Хаа ч асуудал бий. Хэнд ч асуудал бий. Хамгийн чухал юу вэ гэхээр асуудалд хэрхэн үнэлгээ өгч асуудалаа шийдэх үйл ажиллагаа чухал. Асуудалыг шийдэх гэж хийж буй үйлдэл ялгаатай. Үүнд л Монгол хүн алдаа гаргасаар. Яагаад гэвэл рационал биш эмоционал шийдэж түүнийхээ дараа буруу үйлдэл хийж түүнээсээ гарч чадахгүй чөтгөрийн тойрогт орцгоодог. Өнөөдөр бид бүгдээрээ чөтгөрийн тойрогоос гарах хугацаа хэдийний болжээ. Асуудалыг шийдэх гэж хийж буй тэр үйлдэл урлагтай хийгдэж чадвал гарах хариу үр дүнтэй нийт нийгэмд ашигтай. Түүнээс биш надад ямар ашигтай юм бэ гэсэн “Доод” хүний асуулт тавих л осолтой. Нэгэнт дээрээс алдаатай буруу шийдэл гаргадаг тул хийх ёстой хүмүүс хийхээс дургүй хүрцгээдэг нь далд биш ил болжээ.

Сайд дарга нар ажилтанаасаа ялгарахгүй тул илүү сайн шийдэл хэзээ ч гаргаж чаддаггүй. Жишээлбэл гадаадад яваа сайд дарга нар орчуулагчаасаа ялгарах зүйлгүй. Орчуулагч хэдийгээр Англи хэлтэй гэдэг ч тухайн хэл дээр роман уншиж үзээгүй тул доод хэмжээнд орчуулна түүнийг доод хэмжээний дарга бас яг таг ойлгоно. Ойлгоно гэждээ өөрийнхөөрөө үнэмшинэ. Ингээд орчуулагчийн хувийн үнэмшил болон даргын өөрийнхөөрөө үнэмшсэн үнэмшил зэрэгцэн оршсоор л явлаа даа.

Хийх гэж буй хүн нэгдүгээрт рационал хийх. Хоёрдугаарт тооцоолж хийх. Гуравдугаарт факт дээр тулгуурлаж хийх. Тэгээгүй цагт ёстой л галзуу хөгжүүлнэ, галзууруулаад өгнө гэсэн хоосон үг авиа л болж хувирна. Ёстой л амандаа гал зуусан хүнийг галзуу гэж хэлэх болов уу. Үг ганцхан авиа биш бас онолтой гэдгийг гагцхүү өнөөдөр Ар Монгол ойлгохгүй явна. Бүх үг өөрийн онолтой. Бодол гэдэг зөвхөн үг биш түүний цаана бодлын тухай онол бий. Үүний тулд Англиар “thinking” нэртэй арав гаруй ном уншиж л ойлгоно. Сэтгэл гэдэг зөвхөн үг биш бас сэтгэлийн тухай онол бий. Тиймээс Англиар “feeling” гэсэн нэртэй арав гаруй ном уншиж л сэтгэл гэсэн ойлголт авна.

Ар Монголын нэг том асуудал бол “Дээд хүн” төрд маш их дутагдаж байна. Улстөрийн намууд ч “Дээд хүн” бэлдээгүй тул хаа хаанаа “Дээд хүн” дутагдалтай байна.

Социализмаас өмнө Манжууд төрийн ажил хийж түүний дараа социализмын үед Оросууд “Дээд хүн” байлаа. Өнөөдөр 21-р зуунд Монгол хүн өөрийнхөөрөө явах гэтэл юу ч бүтээж амжуулж чадахгүй байгаагийн шалтгаан бол бүгдээрээ дундаж түүнээс доогуур. Оюу Толгой болон Таван Толгойн асуудлуудыг “Дээд хүн” болоогүй Монголын төлөөлөгчид шийдэж ч чадахгүй бас хийж ч чадахгүй. Ерөөсөө Дээд хүнийг бэлдэх нууц танхим бэлдээгүй шүү дээ.

“Дээд хүн” бэлдээгүй цагт төр үргэлжийн доод хэмжээнд байна гэсэн үг бөгөөд гадаадын “Дээд хүн” үргэлж л ялна гэсэн гаргалгаа. Одоогийн сайд дарга нар болон УИХ-ын гишүүдээ харахад тэдний хэлж ярьж буй болон хэрхэн биеэ авч явааг хараад дэндүү их халаглам тул энд би “Дээд” хүний тухай ойлголтыг задруулж бичихээр шийдсэн шүү.

Бид ерөөсөө “Дээд” хүнийг иж бүрэн бэлдэж чадаагүй тул ардчилал гэж ярьдаг болохоос биш олигтой төртэй мөн олигтой намуудтай болж чадаагүй гэдгээ дэндүү сайн мэдэж авлаа шүү дээ.

Ар Монгол дундаж болон доодчуудаар удирдуулсан орон байсаар байх уу? “Дээд хүн” хэзээ хаана бэлдэх вэ? Ерөхийлөгч Элбэгдорж оо.

Нэгдүгээрт: Төрд “Дээд хүн” бэлдэх тухай

Өнөөдөр бидний хамгийн том асуудал бол “Дээд хүн” байх ёстой газар дундаж хүмүүс түүнээс бүр доогуур хүмүүстэй болцгоожээ. “Дээд хүмүүс” дутагдаж буйгийн илрэл бол төрийн хямралаар тодорхойлогдоно. Ар Монгол банк санхүүтэй гэтэл эдийн засаг байхгүй байна шүү дээ. Хамгийн тэргүүний анхдагч 4 эрдэмүүдийг эзэмшсэн хүмүүс дутагдаж буй. Энэ дөрвөн эрдэм бол миний бичсэн номонд тодорхой заасан. Уг номын гарчиг: “Ухаан Ухамсар Эрдэм”. Жирэмсэн эхнэрийн бие засах газраас хол явж үзээгүй эрчүүдтэй амбан явахгүй шүү. Юм үзэж нүд тайлаагүй хүн бол зөвхөн ээж аавын өгсөн биеэрээ амьд яваа хүн бөгөөд нэг үгээр хэлбэл өгөгдсөн өгөгдөлүүдээс цаашгүй. Бие даасан “Дээд би” болохын тулд өөрийгөө хөгжүүлж өгөгдөлүүдээ давж өөрийгөө бүтээн босгох чухал.

Өөрийгөө бүтээн босгож чадаагүй хүмүүс өгөгдөл дотроо хоцордог. Өөрийгөө бүтээн босгож “Дээд би” болох тэр их төвөгтэй хэцүү даваануудыг давсан хүнийг л юм үзэж нүд тайлсан хүн гэхээс биш очсон орнуудын тоогоор юм үзсэн гэхгүй. Аавыг байхад газар үзэх биш харин өөрийгөө боловсруулж хүн чанартай болох л өнөөдөр чухал болждээ. 2500 гаад жилийн тэртээ Грекийн философич Платон хүмүүс яг л агуй дотор буй мэт боогдмол хязгаарлагдмал амьдралаар амьдарч буйгаа хэзээ нэгэн цагт мэдэж авч чадсан тул улс орнууд хөгжиж чадсан тухай өгүүлдэг.

Агуйгаас гарч нарны гэрэлд амьдарч эхлэх боломжийн тухай Платон бичихдээ нарны гэрэлд гарч ирж чадах тэр чадвар чухал гэсэн. Үүний цаад утга бол хүн зөвхөн өөрийнхөө үнэмшсэн үнэмшилээ ялгаж шалгахгүй байдлаа мэдэж явч өөрийнхөө төөрөгдлүүдийг даван туулахыг философич Платон анхааруулжээ. Олон хүн нарны гэрэлд нүд гялбаж буцаад агуй руугаа орох гэдэг шүү гэж бас бичээд тиймээс тэвчиж өнгөрөөх бас нэг ялалт гэжээ. Өнөөдөр Монголчууд бидэнд “Дээд хүн” бэлдэх “Нууц танхим” хэрэгтэй. “Дээд хүн” бэлдэх танхимд элсэн орж ирсэн хүмүүсийг дундажаас салгах хамгийн анхан шатны сургалт “Майнд Буилдинг” буюу “Оюуын бүтээн босголтоос” эхлэх учиртай. Үүнийг Англиар “Mind Building” гэнэ. Түрүүчийн удаад би “Төр бүтээн босгох” болон “Үндэстэн бүтээн босгох” тухай бичсэн. Энэ хоёрыг “Дээд хүн” бэлдээгүй цагт гүйцэлдүүлэх ямар ч боломжгүй. Өнөөдөр гадны хэн ч Монголчуудад туслахгүй шүү гэдгийг л хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй. Монголчууд л өөрсдийгөө бүтээн босгоно. “Дээд хүн” бэлдэх нууц танхимд эх орны төлөө “Дээд хүн” бэлтгэгдэж тэндээсээ төр лүү очиж үүрэг даалгавраа авдаг тийм журам гаргах цаг нэгэнт болжээ.

Төрийг хэрхэн босгох болон үндэстэнийг бүтээн босгох үйлсийг гардан хийх хүмүүс бол өөртөө “Оюуны бүтээн босголт” хийж чадсан “Дээд хүн” гэдэг тодорхой. Дээд хүний тухай ойлголт анх Германы философч Фридрих Ницшэ гээс гаралтай. Ницшэ 20-р зууны эхэнд “Дээд хүн” гэдгээр дундаж “Би” гэдгээсээ салж дээд “Би”болох боломжтой гэж “Заратустра ингэж ярив” гэсэн номондоо бичсэн. Энэ номонд “Дээд Би” болох ямар хүнд ажил гэдэг тухай маш уран философийн баталгаатай бичсэн ба тэр л хүн хэрхэн өөрчлөгдөж шинээр төрж буй тухай тайлбарладаг.

Монголчууд яагаад иж бүрэн хүнээ бэлдэх хэрэгтэй вэ гэвэл бид сүүлийн 20 жил харцгаасан. Юуг харсан бэ гэвэл ардчилал ганцаараа юу ч хийж чадахгүй гэдгийг харлаа. Бид ардчиллыг байгуулчихлаа гэхэд улс орон шууд хөгжинө гэсэн ойлголт биш. Бид ардчилалтай мөртлөө ямар ч хөгжилгүй хоцрогдсон хэвээр үлдэхнээ. Хэтэрхий доод түвшиний нийгэм рүү явж буй тул үүнийг зогсоож зөв замд оруулахад бэлтгэгдсэн “Дээд хүмүүс” хэрэгтэй гэдгийг энд хэлэх байна, ерөнхийлөгч Элбэгдорж оо.

Хоёрдугаарт: Доод “Би”-гээс Дээд “Би” болсон жишээ

Францын их бодогч бас сэтгэгч Александр Дюма “Монте Кристо гүн” нэртэй романдаа хэрхэн “Дээд хүн” бэлдэж буй туршлагыг харуулсан. Тэр энэ номоо одоогоос 160 гаруй жилийн өмнө бичжээ. Романы гол дүр Эдмон Дантэс нэртэй далайчин залууг шоронд 14 жилийн дотор философч Фариа “Доод” хүнээс “Дээд хүн” болгож чаддаг. Фариа маш их ном уншсан философч онолч хүн. Түүнийг санваартан гэж буруу орчуулжээ. Далайчин залуу Эдмон Дантесийг өвгөн Фариа бүхий л мэдлэгт болон эрдэмд сургадаг.

Философоос авахуулаад гадаад хэл бүр хэрхэн архи тамхи хэрэглэх тухай иж бүрэн бүхий л мэдлэг болон чадвар зааж сургадаг. Энэ хоёр бол багш шавь биш гагцхүү сурагч ба сургагч хоёр гэдгийг анхаарах хэрэгтэй. Яагаад гэвэл сурах гэдэг өөрийгөө бас давхар сургах үйлдэл шаарддаг. Тиймээс сурах гэдэг хоосон цээжилж хүнийг дууриаж давтах биш. Эдмон Дантес цааш дээдсийн хүрээлэнд өөрийгөө зөв авч явж зөв ярьж хэлж чаддаг болдог. Үнэхээр л иж бүрэн хүн болгох тэр сургалт 14 жил үргэлжилдэг. Үүнийг л ёстой боловсрол авах гэж нэрлэх болов уу.

Монгол хүн ном унших байтугай архи тамхи хэрэглэж чадахгүй байна шүү дээ. Ялангуяа төрийн хүмүүс Кубын бүдүүн цигарыг татаж сурч цуглуулгатай байж зочиноо дайлж чадах бас л нэг эрдэм. Тамхи татлаа гээд тамхичин болохгүй. Нөгөөтэйгүүр Францын үнэтэй улаан дарс гэртээ цуглуулж зочиноо дайлж амтлаж ууж бас сурах хэрэгтэй л гэдэгт суралцах. Архийг ууж сурах болохоос архичин болж болохгүй. Архи ууж сурсан хүмүүс амталж таашаадаг. Харин сураагүй хүмүүс шууд л хоолой дээгүүрээ гудардаг. Төрийн хүн гадаадын зочинтой уулзаж суугаад би тамхи татдаггүй эсвэл би архи уудаггүй гэвэл хэн ч ойлгохгүй. Харин ч ичмээр юм болно. Яах гэж энэ хорвоо дээр тэгвэл төрсөн хэрэг вэ яах гэж төрийн хүн болсон хэрэг вэ. Хүн дайлж хүнтэй наргиж сурах бас л нэг том эрдэм.

Яагаад энд “Дээд хүн” гэж маш их нухацтай бичиж буй вэ гэхээр улс орон хөгжүүлэх тэр агентууд хаана байна. Соён гэгээрүүлж болноо гэтэл ном уншсан агентуудаа бэлдсэн үү. “Дээд хүн” бэлтгэх тэр агентууд хаана байна вэ. Монголчууд бид агентуудаа бэлдээгүй тул төрийн хар хайрцаг цоожлох байтугай төрийн наад захын нууцаа далдалж чадахгүй ил гаргаад байна шүү дээ. Бүхий л амьдрал задгай бас нийт нийгэм нээлттэй болж ажил хийх боломжгүй болжээ. Амьдрал гэдэг нууц дээр тогтдог. Зан заншил, уламжлалт ёс гэх мэт ойлголтууд түүхтэй хамаатай болохоос биш өнөөдөр орчин үетэй ямар ч хамаагүй шүү. Залуу үе түүхийн ном уншиж ийм зан заншилтай бас уламжлалт ёстой байж дээ гэж түүхийн ойлголттой болохоос биш өнөөдөр түүхийг хэрэгжүүлэх гэж оролдох бас л нэг төөрөгдөл. Түүхийг номон дотор л орхихоос биш хэрэгжүүлэх гэж төөрөгдөж болохгүй.

Зан заншилийг түүх гэж хэлэхгүй шууд хэрэгжүүлэх гэсэн хөөрхий оролдлогын нэг гаатай жишээ бол үс засуулдаг өдөр. Улаанбаатар хотын гудамжаар дүүрэн үсчин байхад яваад орохгүй зугатаагаад өнөөдөр үс засуулдаггүй өдөр гэж ажил амидралаа алдах дэндүү хямдхан юмдаа. Цаг үнэтэй шүү дээ. Дээр үед хийх ажилгүй цагнаас илүү юу ч үгүй хүмүүс ёстой л өдөр хоног заадаг байсан. Өнөөдөр 21-р зуунд ямар ч их завтай юм бэ дээ, ерөнхийлөгч Элбэгдорж оо.

Гуравдугаарт: Хүн ерөөсөө “хүн биш” болох аюултай

“Би хэн бэ” гэж хүн болох гэсэн асуулт тавиагүй хүмүүс бусдыг баллаад зогсохгүй бас өөрийгөө балладаг жишээг сүүлийн 20 жил харцгаасан. Өөрийгөө балладаг хүмүүс “Дээд хүн” болох тэр хэцүү төвөгтэй хугацаа шаардсан үйлдлүүдээс зугтааж бүгдийг зальдаж бүгдийг мөнгөөр худалдаж авах гэж хичээсээр өнөөдөрийг хүрлээ. Гадаад оронд очоод хэдхэн жил болоод үнэн худлаа мэдэгдэхгүй Магистерийн диплом аваад эсвэл докторын цол аваад хүрээд ирдэг. Ярихаар ямар ч ном уншаагүй. “Дээд хүн” гэсэн ойлголт ч мэдэхгүй. Энэ бол гашуун үнэн шүү.

Социализмын дараа бүхий л аж үйлдвэр ахуй үйлчилгээ газар тариалан хөдөө аж ахуй нурж хувичлалаар цөөн хүмүүс идэж ууцгаасны дараа олон мянган хүн “хэн ч биш” болцгоосон. Мэргэжилтэй, ажилтай ирээдүйтэй явсан хүмүүс нэг л өдөр “хэн ч биш” болцгоож олон мянган ялангуяа эрчүүд сэтгэлийн дарамтанд орж хий л гахай үүрж ийш тийш ганзаганы наймаа хийцгээсэн. Наймаанд яваагүй яам тамгын газар бараадсан хүмүүс л хувичлал нэрийн дор баяжсан. Гэтэл баяжлаа гээд шууд “Дээд хүн” болохгүй харин ч шунал ихдэж их мөнгөтэй болох гэсэн тооны хойноос хөөцөлдсөн тоолуурчин болцгоолоодоо.

Социализмын үед нийгмийг авч явсан хүмүүсийг “хэн ч биш” болгосон явдал Монголчуудын том алдаа. Төр өөрөө Дээд хүнийг бүтээх атал Доод хүмүүсийн бүхэл бүтэн хар маассыг бүтээсэн. Монгол хүн хэлний төөрөгдөлд ч бас үнэмшилийн төөрөгдөлд ч орцгоосон. Монгол хэлээр гадаадын том том онол бичсэн номуудыг маш их алдаатай буруу орчуулсан тул үзэл бодол, ертөнцийг үзэх үзэл, өөрийн бодол өөртөө зөв гэх мэт худлаа орчуулгууд явагджээ.

Нөгөөтэйгүүр тэр бүх худлаа зүйлсэд үнэмшсэн үнэмшилүүдийг цэвэрлэж засаж залруулах ажил хийгдэхгүй байна. Бүх номуудыг дахин орчуулах ажил явагдах хэрэгтэй болжээ. Монгол хүний хэлний болон үнэмшлийн төөрөгдлийн хажуугаар бас ухааны талаар маш буруу ойлголт явагдаж далд ухамсар, оюун ухаан эсвэл оюун санаа гэх мэт бас л буруу орчуулгууд хүний ухааныг тайлбарлаж ойлгуулж чадахгүй л байна.

Хүний ухааны гүнд буй хадгалагдсан, шахагдсан болон гэнэт гарах санамж гэх мэт сэтгэл судлалын сэдвүүд орхигджээ. Нийгэмд мэдлэгтэй сэхээтэний давхрага хэрэгтэй атал бид мухар сүсэг айлддаг угаасаа ийм юм уу эсвэл зориуд баллах гээд байгаа юм уу гэмээр нийт нийгмийг оюуны гэмтэлд учруулдаг зурагтаар зав зайгүй ярьдаг хүмүүстэй болцгоожээ. Хар маассаар дүүрсэн нийгэмдээ бид олонхийн зөв олуулаа бол буруугүй эсвэл ардчиллын зарчим гэж гоё нэрнүүд өгсөн.

Нэг үгээр хэлэхэд усан онгоцны ахмад шийдэхгүй тэр дотор яваа олонх л шийднэ гэсэн энэ том тархи угаалт цаанаа эзэнтэй. Биднийг ахмадгүй онгоцон дотор хэрэлдэж мууцалдаж байх хооронд усан онгоц хэдийний хад мөргөөд усан онгоцтойгоо тэр чигээрээ живцгээхийг л хүлээж буй мэт хүмүүс мөн ч их худлаа ярих юм даа. Тэдний бичсэн ном нэртэй “галзуу хүний өдрийн тэмдэглэл” сургуулийн хүүхдүүдэд хүртэл шахааны ном болон очдог гэсэн. Тэнд хүүхдүүдийг ёстой л галзуу боловсруулдаг байх даа.

Олуулаа нийлээд буруу зүйл ярилаа гэхэд нэгэнт олонх гэдгээр олонхийн дарлал буюу дарангуйлал явагддаг аюулыг бид нүдээр харж байгаа. Олон хүн нийлээд авбал дийлнэ гэсэн цөөнхийн ухамсарт үгийг сонсохгүй олонх харанхуй бүдүүлэг нийгэм рүү л түлхэнэ. Яагаад энд хар маасс гэж буй вэ гэхээр ихэнх Монгол хүмүүс өөрийн гэсэн сонирхолоо буюу хүсэл эрмэлзэлээ илэрхийлж чадахгүй хаа нэг газар өөрийгөө даатгах гээд л хэн нэгнийг Энэтхэг ч хамаагүй хүмүүсийг дагах хүсэлтэй болцгоожээ.

Ерөөсөө ихэнх Монгол хүн надад юу хэрэгтэй вэ гэсэн өөртөө шаардлагатай зүйлээ шаардахаас айж байгаа тул дээшээ л харцгаадаг. Эрх чөлөө эсвэл хүний эрх гэсэн ойлголтууд Монгол хүнд хэзээ ч очоогүй. Өөрийн ертөнц байтугай наад захын зүйл хийж чадахгүй. Биеэ дааж хэлж яриж бичиж чадахгүй байна шүү дээ. Найруулан бичлэг нэртэй хаа ч үгүй худлаа зүйл бичицгээдэг. Ганц хуудас захиа бичих чадвартай хүн нийт иргэдийн хэд бол гэсэн асуулт тиймч амархан хариулагдахгүй.

Эсэргүүцлээ соёлтойгоор илэрхийлэх байтугай өөрийгөө энгийнээр илэрхийлж чадахгүй хүнд либерализм ярих гэж оролдож буй бол ердөө л хоосон хийрхэл. Хүмүүс энэ янзаараа бол Монгол хүн устана эсвэл Монгол удахгүй устана гэх мэт өөдрөг биш зүйл ярих ихэссэн явдал үнэхээр л бууж өгсөний шинж.

Нэгэнт чадахгүй гэдгээ мэдсэн тул хүний хэлсэн үгийг сонсохгүй ойлгохгүй олуулаа нийлээд л нэг үгээр хэлэхэд бүлэглэж байгаад л нийлж хавсайдаж байгаад л дийлээд авах гэсэн хүчээр шийддэг нийгэм болжээ.

“Дээд хүн” болоход олон зүйлээс татгалзах шаардлага гарна. Нэгдүгээрт Монте Кристо шиг дурласан бүсгүйгээсээ хагацах, хоёрдугаарт албан тушаалаас татгалзах.

Гэтэл Монголчууд өөрийгөө битгий зовоогооч, битгий бухимдаач, хүн болгон өөр шүү дээ гэх мэт өрөвдөлтэй зүйл ярицгаадаг. Диплом гэдэг бол зовж, бухимдаж, бусдаас сурч байж л авах зүйл болохоос биш дээшээ харж хэвтэж байгаад авдаг зүйл биш.

Германы батлан хамгаалах яамны сайд Гутенберг яагаад албан тушаалаа өгсөн бэ гэхээр докторын ажилдаа бусдаас хуулж бичсэн байсан гэдэг нь баригджээ. Тиймээс Германы төрд бусдаас хуулдаг хуурамч хүн хэрэггүй гэжээ. Мэдлэгтэй болох гэдэг зовно, өвдөнө бас маш их ядарна. Түүнийг товчлох гэсэн хүмүүс хэзээд баригдана. Тэд өөрийгөө баллана бас бусдыг баллана. Германы батлан хамгаалах яамны сайд Гутенберг хуулийн салбарт “Үндсэн хууль ба Үндсэн хуулийн гэрээ” гэсэн сэдэвтэйгээр докторын зэрэг хамгаалсан ба түүнийг санаатайгаар залидан бусдын номноос хуулж бичсэн гэж шүүмжилсэн.

Нэгэнт санаатай гэдэг батлагдсан тул сайдын албан тушаалаа өгч гэрлүүгээ яв гэхэд тэр жинхэнэ “Доод хүн” болох шахсаныгаа ухамсарлаж бас хариуцлагаа ойлгож сайдаасаа бууж “Дээд хүн” гэдгээ батлахыг оролдсон. Ингэж өөрийнхөө бурууг хүлээж сайдын албан тушаалаа өгч чадах аавын хүү Ар Монголд байна уу, ерөнхийлөгч Элбэгдорж оо.

Дөрөвдүгээрт: Далай ламын буддизмаас Чингисийн буддизм руу

100 жилийн өмнө Монгол хүнийг балласан Буддын шашиныг өнөөдөр дахин гаргаж ирж сүүлдээ бүр “Майдар” бурханы хотхон байгуулна гэж буй бол Доод хүмүүсийн маассыг улам томруулж хоцрогдсон орон болгох гэсэн тархи угаалт. Яагаад мэдлэг боловсролын хотхон барихгүй мухар сүсэг дэндүү бүдүүлэг амьдрал руу шамдаж хөрөнгө мөнгө үрэн таран хийнэ вэ?

Тэр их хөрөнгө мөнгөө хойч үеийнхээ боловсролд яагаад зарцуулж болохгүй гэж. Яагаад технологийн хотхон босгож олон шинэ ажлын байр бий болгосон үйлдвэр компануудын хотхон байгуулж болохгүй гэж. Азийн Хятад, Өмнөд Солонгос, Япон гэх мэт орнууд Далай ламыг шүтэж, бурхан шашинаар гайхуулж Майдар байтугай Буддагийн хотхон байгуулж болох л байсан. Гэтэл тэд Буддаг биш мэдлэг боловсролыг сонгосон. Яагаад тэд Буддын шашнаас хол вэ гэхээр хүн ардыг мухар сүсэгтэй болгож ямар ч хөдөлмөрийн чадваргүй болгохоос татгалзсан. Буддизм мухар сүсгээр тархи мунхруулж хоосон болгодог тул Азийн хөгжилтэй орнууд Буддын шашинд биш мэдлэг боловсролд суралцсан.

Майдар бурханд мөнгө зарахын оронд автомашины үйлдвэрт мөнгө зарцуулж болох шүү дээ. Өмнөд Солонгос ердөө л 20 жилийн дотор дэлхийн автомашины үйлдвэрүүдийн дотор томоохон өрсөлдөгч болж чадлаа шүү дээ. Өмнөд Солонгос “Hyundai” автомашин үйлдвэрлэсэн бол Монголчууд яагаад дэлхийд үнэлэгдэх автомашин жишээлбэл “Khangai” эсвэл “Khentei” нэртэй автомашин үйлдвэрлэж болохгүй гэж.

Хэн Монголчуудыг юу ч чадахгүй тул Майдар бурханаа шүтээд л бөө нартаа мөргөөд л мухар сүсэгтээд л яруу найраг уншаад л бэлэгдэл яриад л түүх нэртэй үлгэр домогт үнэмшээд л явцгаа гэж тушаагаад байна вэ? Энэ зун Улаанбаатар хотоор дүүрэн Буддын шашны улаан нөмрөг нөмөрсөн гадаад дотоодын эрэгтэй эмэгтэй халзан толгойтой хүмүүс жагсаалаараа явцгаахыг бүгдээрээ харцгаасан.

Ядаж байхад яр гэгчээр яахаараа өөрийнхөө оронд үнэгүй болсон тэр орнуудын хамгийн адгийн тэндээ ажиллаж амьдрах чадваргүй хүмүүс Улаанбаатар хотоор дүүрч бидний хөгжилд саад хийнэ вэ. Үүнийг зогсоох цаг болсон шүү дээ.

Төрийг шашнаас салгаж чадсан орнууд л хөгжсөн байна шүү дээ, ерөнхийлөгч Элбэгдорж оо.

Тавдугаарт: “Дээд хүнийг” эх баригч

Сүүлийн 5 жил эх орондоо ирээд миний ажигласан ажиглалт болон онол дээр тулгуурласан дүгнэлтээр бол Монгол хүмүүс аверзион буюу бие биендээ маш их дайсагнаж байна. Монгол хүн сэтгэлийн шинжээрээ мохоо цаанаа нэг л аз жаргалгүй гонсгор. Монгол хүний оюуны төлөв доод зэрэглэлд бөгөөд хөгжлийн бэрхшээлтэй. Мэдлэг буюу сайэнсийн нүдээр харахад соён гэгээрэл явагдаагүй тул мэдлэг боловсролоос зугтаадаг бөгөөд ном уншаад ойлгох чадваргүй.

Шашин хэрхэн шүтэж буйг ажиглахад доромжлол их бөгөөд үлгэр домог болон хоосон номлол уншлагад бүрэн дүүрэн мухар сүсэглэсэн. Монгол хүнийг эдийн засгийн ойлголтоор дүгнэхэд боолчлуулсан, биеэ үнэлүүлсэн, дээрэмдүүлсэн, бусдад ашиглуулсан байдалтай байна.

Ардчиллын хэрэглэгээг харахад ардчилалд ямар ч чадваргүй бөгөөд дургүйцлээ болон зэвүүцлээ илэрхийлж чадахгүй бусдад долигносон, бялдуучласан болон хүний ямар ч нэр төр болон эрхэм чанаргүй харагдана. Ялангуяа намын гишүүн нэртэйгээр хар маассыг хүүхэлдэй мэт гартаа хийж чаджээ. Хүний биеийг ээж аавын бүтээсэн бүтээгдэхүүн гэвэл тэр зөвхөн л биеийн төрөлт. Харин бүрэн бүтэн хүн болоход ухааны буюу оюуны төрөлт хэрэгтэй. Оюуны төрөлт явагдсаны дараа л хүн бүрэн хүн болно.

Ингэж оюуны төрөлт болоход тухайн хүн маш олон бэрхшээл болон зовлонг давах хэрэг гарна. Оюуны төрөлт болоход мэдээж төрүүлж авах эх баригч нэг үгээр хэлэхэд “Дээд хүн” эх баригч хэрэгтэй. Тэгээгүй цагт дутуу төрөлт болох аюултай. Оюуны төрөлт бол тухайн хүнийг жинхэнэ дотоод ертөнцтэй болгохыг хэлнэ.

Монголчуудын дотоод ертөнц бүтээгдэх боломж дулимаг байна шүү дээ. Монгол хүний биетэй биш харин ухаантай тэмцэх тэр тэмцэл бол маш оюунлаг тэмцэл. Толгой доторхтой тэмцэж тэнд буй алдаатай болон буруу ойлголтуудыг засаж залруулах бол нэг ёсондоо оюуны хувисгал юмдаа. Энэ бол энд хэлэлцэж буй оюуны бүтээн босголтын эхлэл.

Хүнээс илүү хүн болох тэр үйл хэрэг төрийн асуудал болжээ. Ерөнхийлөгч Элбэгдорж оо, байна уу?

Төрийн онолч С. Молор-Эрдэнэ \доктор инжэнер, доктор философи\