Монголчууд уртын дуу хэмээх хүч, увидас бүхий эгэлгүй сайхан урлагийн эзэн болсон ард түмэн. Уужим саруулхан тал нутгийнхаа хөг аялгууг түүгээр илэрхийлдэг нь нэн сонин. Өнөөгийн дэлхий дахинд уртын дуу хэмээх өв соёл маань Монгол гэх улсыг тодотгох нэрийн хуудас болж байгаа гэхэд хэн ч маргахгүй байх. Энэ гайхалтай урлагаар уран бүтээлээ туурьвиж яваа залуухан бүсгүйг энэ удаагийнхаа зочноор урилаа. Түүнийг уртын дуучин А.Түмэн-Өлзий гэдэг. Ингээд түүнтэй уран бүтээл болоод хувийн амьдралынх нь талаар хэсэгхэн хөөрөлдсөнөө хүргэе.

- Монголчууд бүгд дуучин. Харин уртын дууг хүмүүс тэр бүр дуулдаггүй. Та яагаад уртын дуу дуулах болоо вэ?

- Уртын дуучин болох гэхээсээ илүүтэйгээр багаасаа дуулдаг байсан маань их нөлөөлсөн. Ёочин хөгжмийн мэргэжилээр сурч төгсөөд уртын дууг багшаараа заалгаж байгаад СУИС-д шалгалт өгч 2-р курсээс эхлэн уртын дуулаачийн мэргэжлээр 3 жил сурч төгссөн.

- Тэгвэл таны даган дуурайж, үлгэр жишээ авсан хүн хэн байв?

-Би уртын дуу сурахын тулд маш их хичээн, хөдөлмөрлөж байгаа хүмүүсийг хараад бахархдаг байсан. Тэгээд ч ойр дотны маань хүмүүс миний дуу хоолойг уртын дуу дуулахад тохиромжтой гэж зөвлөсөн. Уртын дуу дуулж эхэлж байхдаа МУГЖ Хонгорзулыг их сонсдог байлаа. Ер нь уртын дууг дуулж сурахад багшийн нөлөөлөл их байдаг гэж боддог. Оны өмнөхөн гавъяат багш болсон Дэлгэр багшаасаа их зүйл сурсан даа.

-Танай удамд дуулдаг дуучны удам байсан уу? Нутаг усаа хүүрнэвэл...

-Яг дуучин бол байхгүй. Манай аав Хөвсгөлийнх, ээж маань Завханых би өөрөө Завхан нутагт төрж өссөн. Ээжийхээ авъяасыг өвлөсөн болов уу гэж боддог. Ээж маань залуудаа хөгжим тоглодог байсан ерөнхийдөө урлагтай их ойр өссөн дөө.

-Уртын дууны төрөл жанрыг өөрийнхөөрөө тодотгоод хэлвэл?

-Уртын дуу Монгол гэхээсээ илүүтэй гадаадад их хөгжсөн байдаг ш тээ. Гадныхан манай дуучдыг дуулсны дараа энэ чиний хоолой мөн үү гээд хоолойг нь барьж үздэгээс харахад үндэсний маань өв соёлоос үлдсэн ямар их агуу зүйл вэ гэдгийг илтгэх байх. Уртын дуу дуулсан хүн маш гоё хүмүүждэг л дээ, тайвширч уужирдаг, маш их эргэцүүлж боддог юутай ч зүйрлэшгүй агуу урлаг даа. Дуулж эхлэхээс өмнөх Түмэн-Өлзий одоогийн Түмэн-Өлзий хоёр эрс ялгаатай. Нэг үеэ бодоход уртын дууг манайхан их сонсож ойлгодог болжээ. Түүний хэрээр олон сайхан уртын дуучид төрөн гарч байна.

-Та урлагаар дамжуулж нийгэмд юу хэлэхийг хүсдэг вэ?

-Миний хувьд бодож санасан зүйл их байгаа. Хүмүүнлэгийн ажилд оролцож ямар нэгэн тусламж хэрэгтэй хүмүүст туслахыг хичээдэг. Энэ тэнд болсон хандивын тоглолтуудад их ордог л доо. Монголчууд маань ямар сайхан сэтгэлтэй билээ. Нэг нэгнийгээ гэсэн бие биедээ урам хайрласан хүмүүс олон шүү дээ. Тэдний нэг байж өөрийн дуу, хоолой чадах бүхнээрээ бусдад туслахыг хүсдэг. Мэдээж урлагийнхан ард түмнийхээ өмнө ил байдаг хойно бидний хийж байгаа бүхнээс залуус маань гэсэн үлгэр жишээ авч ухамсарлах юм болов уу гэж боддог.

-Хүмүүсийн дунд урлагийн эмэгтэйчүүдийг энгэр султай байдаг гэсэн ойлголт байдаг... Тийм байж л спонсоруудаараа ивээн тэтгүүлдэг гэлцдэг...

-Бусад уран бүтээлчид ямар байдгийг сайн мэдэхгүй байна, тийм ч байдаг гэж бодохгүй байна. Би энэ асуудалд нэг их эмзэглэдэггүй. Миний хувьд баримталдаг нэг зарчим бол спонсор хүмүүстээ өөрийгөө зөвөөр илэрхийлэх. Мэдээж спонсоруудын хувьд мөнгөө зарцуулж байгаа учир эргээд уран бүтээлчээс өөр зүйл хүсэх нь дамжиггүй. Тэр болгоныг өөрийнхөө үг хэл оюун санаагаар өөрөө зохицуулж тийм асуудлаас гарч байгаасай гэж боддог. Мөн бидний уран бүтээлийг жинхэнэ чин сэтгэлээсээ дэмжиж байдаг зөв сэтгэлэтэй спонсорууд зөндөө бий. Тиймд хүмүүс маань биднийг нэг өнцөгөөс харж дүгнэлт бүү хийж байгаасай , эмэгтэй уран бүтээлчдийгээ бүгдийг нь тийм гэж битгий бодоосой гэж хэлмээр байна.

- Монголын урлагийн зах зээл маш жижиг шүү дээ. Та хэр ашиг олдог вэ?

-Болж байна, олж байна. Би бусдаас дутаагүй, хоёр идэхгүй, хоосон хонохгүй амьдарч байна. Хүн илүү идэх гээд яахав дээ. Мэдээж урлагийн хүн олныхоо дунд байдаг учир гоё сайхан явах ёстой л доо. Үүнээс бусдаар бүгдтэй л адил шүү дээ. Манай Монголын маань төр засаг, соёлын газрууд урлагаа дэмжих тал дээр жаахан муу ажилдаг л даа. Уг нь бол манай үндэсний урлаг чинь дэлхий дахины хаана ч байхгүй ховор урлаг шүү дээ. Үүнийг маань жаахан дэмжээд өгвөл урлагийнханд маань өсөн дэвжих бүх боломж байдаг. Миний хувьд хангалттай ашиг олж чаддаг.

-Залуухан бүсгүйн хувийн амьдралаас сонирхмоор байна л даа. Гэрлэж амжсан уу?

-Би аав ээж хоёртойгоо амьдардаг. Одоохондоо бусдын гэргий болж амжаагүй л явна. Урдаа тавьсан зорилго, хийхээр төлөвлөсөн ажлууд их байгаа учир түр хугацаанд хойш тавьсан байгаа. Мэдээж хожим сайн хүнтэй учрах байх гэж бодож байна. Гэр бүлийг хэзээ зохионо, хэдэн онд гэрлэнэ гэж төлөвлөж болхооргүй санагддаг учир эхний ээлжинд тоглолтоо сайтар хийхээр хичээж байна.

- Та хайр сэтгэлийн талаар ямар бодолтой явдаг вэ? Мөн анхны хайрынхаа түүхийг дурсвал.

Ер нь бол хайр дурлал, гэр бүлийн асуудал дээр маш нухацтай хандахыг хичээдэг. Хүний амьдралд тохиох ховорхон чухал мөчүүд учир, дээрээс нь хэн нэгэнд үнэ цэнэтэй байхын тулд хэн нэгнээр хайрлуулахын тулд эмэгтэй хүн ямар байх ёстой гэдэг дээр...юу ч гэмээр юм бэ дээ /бодолхийлэв/ Хайртай хүндээ үнэ цэнэтэй л байхыг хүсдэг дээ. Хайр дурлал гэдэг чинь нэг нэгэндээ итгэх итгэл дээр л оршдог . Гэтэл одоогийн залуус бие биесээ сайн таниагүйгээс болж салах тохиолдол ихэсч байна. Залуу хосууд бие биедээ үнэ цэнэтэй байх хэрэгтэй гэж боддог. Анхны хайр гэвэл би анх 7-р ангид байхдаа өөр сургуулийн нэг бандитай үерхэж байсан. Тухайн үед их гэнэн цайлган байсан санагддаг юм. Түүнээс салаад бүтэн өдөржингөө уйлж байлаа. Энэ маань л анхны минь хайр байхдаа. Одоо ингээд дурсахад маш гоё дурсамжтай санагддаг.

-Таныг хоёр ахтай байсан гэдэг юм билээ. Энэ талаар жаахан тодруулаад яривал

-Хүний амьдрал шулуун дардан байдаггүй. Хүн болгон л өөрийн гэсэн асуудал, зовлон зүдгүүр туулсан байдаг. Түүнтэй адил би жаахан байхдаа 2 ахыгаа зуурдаар алдсан. Магадгүй миний хүнийг өрөвдөх хайрлах нинжин сэтгэл илүү их байдаг нь үүнтэй холбоотой байх. Одоо би аав, ээжтэйгээ сайхан амьдарч байгаа. Урлагийг ойлгож надад тус дэм болдог хоёр нандин хүн маань юм даа. Иймдээ ч би уран бүтээлээ сэтгэл хангалуун хийж бүтээж чаддаг.

-Таны хамгийн том мөрөөдөл чинь юу вэ? Хүсч яваа мөрөөдлийхөө хаахна яваа гэж бодож байна даа?

-Би өөрийгөө мөрөөдлийнхөө үзүүрээс атгасан гэж боддог. Цаг тутам мэдэж танисаар шат ахиж явна. Дуучин болсноороо их бахархдагийн хувьд ийм хоолой заяасан аав, ээждээ их баярлаж явдаг даа. Дуучин болно гэдэг маш ховор тохиох аз завшаан юм л даа. Хамгийн том мөрөөдөл гэвэл мэдээж дуучин болсны учир хүн болгоны хайр хүндэтгэлийг хүлээсэн дуучин болохыг л хүсдэг дээ.

-Амралтын өдрүүдээ буюу чөлөөт цагаа юу хийж өнгөрөөдөг вэ?

-Ерөнхийдөө надад цаг зав маш бага гардаг даа. Хааяа өөртөө хүчээр л амралт өгч амардаг.Чөлөөт цаг маш ховорхон байдаг даа. Амрах үедээ гэртээ л байхыг хүсдэг дээ. Сайхан хоол хийж идээд, зурагт үзээд амрах дуртай.

- Монгол залуусынхаа талаар таны бодол?

Манай залуус их архиддаг болжээ. Залуус гэлтгүй насанд хүрээгүй хүүхдүүд хүртэл архи уусан байдалтай хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр гарах юм. Маш их эмгэнэлтэй ирээдүй харагддаг. Үүнд их эмзэглэдэг дээ...

- Залуус маань энэ байдлаас гарахын тулд яах ёстой санагддаг вэ?

-Төр засаг маань залуусыг ажлын байраар хангах хэрэгтэй байна. Мэдээж ажилтай, цалинтай болсон цагт залуус маань хойшдын зорилгоо тодорхойлж, элдэв зүйлсээс өөрийгөө сэрэмжилж чадах байхаа.

-Сүүлийн асуултыг танд үлдээе. Манай уншигчдад хандаж юу хэлмээр байна?

- Манай урлагт дуулж байгаа олон дуучид байгаа хэдий ч уран бүтээлч бус сэтгэлгээтэй өнөө маргаашийг харсан хүмүүс цөөнгүй болчихжээ. Үүнийг ард түмэн маань ялгаж, салгадаг байгаасай хэмээн хүсч байна. Мөн бидний өгсөн ярилцлага мэдээ мэдээллүүд дээр зарим хүмүүс “хөдөөний гаралтай” мэтээр эвгүй сэтгэгдлүүд үлдээсэн байдаг. Уран бүтээлч хүн хичнээн их хөдөлмөрлөдгийг ойлгодог байгаасай гэж танайхаар дамжуулан хэлье. Цаашид ард түмэндээ чанартай сайн уран бүтээлүүдийг хүргэх болно.

-Сонирхолтой ярилцлага өгсөн танд баярлалаа.

Ярилцсан: П.Энхбаатар

А.Түмэн-Өлзий: Би хайр дурлал, гэр бүлийн асуудал дээр маш нухацтай хандахыг хичээдэг
Tweet
Bolod.mn