-2005 оноос хойш хүүхдийн номын чиглэлээр ажиллаж байна. Хүүхдийн номын зураачаар ажиллаж байгаад яваандаа зохиол руу орсон юм. 2012 оноос хойш чөлөөт уран бүтээлчээр ажиллаж байна. Гэр бүлийн хүн маань бас зураач. Бид хамт хүүхдийн номон дээр ажиллаж байна. “Миний найз” цуврал номоо хагас жилийн хугацаанд хийж бяцхан уншигчиддаа хүргэлээ. Хоёр жилийн өмнө энэ материалаар бага насныханд зориулан ном хийвэл зүгээр юм байна гэсэн санаа төрсөн юм. Овор хэмжээ ихтэй ном бага насны хүүхэд уншихад хүндрэлтэй байдаг. Тиймээс бага насныханд зориулсан ном хөнгөн байх шаардлагатай гэж үзээд энэ материалыг сонгосон.

-Таны гаргасан номыг харахад хүүхдийн тоглоом шиг юм аа. Хөнгөн авсаархан гээд бага насныханд тохирсон ном болжээ. Харин эрүүл ахуйн шаардлага хэр хангасан юм бол?

-Шинэ жилээр хийсэн номнуудаасаа дүү нартаа бэлгэнд өгөхөөр баярлаж байгаа нь тун ховор байдаг. Чихэр нь чухал болохоос номыг тэр бүр хүүхдүүд тоодоггүй. Тиймээс зөөлөн материал ашиглан тоглоомон хэлбэртэй ном хийвэл хүүхдүүд илүү сонирхох байх гэж бодсон. Номын материал Европын холбооны улсын стандартад нийцсэн. Мөн МХЕГ-ийн шинжилгээгээр батлагдсан учраас эцэг, эхчүүд үүнд айх хэрэггүй. Хүүхэд үмхэх, барихад янз бүрийн амт үнэр ялгаруулахгүй эрүүл ахуйн шаардлага хангасан материал ашиглан амьтан тус бүрээр ном хийсэн. Гол нь хүүхэд тухайн амьтны талаар бүрэн мэдээлэлтэй болно. Тухайлбал муурны ном гэхэд зулзагыг манжуухай, эрийг нь мий, эмийг нь мигуй гэдэг. Ээж, аав нь ямар үүрэгтэй юм бэ. Муур ямар онцлогтой юм, бие нь ямар вэ гээд хүүхдэд танин мэдэхүйн мэдлэг олгоно.

-Хүүхдийн сэтгэхүйд тааруулж ном гаргана гэдэг нэлээн чимхлүүр ажил шаардана. Ингэхэд та хүүхдийн хичнээн номон дээр ажиллав. Ном гаргахдаа хэр судалгаа хийж байна вэ?

- Анх 0-3 насны хүүхдүүдэд зориулсан “Миний анхны ном”-ын зохиогчоор ажиллаж байлаа. “Ах дүү Гримм”-ийн үлгэрүүд “Андерсон” гээд нэлээн хэдэн номон дээр зураачаар ажилласан. Сургууль төгсөөд хүн юунд дурлана. Түүндээ насан туршдаа үнэнч байдаг юм шиг ээ. Би сургуулиа төгсөөд хүүхдийн номон дээр ажилласан. Тиймээс цаашид багачууддаа зориулсан олон бүтээл туурвина. 0-5-аас доош насны хүүхдүүдэд зориулсан ном гаргана гэдэг нэлээн ажиглалт шаардана. Таван насанд том болоод ямар хүн болох үндэс суурийн 80 хувь нь тавигддаг. Тухайн хүүхэд өөртөө хэр итгэлтэй болох вэ, бүрэг даруу болох уу гэдэг нь энэ насанд илэрдэг. Тиймээс амьдралаас ургуулан бүтээлээ хийвэл илүү хүүхдэд хүрнэ.

Монголд хүүхдийн ном гаргахын тулд судалгаа хийсэн нь ховор. Зарим зохиолчид зохиол бичихдээ хүүхдэд ийм зүйл хэлчихвэл зүгээр гэж хэт өөрийнхөөрөө хийгээд байх шиг харагддаг. Тухайлбал 3 настай хүүхдэд ямар асуудал тулгарч байна вэ. Энэ насны хүүхэд өөртэйгээ их зөрчилдөг учраас стресст орох нь их. Тиймээс уран бүтээлч хүүхдэд туслах зорилгоор бүтээлээ хийх нь чухал. Миний хувьд цэцэрлэгт очиж хүүхдүүдийг ажигладаг. Өөрийнхөө болон хамаатны хүүхдүүд дээр суурилан бүтээлээ гаргаж байна. Дүр гаргахаар бол цэцэрлэг дээр очдог. Сахилгагүй хүүхэд зуръя гэвэл ямар шинж тэмдэгтэй вэ гэдгийг харна. Тухайлбал нүд нь ямар байх вэ, хэр хөдөлгөөнтэй байна гээд шинжих зүйл олон бий.

-Танин мэдэхүйн номноос гадна зурагт ном гаргахыг зорьж байгаа гэсэн. Ингэхэд та зурагт номоо хэзээ гаргах гэж байна вэ?

-Монголын нөхцөлд зурагт номыг орлосон үлгэрүүд байдаг. Зурагт ном хийхийн тулд судалгаа шинжилгээ хийхээс эхлээд өөрийгөө боловсруулах шаардлагатай. Монголд одоогоор зурагт ном гараагүй байна. Үлгэрийн номыг том зурагтай хэвлэн гаргаж буй нь зурагт номыг нэг талдаа орлож буй юм. Номын зураг хүүхэд төсөөлж бодоход төвөгтэй. Тиймээс зурагт номын хувьд хүүхдийн төсөөлөх гэж буй зүйлийг хэлж өгдөгөөрөө онцлогтой. Номын зургийг харсан хүүхэд дараа нь зохиолоо уншаад илүү зохиомжилдог.

-Орчин цагт хүүхдүүдийн сэтгэн бодох чадвар өндөр болсныг хүн бүр ярих болж. Хүүхдүүдийн сэтгэхүйд тохируулан ном бүтээнэ гэдэг томоохон шалгуур болсон гэдэгтэй та санал нийлэх үү?

-Дан цаасан номыг орчин үеийн хүүхдүүд сонирхохоо больсон. Сүүлийн үед хөгжимтэй номыг хүүхдүүд их сонирхож байна. Номон дээр ажиллах хугацаандаа хүүхдэд ном уншиж өгөх ач холбогдлын талаар бяцхан судалсан. Багаасаа ном үзэж байсан хүүхэд том болоод номонд дуртай болдог юм байна. Манай бага охин 4 настай. Охиноо зургаан сартайгаас нь эхлэн номтой танилцуулсан. Номын зургийг үзүүлээд тайлбарлаж өгдөг байлаа. Эхэндээ хүүхэд ойлгохгүй. Яваандаа номонд дуртай болдог юм билээ. Манай охин бусад хүүхдүүдийг бодвол эрт хэлд орсон. Үгийн баялаг ихтэй. Номын дэлгүүр орох дуртай. Тэгэхээр хүүхдийг багаас нь номтой нөхөрлүүлэх хэрэгтэй. Том болоод тухайн хүүхэд ямарваа мэдээллийг уншаад өөрт хэрэгтэй зүйлийг шүүж чаддаг. Ном уншсанаар уран сэтгэмж хөгжинө гээд олон талын ач холбогдолтой.

-Манайд гаргасан хүүхдийн ном гадныхтай харьцуулбал ямар түвшинд явж байна вэ?

- Техник, технологи, материал хийцийн хувьд бид бусадтай эн зэрэгцэж яваа ч дотор талд нь хүүхдэд өгч буй зүйл тун ховор. Өөрөөр хэлбэл мэргэжлийн түвшинд хүрсэн нь ховор юм. Оросод дуутай ном хэвлэгдвэл манайд ч гэсэн гарч л байна. Гэхдээ агуулга цар хүрээний хувьд дэлхийн улс оронтой жишвэл хүүхдийн номны хөгжлөөс хэдэн зуун жилээр хоцорсон. Тухайлбал зурагт ном бол 5-аас доош насны хүүхдүүдийн уран зохиол. Эл номонд хүүхдэд тохиолдолж буй адал явдлыг гаргадагаараа онцлогтой. Таван настай хүүхдэд шийдэж чадахгүй асуудал маш олон бий. Эдгээр асуудлыг шийдэхэд нь туслах зорилгоор дэлхийн улс орнууд зурагт номыг гаргаж байна. Агуулгын хувьд хоцрогдож яваа учраас зохиолч, зураач нар хүүхдийн номын уран бүтээл рүү түлхүү орох шаардлагатай. Тэгж байж бид сайн хөгжинө.

-Тэгвэл гадны хүүхдийн номын агуулгаас тодруулахгүй юу?

-Хятад Оросын хүүхдийн ном маш сайн хөгжсөн, зураг нь тэс өөр байдаг. Германы хүүхдийн номын зураг гэхэд хийсвэр байх жишээтэй. Зураас татаад орхичихсон байдаг. Үүнийг манайхан харвал нэг их тоохгүй. Харин зураач хүний үүднээс харвал биширдэг. Зарим зураачид зөвхөн графикаар зурсан хэрнээ хүний сэтгэлийг хөдөлгөж чаддагаараа гайхалтай. Тухайлбал Мадоннагийн сэдэвчилсэн үлгэр “Англи цэцэгс” номын зураг бол үнэхээр гайхалтай уран бүтээл болсон. Гоёчлол байхгүй хэрнээ өгүүлэмж нь маш тод гарч чадсан. Энэ үлгэрийн номыг хараад өөрсдийн бүтээлтэй харьцуулахад чамлах сэтгэл төрдөг. Гэхдээ манай зохиолчид өөрсдийн хэмжээнд шат шатаар урагшилж байна. Энд тодруулж хэлэхэд улс орны аж амьдралаас шалтгаалаад хүүхдүүдэд зориулсан ном нь өөр өөр байдаг. Тухайлбал Германы зураасан номыг монгол хүүхдүүд хүлээж авах нь бага.

-Хүүхдийн номын зураачийн гол онцлог нь юу вэ. Хүүхдийн зохиол руу ороод хэр өөрчлөгдөж байна вэ?

- Хүүхэд их ажигламтгай, тэдэнд их хайртай болчихдог юм байна. Би аливаа зүйлд их нухацтай ханддаг болсон. Ямар байвал хүүхдийн нүдэнд тусах вэ гэж байнга боддог. Нөхөр бид хоёр зургаа гаргаад зохиолоо бичээд хамгийн түрүүнд охиндоо үзүүлдэг. Нэг хараад босоод яваад өгвөл энэ ер нь биш болжээ гэж дүгнэх жишээтэй. Харин тогтож суугаад харж байвал номоо цааш нь явуулдаг. Дараа нь цэцэрлэг дээр очиж хүүхдүүдэд номоо үзүүлээд анзаарч байвал номоо хэвлэлтэнд өгдөг. Ер нь хүүхэдтэй харьцахгүйгээр ном хийнэ гэдэг бол утгагүй. Тэр бол тэнгэрийн л юм болно гэсэн үг. Тиймээс аль болох хүүхэд рүү ойртсон ном гаргахыг хичээдэг.

Б.Заяа

Монцамэ агентлаг

Б.Нарантулга: Уран бүтээлч хүн хүүхдэд туслах зорилгоор бүтээлээ хийх нь чухал
Tweet
Bolod.mn