Гэвч хүний үйл ажиллагаанд темперамент нь зарим нэг нөлөө үзүүлдэг байна. Суралцагчидын хичээл сурлагадаа хандах байдал, сурлагын амжилт мөн цаашлаад мэргэжилдээ амжилт гаргахад хэрхэн нөлөөлдөг байна. Темперамент / латины temperameotum/ бол хүний үйл явдал, төрх байдал , зан аашинд илрэн гарч буй төрөлхийн шинж чанар юм.темперамент нь хүний сэтгэл санааны орчлон , түүний эрч хүч, хөдөлгөөн хувиралыг тодорхойлсон төрөлхийн шинж чанар юм. Темпераментаар хүний сэтгэцийн үйл ажиллагааны доорх байдал харагддаг.

Үүнд:

1.Сэтгэцийн процессын бий болж явагдах хурд ба тогтвор
2.Сэтгэлийн эрч аяс ,жигд байдал,ямар болох,
3.Сэтгэлийн мэдрэмж ба хөдөлгөөн, зоригийн эрчимтэй байдал ба хүч нь ямар болох зэрэг болно. Темперамент нь хувь хүний ерөнхий төрх байдалд нөлөөлөх болоч тэр хүний нийгмийн учир холбогдлыг тодорхойлохгүй. Нийгэм ёс суртахууны шинж чанар нь адил байлаа ч темперамент нь өөр өөр байж болно.

Сэдвийн үндэслэл болох темперамент

Темпераментийн тухай онол нь аль эрт дээр үед үүсэн гарчээ. Эртний грекийн эмч ,анагаах ухааны эцэг гэж нэрлэгддэг Гиппократ МЭӨ 460-377 онд темпераментыг хүний анатоми-физиологийн болон сэтгэл зүйн хувийн бодгаль онцлог гэж үзэж байсан бөгөөд харин түүний жинхэнэ үндсийг шинжлэх ухааны үндэстэй хараахан тайлбарлаж чадаагүй байна. Хүний биед 4 төрлийн шингэн /цус,салс,шар цөс,хар цөс/ байна гээд тэдгээрийн аль нь их байгаагаар нь темпераментыг тодорхойлно гэсэн онол гаргасан. Мөн мэдрэлийн үндсэн 2 процесс болох хөөрөл саатал хурд хөдөлгөөний байдал, эрч хүч нь оюун ухааны үйл ажиллагааны чадвар сэтгэн бодох хурд, анхаарлын төвлөрөлт хувиралт зэрэгт нөлөөлдөг. Темперамент нь суралцагчдын анхааралд хэрхэн нөлөөлж байгааг судлан холерик:, сангвиник, флегматик, меланхолик гэж ангилдаг. Жишээ нь: Холерик темпераменттай хүүхэд нь дур сонирхолтой ажилдаа анхаарлаа хүчтэй төвлөрүүлдэг бас анхаарал нь хуваарилахдаа сайн байв. Харин энэ үед анхаарал нэг зүйлээс нөгөөд шилжин хувирахдаа амархан биш байдаг аж. Флегматик: хүүхдийн онцлог нь ямар нэгэн ажил хичээлд нэлээд бат тогтвортой боловч хуваарилалт нь сангвиникээс хамаагүй бага байсан байна. Сангвиник: темпера менттай хүүхдийн анхаарал төвлөрөхдөө сайн иймээс ч ангид болж буй бүх ажил төрөлд тэгш оролцох боломжтой байдаг байна. Харин нэг л янзын буюу сонирхол багатай ажилд сангвиник хүүхдүүдийн анхаарал хурдан саридаг байна. Меланхолик: темпераменттай хүүхдийн анхаарал нь хэд хэдэн зүйлд хуваарилагдан зохицуулагдахдаа муу, иймээс ч олон болж байгаа зүйлийг мэдэлгүй өнгөрөх нь олонтаа байдаг байна. Энэ темпераменттай хүүхдийн анхаарлын гадаад илрэл нь бүдэг, хичээл сонсож байхдаа хөдөлгөөн үймүүлэлт багатай байдаг. гэж сэтгэл судлалын ухааны доктор Д.Санжжав тэмдэглэсэн байдаг. Тэгвэл хүүхэд суралцахад ийнхүү нөлөөлдөг юм бол ажил мэргэжилдээ хэрхэн нөлөөлдөг талаар судлаачид судалсан байдаг байна.

Асуултаа анхааралтай уншаад зөвхөн өөрөө үнэн зөвөөр хариулаарай. Тэгж гэмээнэ таны зан төлөв хамгийн зөв тодорхойлогдох болно. Дараах асуултуудын 15-аас дээш асуултанд тийм гэж хариулсан бол та єєрийнхєє зан характерийг олж чадна. Доорхи асуултын 16-20 нь “+” бол та тэр темпераментад харъяалагдана.

Холерик

1. Тогтворгvй байна хєдлєж гар хурууг орoлддог.

2. Омогтой огцом ууртай.

3. Тэвчээргvй биеэ барьж чаддаггvй.

4. Шийдэмгий санаачлагатай.

5. Зєрvvд

6. Mаргаанд цэцэн дийлэх гэж оролддог

7. Yе vе гэнэтийн vсрэнгvй байдлаар тvргэн ажилладаг

8. Ний нуугvй шулуун шударга

9. Аз турших дуртай

10. Єсєрхєж уурлах нь олон

11. Сэтгэлийн хєдєлгєєнтєй, хэл яриа огцом тvргэн

12. Хэрvvлч зодоонч

13. Бусдын дутагдлыг тэвчиж чаддаггvй.

14. Тvрэмгий дээрэнгvй захирангуй

15. Гар нvvрний хєдєлгєєн и

16. Тvргэн бодож шийддэг

17. Шинэ зvйлд удаан дасдаг

18. Зорилгодоо тууштай хvрдэг

19. Алхаа гишгээ огцом тvргэн

20. Ааш зан тvргэн хувьсаж єєрчлєгддєг.

Сангвиник

1. Хєгжилтэй баяр баясгалантай, чанга хєхєрдєг
2. Эрч хvчтэй ажилсаг
3. Эхлэснээ дуусгахгvй орхих нь элбэг
4.Єєрийгєє хэт vнэлдэг
5. Аливааг тvргэн ойлгож тусгаж авдаг
6. Сониуч тогтвортой.
7. Аливаад зовж шаналах нь бага
8. Ямар ч нєхцєлд амархан дасаж зохицдог
9. Шинэлэг ажилд дуртай
10. Сонирхолгvй юмнаасаа амархан хєндийрч холддог
11. Нэг ажлаас нєгєєд амархан шилжиж зохицдог
12. Зохион байгуулах дуртай
13. Нийтэч , уриалгахан, нэрлэхэж эмээдэггvй
14. Тэсвэртэй тууштай, ажиллах чадвар сайн
15. Нvvр гарын хєдлєгєєн оролцуулан тvргэн чанга ярьдаг
16. Биеэ барьж эзэмдэхдээ сайн
17. Цовоо сэргэлэн ааш зантай
18. Тvргэн унтаж амархан сэрдэг
19. Эмх цэгц муу, Юмыг яарч шийддэг
20.Заримдаа єнгєц хийсвэр шийддэг
Флегматик

1. Эмх журамтай , Нямбай
2. Аливаад ул суурьтай ханддаг
3. Болгоомж бодлготой
4. Хvлээцтэй
5. Хоосон чалчих дургvй , Yг дуу цєєтєй
6. Сэтгэлийн хєдлєгєєн бага, Хэл яриа жигд тогтуун
7. Нvvр гарын хєдлєгєєн бага
8. Удаан ойлгож сайн тогтоодог.
9. Эхлэснээ гvйцээдэг
10. Хvч чадлаа дэмий vрдэггvй
11. Хэвшсэн дэг журмаа хатуу мєрддєг
12. Сэтгэлийн хєдлєгєєнєє барьж чаддаг
13. Сайшаал шvvмжлэлд эмзэг
14. Єєрийгєє дооглох шоолохыг тоодоггvй
15. Сонирхол харьцаа тогтвортой
16. Нэг vйлээс нєгєєд шилжихдээ удаан
17. Хvн бvртэй жигд харьцдаг
18. Шинэ нєхцєлд дасч зохицохдоо бэрхшээдэг
19. Зовлон євчинд тэвчээртэй
20. Уур уцааргvй
Меланхолик

1. Бvрэг ичимхий
2. Шинэ нєхцєлд сандарч тэвддэг
3. Танихгvй хvнээс бишvvрхэж бэрхшээдэг
4. Хvчиндээ итгэхгvй бэрхшээдэг
5. Ганцаардыг амархан давдаг
6. Амжилтгvй зvйлд амархан гутарч, Сэтгэлээр унадаг
7. Бодлогоширч гиеvvрхэх дуртай
8. Амархан ядардаг
9. Хэл яриа сул зєєлєн
10. Ярьж буй хvнийхээ зан тєлєвт зохицдог
11. Єрєвч эмзэг уян сэтгэлтэй
12. Сайшаал шvvмжлжлд мэдрэмтгий
13. єєртєє болон бусдад єндєр шаардлага тавьдаг
14. Хардаж сэрдэх талтай
15. Євчин зовлонд эмзэг
16. Хэт гомдомтгой
17. Бодол саналаа бусадтай хуваалцдаггvй, нийтэч биш
18. Идэвхи санаачилга багатай
19. Дуулгавартай хvлцэнгvй
20. Бусдаар туслуулж єрєвдvvлэх дуртай

Сангвиник : Сайн тал нь нийтэч, эвсэг, цайлган, авхаалжтай, шинэ зvйл рvv тэмvvлдэг. Удаан хугацаагаар оюуны болон биеийн хєдєлмєр хийх чадвартай. Мэдээллийг тvргэн хvлээн авч ойлгодог. Ямар нэг зvйлд дасан зохицохдоо амархан. Хvмvvстэй хэл амаа амархан ололцдог. Жаргал, зовлонг хvлээн авдаг. Мэдрэмтгий сэтгэлийн хєдєлгєєнтэй, алхаа, гишгээ хєнгєн. Сул тал нь саваагvй, хэрэгт дуртай, хvмvvсийн уур дургvйцлийг хvргэдэг. Сониуч, замбараагvй, салан, хєнгємсєг, єнгєц гэх мэт.

Флегматик : Сайн тал нь тэсвэр, тэвчээртэй, хvлээцтэй, буурь суурьтай, юмыг гvнзгий боддог, ойлгож тогтоосон зvйлээ мартдаггvй, хэвшмэл амьдралд дуртай, бодлоготой. Сул тал нь хашир, дасан зохицдоггvй, хvн гуйдаггvй, юмны эвийг олдоггvй, залхуу, шинэ юманд тэмvvлдэггvй, хvлээж авдаггvй. Сэтгэлийн хєдєлгєєн багатай. Хєдєлж яддаг.

Холерик: Сайн тал нь тэсвэр тэвчээр сайн, тvргэн авхаалжтай, шударга, сэтгэлийн хєдєлгєєнтэй, темп сайн, эрч хvчээ дайчлан хийдэг, дайчин, тууштай. Сул тал нь шаралхуу, эв дvй олохдоо муу, харилцаанд нєхцєл байдалд амархан зохицдоггvй, зєрvvд, єєрийнхєєрєє, эв хавгvй, дээрэлхvv, тvрэмгий, зальтай.

Меланхолик : Сайн тал нь хариуцлагтай, нямбай, цэвэрч, vерхэл нєхєрлєл, хайр дурлалд vнэнч, ганцаараа байх дуртай, дуугай дотогшоо зантай. Сул тал нь зєєлєн, намуун, эмзэг, єрєвчхєн, уярамтгай, дуулгавартай, гутрамтгай, аймхай, хулчгар, євчин зовлонд эмзэг.

Та ингээд єєрийнхєє сэтгэл зvйг танин мэддэг боллоо. Єєртєє итгэлтэй, єєдрєг байгаарай.