Шүүх байгуулах тухай хуулийн дагуу та бидний мэдэх дүүргүүдийн шүүхийн байр, бүтэц, зохион байгуулалтад томоохон өөрчлөлт оржээ. Хуучнаар та Сүхбаатар дүүрэгт гэмт халдлагад өртсөн эсвэл энэ дүүрэгт амьдрах иргэн Балданд зээлүүлсэн мөнгөө эргүүлж авч чадахгүй байна гээд дүүргийн шүүхэд хандаж хэрэг, маргаанаа шийдүүлдэг байсан. Тэгвэл одоо шинэ бүтцийн дагуу энэ дүүрэгт очихгүй. Тодруулбал, нийслэлийн төвийн зургаан дүүргийн шүүхийг зүүн болон баруун бүс гэж хуваажээ. Энэ нь ердөө хоёрхон дүүргийн шүүхийн байранд очиж хэрэг маргаанаа шийдүүлэх болж байгаа юм. Хэрэв иргэн та Чингэлтэй дүүрэгт явахдаа цүнхээ булаалгасан гэж үзвэл Баянзүрх дүүргийн шүүхээр хэргээ шийдүүлнэ.

Мэдээж цагдаа болон хяналт тавих прокурор нь үндсэн харъяаллын дагуу байна. Иргэний хэргийн тухайд Баянгол дүүргийн дугаар хорооны иргэн Дулмаад эд хөрөнгийн маргаан үүслээ гэвэл Хан-Уул дүүргийн шүүхэд хянан хэлэлцэх нь. Тэгвэл Багануур болон Налайх дүүргийн эрүүгийн хэргийн шүүх өөрийн харъяалалын хэрэг маргаанаас гадна Төв аймгийн зарим сумдын хэргийг хянан хэлэлцэнэ. Тухайлбал, Багануур дүүргийн эрүүгийн хэргийн шүүх Төв аймгийн Мөнгөнморьт, Баяндэлгэр сумд, Хэнтий аймгийн Цэнхэр-Мандал сумын харъяалалтай хэргийг, Налайх дүүргийн шүүх Багахангай дүүрэг болон Төв аймгийн Баян, Баянжаргалан, Эрдэнэ сумын харъяалалтай хэргийг хэлэлцэнэ. Энэ мэтчилэн харъяа дүүргээр биш баруун, зүүн бүс болон Багануур, Налайх дүүргийн шүүхийн нэр заасан хаягаар та эрх зүйн маргаанаа шийдүүлэх юм. Хамгийн гол нь хуучин цагт эрүү, иргэн ялгаагүй дүүргийнхээ шүүхийн байрандаа хянан хэлэлцдэг байсан бол одоо хоёр шүүхээр шийдвэрлэхээр болж байгаа юм. Харин орон нутгийн анхан шатны шүүх нь хуучин байрандаа иргэдийн гомдол, саналыг хүлээж авна. Мэдээж бас нэршил нь өөрчлөгдөж байгаа.

Дундговь аймгийн Сайнцагаан сум дахь анхан шатны шүүх гэж нэрлэдэг байсан бол одоо Сум дундын 11 дүгээр шүүх гэж нэрлэжээ. Хуульд заасан ёсоор бол нийтдээ 30 хүртэлх дүгээр шүүхтэй. Та өргөдөл гомдол гаргахдаа ч гэсэн энэхүү шинэ хаягаар нь хаяглаж бичих ёстойг шүүгчид сануулж байна. Гэхдээ хожим энэ шүүхүүдийн байршил дахин өөрчлөгдөх төлөвтэй. Учир нь тойргийн шүүхийн байрыг өөрчилж Баянгол дүүргийн 20 дугаар хороо болон Баянзүрх дүүргийн 11 дүгээр хороо буюу “Ургах наран” хорооллын ойролцоо иж бүрэн хоёр цогцолбор барихаар төлөвлөж буйгаа Хууль зүйн сайд Х.Тэмүүжин танилцуулж байгаа юм. Харин нийслэлийн давж заалдах шатны Эрүүгийн хэргийн шүүхэд нийслэлийн есөн дүүргээс гадна Төв аймгийн Зуунмод, Алтанбулаг, Баян-Өнжүүл, Баянцогт, Баянцагаан, Баянхангай, Бүрэн, Дэлгэрхаан, Сэргэлэн, Лүн, Өндөрширээт, Архуст, Аргалант, Цээл, Баянчандмань, Заамар, Угтаалцайдам, Мөнгөнморьт, Баяндэлгэр, Баян, Эрдэнэ, Баянжаргалан сумд, Хэнтий аймгийн Цэнхэр-Мандал сумынхан хандах ёстой юм байна. Ингээд уншигч танд ойлгомжтой байхын тулд шинэчлэгдсэн бүтцийг зургаар болон хүснэгтээр үзүүлэв.

Шинэчлэн зохион байгуулагдсаи шуүхуүдийн шинэ байршил

№		Аймаг, хотын нэр	Шүүхийн нэр	Байрших газрын нэр, байр	Шүүх байрлах байр /хуучин нэрээр/	Харъяалах нутаг дэвсгэр	Холбоо барих утас
	1.	Улаанбаатар хот	Хяналтын шатны шүүх	Улаанбаатар Хот	Улсын дээд шүүх	Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	261698
	1.	Улаанбаатар хот	Захиргааны хэргийн давжзаалдах шатны шүүх	Улаанбаатар хот	Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн байр	Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70130104
	2.		Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны 10 дугаар шүүх		Нийслэлийн шүүхийн байранд	Нийслэлийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж болон Төв аймгийн Зуунмод. Алтанбулаг. Баян- Өнжүүл, Баянцогт, Баянцагаан. Баянхангай, Бүрэн, Дэлгэрхаан. Сэргэлэн. Лүн. Өндөрширээт. Архуст, Аргалант. Цээл. Баянчандмань. Заамар. Угтаалцайдам, Мөнгөнморьт, Баяндэлгэр, Баян. Эрдэнэ, Баянжаргалан сумд. Хэнтий аймгийн Цэнхэр-Мандал сум	320791
	3.		Иргэний хэргийн давж заапдах шатны 10 дугаар шүүх
	1.	Улаанбаатар хот	Захиргааны хэргийн анхан шатны 20 дугаар шүүх	Улаанбаатар хот	Нийслэлийн Захиргааны хэргийн шүүхийн байранд	Нийслэлийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	331061
	1.		Дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны 1 дүгээр шүүх		Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн шүүхийн байранд	Нийслэлийн Баянзүрх. Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүрэг	263446
	1.		Дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны 1 дүгээр шүүх		Баянзүрх дүүргийн шүүхийн байранд		450329
	1.		Дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны 2 дугаар шүүх		Хан-Уул дүүргийн шүүхийн байр болон Засаг даргын Тамгын газрын байранд	Нийслэлийн Баянгол. Хан-Уул. Сонгинохайрхан дүүрэг	70131891
	1.		Дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны 2 дугаар шүүх		Сонгинохайрхан, Баянгол дүүргийн шүүхийн байранд		687596
	1.		Дүүртйн Иргэний хэргийн анхан шатны 3 дугаар шүүх	Багануур дүүрэг	Багануур дүүргийн шүүхийн байранд	Нийслэлийн Багануур дүүрэг болон Төв аймгийн Мөнгөнморьт, Баяндэлгэр сумд, Хэнтий аймгийн Цэнхэр-Мандал сум	70212094
	2.		Дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны 3 дугаар шүүх
	1.		Дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны 4 дүгээр шүүх	Налайх дүүрэг	Налайх дүүргийн шүүхийн байранд	Нийслэлийн Налайх, Багахангай дүүрэг болон Төв аймгийн Баян. Баянжаргалан, Эрдэнэ сумд	70232518
	2.		Дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны 4 дүгээр шүүх
	1.	Дорнод аймаг	Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны 1 дүгээр шүүх	Хэрлэн сум /Дорнод аймаг/	Дорнод аймгийн шүүхийн байранд	Дорнод, Сүхбаатар аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж болон Хэнтий аймгийн Цэнхэр- Мандал сумаас бусад засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70582228
	2.		Иргэний хэргийн
			давж заалдах шатны 1 дүгээр шүүх
	3.		Сум дундын 10 дүгаар шүүх			Дорнод аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж
	4.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 8 дугаар шүүх
	1.	Дорноговь аймаг	Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны 2 дугаар шүүх	Сайншанд сум /Дорноговь аймаг/	Дорноговь аймгийн шүүхийн байранд	Дорноговь, Говьсүмбэр аймгийн засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж болон Дундговь аймгийн Баянжаргалан, Цагаандэлгэр сумд	70522418
	2.		Иргэний хэргийн давж заапдах шатны 2 дугаар шүүх
	3.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 7 дугаар шүүх			Дорноговь аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж
	4.		Сум дундын 8 дугаар шүүх			Дорноговь аймгийн Алтанширээ, Дэлгэрэх, Сайхандулаан. Мандах, Хөвсгөл, Хатанбулаг. Сайншанд сумд
	5.		Сум дундын 9 дүгээр шүүх	Замын-Үүд сум /Дорноговь аймаг/	Замын-Уүд сум дахь сум дундын 2 дугаар шүүхийн байранд	Дорноговь аймгийн Улаанбадрах. Эрдэнэ, Өргөн. Замын-Үүд сумд	43310
	1.	Өмнөговь аймаг	Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны 3 дугаар шүүх	Даланзадгад сум /Өмнөговь аймаг/	Өмнөговь аймгийн шүүхийн байранд	Өмнөговь аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж болон Дундговь аймгийн Баянжаргалан. Цагаандэлгэр сумдаас бусад засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70532946
	2.		Иргэний хэртйн давж заапдах
			шатны 3 дугаар шүүх
	3.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 12 дугаар шүүх			Өмнөговь аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж
	4.		Сум дундын 15 дугаар шүүх			Өмнөговь аймгийн Баяндалай, Булган, Гурвантэс, Даланзадгад, Мандал-Овоо. Номгон, Ноён. Сэврэй, Ханхонгор. Хүрмэн. Цогт-Овоо сумд
	5.		Сум дундын 16 дугаар шүүх	Ханбогд сум /Өмнөговь аймаг/	Ханбогд сумын шүүхийн байранд	Өмнөговь аймгийн Баян-Овоо. Манлай, Цоггцэций, Ханбогд сумд	70535171
	1.	Өвөрхангай аймаг	Эрүүгийн хэргийн давж заапдах шатны 4 дүгээр шүүх	Арвайхээр сум /Өвөрхангай аймаг/	Өвөрхангай аймгийн шүүхийн байранд	Өвөрхангай, Архангай. Баянхонгор аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж болон Төв аймгийн Эрдэнэсант сум	70327628
	2.		Иргэний хэргийн давж заалдах шатны 4 дүгээр шүүх
	3.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 13 дугаар шүүх			Өвөрхангай аймгийн засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж
	4.		Сум дундын 17 дугаар шүүх			Өвөрхангай аймгийн Баруунбаян- Улаан. Богд. Уянга. Тарагт. Гучин-Ус, Зүүнбаян-Улаан, Нарийнтээл, Хайрхандулаан. Сант. Төгрөг. Баянгол. Арвайхзэр сумд
	5.		Сум дундын 18 дугаар шүүх	Хархорин сум /Өвөрхангай аймгийн/	Хархорин сум дахь сум дундын 2 дугаар шүүхийн байранд	Өвөрхангай аймгийн Хархорин. Хужирт, Бат-Өлзий, Есөнзүйл, Өлзийт, Бүрд. Баян-Өндөр сумд болон Төв аймгийн Эрдэнэсант сум	70327488
	1.	Завхан аймаг	Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны 5 дугаар шүүх	Улиастай сум /Завхан аймаг/	Завхан аймгийн шүүхийн байр	Завхан. Говь-Алтай аймгийн засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70463630
	2.		Иргэний хэргийн давж заалдах шатны 5 дугаар шүүх
	3.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 10 дугаар шүүх			Завхан аймгийн засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж
	4.		Сум дундын 12 дугаар шүүх			Завхан аймгийн Улиастай, Алдархаан. Дөрвөлжин. Завхан мандал. Идэр. Отгон, Ургамал, Цагаанхайрхан, Цагаанчулуут, Цэцэн- Уул, Сантмаргац, Сонгино, Шилүүстэй, Яруу. Эрдэнэхайрхан сумд
	5.		Сум дундын 13 дугаар шүүх	Тосонцэнгэл сум	Тосонцэнгэл сум дахь Сум дундын 2 дугаар шүүхийн байранд	Завхан аймгийн Тэс, Баянтэс. Баянхайрхан. Асгат, Түдэвтэй, Нөмрөг. Тэлмэн, Их-Уул, Тосонцэнгэл сумд	70468081
	1.	Ховд аймаг	Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны 6 дугаар шүүх	Жаргапант сум /Ховд аймаг /	Ховд аймгийн шүүхийн байранд	Баян-Өлгий, Увс. Ховд аймгийн засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн бүх кэгж	70433912
	2.		Иргэний хэргийн давж заалдах шатны 6 дугаар шүүх
	1.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 17 дүгаар			Ховд аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж
			шүүх
	2.		Сум дундын 25 дугаар шүүх			Ховд аймгийн Дөргөн. Буянт, Дарви. Дуут. Жаргапант, Зэрэг. Манхан, Мянгад. Чандмань, Эрдэнэбүрэн, Ховд сумд
			Сум дундын 26 дугаар шүүх	Булган сум /Ховд аймаг/	Булган сум дахь сум дундын 2 дугаар шүүхийн байранд	Ховд аймгийн Булган. Алтай, Үөнч, Цэцэг. Мөст, Мөнххайрхан сумд	70436261
	1.	Орхон аймаг	Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны 7 дугаар шүүх	Баян-Өндөр сум / Орхон аймаг /	Орхон аймгийн шүүхийн байранд	Булган. Орхон аймгийн засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70356039
	2.		Иргэний хэргийн давж заалдах шатны 7 дугаар шүүх
	3.		Сум дундын 14 дүгээр шүүх			Орхон аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж
	4.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 11 дүгээр шүүх			Булган, Орхон аймгийн засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж
	1.	Хөвсгөл аймаг	Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны 8 дугаар шүүх	Мөрөн сум / Хөвсгөл аймаг/	Хөвсгөл аймгийн шүүхийн байранд	Хөвсгөл аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70383257
	2.		Иргэний хэртйн давж заалдах шатны 8 дугаар шүүх
	3.		Сум дундын 27 ДУгаар шүүх
	4.		Захиргааны хэргийн анхан
			шатны 18 дугаар шүүх
	1.	Дархан-Уул аймаг	Эрүүгийн хэргийн давж заапдах шатны 9 дүгээр шүүх	Дархан сум /Дархан-Уул аймаг/	Дархан-Уул аймгийн шүүхийн байранд	Дархан-Уул, Сэлэнгэ аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж болон Төв аймгийн Сүмбэр. Жаргалант. Борнуур, Батсүмбэр сумд	70355162
	2.		Иргэний хэртйн давж заалдах шатны 9 дүгээр шүүх
	3.		Сум дундын 7 дугаар шүүх			Дархан-Уул аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж
	4.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 6 дугаар шүүх			Дархан-Уул, Сэлэнгэ аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж
	1.	Архангай аймаг	Сум дундын 1 дүгээр шүүх	Эрдэнэбулган сум / Архангай аймаг/	Архангай аймгийн шүүхийн байранд	Архангай аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70332942
	2.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 1 дүгээр шүүх
	1.	Баян-Өлгий аймаг	Сум дундын 2 дүгаар шүүх	Өлгий сум / Баян-Өлгий аймаг/	Баян-Өлгий аймгийн шүүхийн байранд	Баян-Өлгий аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70423512
	2.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 2 дугаар шүүх
	1.	Баянхонгор аймаг	Сум дундын 3 дүгаар шүүх	Баянхонгор сум /Баянхонгор аймаг/	Баянхонгор аймгийн шүүхийн байранд	Баянхонгор аймгмйн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70440554
	2.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 3 дугаар шүүх
	1.	Г овь-Алтай аймаг	Сум дундын 5 дугаар шүүх	Есөнбулаг сум / Говь-Алтай аймаг/	Говь-Алтай аймгийн шүүхийн байранд	Говь-Алтай аймгийн засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70484175
	2.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 4 дүгээр шүүх
	1.	Г овьсүмбэр аймаг	Сум дундын 6 дугаар шүүх	Сүмбэр сум / Говьсүмбэр аймаг/	Говьсүмбэр аймгийн шүүхийн байранд	Говьсүмбэр аймгийн засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70543129
	2.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 5 дугаар шүүх
	1.	Дундговь аймаг	Сум дундын 11 дүгзэр шүүх	Сайнцагаан сум / Дундговь аймаг/	Дундговь аймгийн шүүхийн байранд	Дундговь аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70593016
	2.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 9 дүгээр шүүх
	1.	Сүхбаатар аймаг	Сум дундын 19 дүгээр шүүх	Баруун-Урт сум / Сүхбаатар аймаг/	Сүхбаатар аймгийн шүүхийн байранд	Сүхбаатар аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70518447
	2.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 14 дүгээр шүүх
	1.	Төв аймаг	Сум дундын 23 дугаар шүүх	Зуунмод сум /Төв аймаг/	Төв аймгийн шүүхийн байранд	Төв аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70272421
	2.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 15 дугаар шүүх
	1.	Увс аймаг	Сум дундын 24 дүгээр шүүх	Увс аймаг /Улаангом сум/	Увс аймгийн шүүхийн байранд	Увс аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70452484
	2.		Захиргааны хэргийн анхан
			шатны 16 дугаар шүүх
	1.	Хэнтий аймаг	Сум дундын 28 дугаар шүүх	Хэрлэн сум / Хэнтий аймаг/	Хэнтий аймгийн шүүхийн байранд	Хэнтий аймгийн Мөрөн. Дэлгэрхаан, Жаргалтхаан.Өмнөдэлгэр. Батширээт. Биндэр. Баян-Адарга. Дадал. Норовлин. Баян-Овоо. Батноров. Хэрлэн сумд	70562191
	2.		Захиргааны хэргийн анхан шатны 19 дүгээр шүүх
	3.		Сум дундын 29 дугаар шүүх	Бор-Өндөр сум /Хэнтий аймаг/	Бор-Өндөр сум дахь сум дундын 2 дугаар шүүхийн байранд	Хэнтий аймгийн Галшар. Баянмөнх. Дархан. Бор-Өндөр сумд Дорноговь аймгийн Иххэт сум	70567006
	1.	Булган аймаг	Сум дундын 4 дүгзэр шүүх	Булган сум /Булган аймаг/	Булган аймгийн шүүхийн байранд	Булган аймгийн засаг захиргаа. нутаг дэвсгэрийн бүх нэгж	70342204
	1.	Сэлэнгэ аймаг	Сум дундын 20 дугаар шүүх	Сүхбаатар сум / Сэлэнгэ аймаг/	Сэлэнгэ аймгийн шүүхийн байранд	Сэлэнгэ аймгийн Алтанбулаг. Зүүнбүрэн. Ерөө. Түшиг. Шаамар. Хүдэр, Жавхлант. Цагааннуур. Хушаат. Сүхбаатар сумд	70362249
	2.		Сум дундын 21 дүгээр шүүх	Мандап сум / Сэлэнгэ аймаг/	Мандал сум дахь сум дундын 2 дугаар шүүхийн байранд	Сэлэнгэ аймгийн Мандап. Баянгол сумд. Төв аймгийн Сүмбэр. Жаргалант. Борнуур. Батсүмбэр сумд	43905
	3.		Сум дундын 22 дугаар шүүх	Сайхан сум / Сэлэнгэ аймаг/	Сайхан сум дахь сум дундын 3 дугаар шүүхийн байранд	Сэлэнгэ аймгийн Орхон. ОРхонтуул. Баруунбүрэн. Сант. Сайхан сумд	70368133