээ нь өмнөх жилээс онцын өөрчлөлтгүй харагдсан юм. Хоёр давхар барилгатай хэрнээ үйлчилгээний танхим ганцхан, тэр нь нэг давхарын нэгхэн хэсгийг эзэлдэг, нөгөө хэсэгт нь “Голомт” банкны салбар, цайны газраас өөр үйлчилгээ үгүй, байдал өмнөх жилийнх шигээ хэвээр байв. Энэ мэтээр гадна, дотнох нүүр царайг харвал ГИХАЭГ дараагийн жилдээ үргэлжилж буй Бизнесийн орчны шинэтгэлийн жилийг иймэрхүү байдлаар өнгөрөөж байна.

Нэг ёсондоо Д.Мөрөн дарга энд ирээд, энэ байгууллагыг удирдах болсноос хойш нэг их өөрчлөгдсөнгүй. Уг нь сэтгүүлчийн хувьд Д.Мөрөн даргыг МАХН (одоогийн МАН)-ы гшинэчлэх “Уламжлал-шинэчлэл, ардчилал-шударга ёс жигүүр”-т байж, тухайн үедээ намаа эрх барьж байгаагийн хувьд төрийн үйлчилгээ сайжрахгүй, олон нийтэд хүрэхгүй байна, үүнээс болоод намын нэр хүнд олон түмний дотор, нийгэмд унаж байна хэмээн намаа шүүмжилж явсан хүний нэг гэдгийг сайн мэдэх юм.

Гайгүй ингэж шүүмжилж байсныхаа “гавъяагаар” төрийн албанд очсоных ч мэдэх юм. Гэтэл намын зүгээс төрд оролцох үйл ажиллагааг гаднаас биш дотор нь байж сайжруулж шинэчилнэ гэж байсан Д.Мөрөн даргын маань ажил иймэрхүү байдалтай байна. Та “аль тэртээ” 2000 оны УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшихдээ “УИХ-ын гишүүн, Дэд бүтцийн сайд агсан С.Зоригийн амь насыг хенөөсен хэргийг илрүүлж олно” хэмээн сонгогдож байсныг, сонгогдсон хойно тань хэрэг илрээгүйг мартсан хүмүүс олон байх.

Түүн шигээ өнөөдөр та Засгийн газрын агентлагийн дарга болчихоод төрийн үйлчилгээг сайжруулна гээд иргэд, бизнес эрхлэгчдийг бас түүн шигээ хошигруулаад суугаад байгаа юм биш биз.

Б.Болд
Эх сурвалж: “Бизнес таймс”