сүүлийн хэдэн жил хангалттай олон төсөл хөтөлбөр баталсан ч дуусах янзгүй, харин ч олширсоор байгаа. Харамсалтай нь, бүрэн хэрэгжиж тууз хайчилж байгаа нь ховор. Ам.долларын ханш, өргөн хэрэглээний барааны үнэ дээр дуулгах сайхан мэдээ байхгүй нэлээд хугацаа өнгөрч байна. Гэхдээ өнгөрсөн долоо хоногт “чухал мессэж өгсөн” гэж хэлж болох хэд, хэдэн үйл явдал болсон юм. Засгийн газраас эрчим хүчний салбарт хийхээр төлөвлөсөн ажлуудын гүйцэтгэгч тодорч, хамтран ажиллах гэрээнд гарын үсэг зурсныг тэдгээрийн эхэнд онцолж байна.

Бид өөрсдөө чадна

Эрчим хүчний салбар өнгөрсөн өвөл хөдөө орон нутгийн хэрэглэгчдийн цахилгааныг арай их, хотын хэрэглэгчдийнхийг арай бага хязгаарласаар арай гэж урин цагтай золгоод байгаа билээ.

Хөхүүрийн ам наашилсан ч хэдхэн сарын дараа хүйтний ам наашилна. Засгийн газраас энэ салбарт явагдах бүтээн байгуулалтын ажлаа эрчимжүүлж эхэлжээ. Засгийн газрын “Шинэ бүтээн байгуулалт” дунд хугацааны хөтөлбөрийн хүрээнд нийслэлийн дулаан, цахилгааны хангамжийг сайжруулах зорилгоор 2014 онд эрчим хүчний салбарт хийгдэх бүтээн байгуулалтын найман ажлыг хэрэгжүүлэхэд бэлэн болж, өнгөрсөн пүрэв гарагт ЭХЯ, Монгол Улсын Хөгжлийн банк, аж гүйцэтгэгч аж ахуйн нэгжүүдийн төлөөлөл ажил гүйцэтгэх гэрээнд гарын үсэг зурлаа. Төр уг нь хийх ажлаа биш, хийсэн ажлаа илүү сурталчлах ёстой. Гэхдээ биелэлтийг нь хүлээсээр мартчихдаг бусад төсөл хөтөлбөрүүдийг бодвол энэ удаагийн “ёслол” арай бодитой. Өөрөөр хэлбэл, ихэнх нь ирэх өвлөөс өмнө хийгдэх ажлууд юм. Нүдэнд дулаахан харагдсан бас нэг шалтгаан нь гүйцэтгэгч нь дандаа дотоодын компаниуд байсных юм. Өмнө нь бид Японоос буцалтгүй тусламж, хөнгөлөлттэй зээл авч “ТЭЦ 4”-ийнхөө хүчин чадлыг нэмэгдүүлдэг байсан. Гадны зээл “шахаа”, “нэмүү өртөг”-өөр дүүрсэн байдгийг бодолцвол бид хөнгөлөлттэй гэхээсээ илүү алдаж байсан байж ч мэднэ. Тэгвэл энэ удаа төлөвлөсөн найман ажлыг "Нью Прогресс", "М-Си-Эс Интернэйшнл", "Энергосервисмонтаж”, "Альянс-Тех"-"Тэргүүн инвест" ХХК-ийн түншлэл, "Мегадэнки"-"Смарт-Крафт" ХХК-ийн түншлэл, "БСД-Од", "Гкал", “Хасу мегаватт” ХХК гэсэн найман компани, түншлэл хийж гүйцэтгэхээр боллоо. Боломжтой нь бие даагаад, боломжгүй зарим нь хамтраад бүтээн байгуулалтын ажлаа өөрсдөө хийж байгаа нь дэвшил юм. Дээрх ажлууд хийгдсэнээр ТЭЦ 3-ын хүчин чадал 50 МВт, ТЭЦ 4-ийн хүчин чадал 210 МВт-аар нэмэгдэж, 300 Гкал хүчин чадалтай “Амгалан” дулааны станц ашиглалтад орох юм.

“Найман хувийн зээл” цаашид үргэлжилнэ

Хөгжлийн банк Монголын ипотекийн корпорацид хувь эзэмшихээр болж, 10 хүртэлх тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийхээр болсон таатай үйл явдал өнгөрсөн долоо хоногт боллоо. Энэ нь олны дунд тархаад байсан “Найман хувийн хүүтэй орон сууцны зээл зогсох гэнэ” гэсэн цуу яриаг бага ч гэсэн хазаарлаж өгөх ши болов. Хөрөнгө оруулалт татна гэдэг Ипотекийн корпораци цаашид тогтвортой үйл ажиллагаа явуулах боломж бүрдэж байна гэсэн үг билээ. Гэхдээ зөвхөн дотоод гэлтгүй гадаадын эх үүсвэрээс хөрөнгө оруулалт татвал илүү ашигтай гэдэг нь ойлгомжтой билээ. Монголын ипотекийн корцорацийн нийт хувьцаанаас Монголбанк 2.81, Төрийн банк мөн 2.81, арилжааны найман банк нийтдээ 94.38 хувийг тус тус эзэмшдэг бол Хөгжлийн банк нэмэлт 2.5 сая ширхэг хувьцааг худалдан авснаар тус банкны хувь эзэмшил нь 14.88 хувь болж байна.

“Mongolia Mining 2014”-ийн бэлтгэл ажил хангагдаж байна

Энэ жил тав дахь удаагаа зохион байгуулагдах “Mongolia Mining” үзэсгэлэнгийн бэлтгэл ажил өнгөрсөн долоо хоногт ид үргэлжилж байлаа. 2009 оноос зохиогдсон уг үзэсгэлэн өмнө нь дөрвөн удаа болоход давхардаагүй тоогоор 50-иад орны компани оролцсон байдаг аж. Харин энэ жил 16 орны 120-иод компани оролцож, бүтээгдэхүүнээ сурталчилахаа мэдэгдсэн учир зохион байгуулагчдад ийнхүү ажил ундруулж орхисон байна. Монголын уул уурхайн салбарт бүтээгдэхүүнээ нийлүүлэх хүсэлтэй гадны компаниуд энэ үзэсгэлэнд оролцдог гэдгийг бодолцвол энэ жил тус салбарт хөрөнгө оруулалт нэмэгдэх магадлал байгаа бололтой. Хэрвээ мөнгөгүй гэж бодсон бол ийм олон орон хаа байгаа Монголыг зорьж ирэхгүй байсан биз. Оролцогчдын тоо нэмэгдсэн учир зохион байгуулагчид нь илүү том байгууламжийн эрэлд гарч, Буянт-Ухаа цогцолборыг сонгоод бэлтгэл ажлаа үргэлжлүүлж байна.

Хүлэмжийн аж ахуй эрхлэгчдийг дэмжинэ

Засгийн газар импортыг орлох бүтээгдэхүүн, экспортыг дэмжих төслийг их наядаар санхүүжүүлж байгаа. Тэгвэл хүлэмжийн аж ахуй хэрэглэгчид энэхүү их наядаас хүртэх боломжтой боллоо. Улаанбаатар хот, бусад аймаг, хотуудад өвлийн шилэн болон нарны халаалттай хүлэмжүүдийг байгуулахад зээлийн дэмжлэг үзүүлэх ажлуудыг хийхээр болсон байна. Манай эрх баригчид цаашдаа өргөст хэмх, улаан лооль, амтат чинжүү, гүзээлзгэнэ болон төрөл бүрийн навчит ногоог тарих, дотоодын хэрэглээний тодорхой хувийг хангах, цаашдаа энэ төрлийг ногоог гаднаас импортлохгүй байхад анхаарах гэнэ. Энэ ажлын хүрээнд “Чацаргана” хөтөлбөрийг эрчимжүүлж, алим, чавга, интоор, бөөрөлзгөнө, гүзээлзгэнэ, үхрийн нүдний аж ахуй байгуулахад зээлийн дэмжлэг үзүүлэх, чацарганы суулгац зээлээр олгох төслийн сонгон шалгаруулалтыг Үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн яамнаас зарлаад байна.

Хөрөнгийн биржийг “Лондончлох” ажил үргэлжлэх үү

Хөрөнгийн биржийг Лондонгийн хөрөнгийн биржийн стандартад нийцүүлэх ажил одоогоос гурван жилийн өмнө сүр дуулиантай эхэлж байсан билээ. Гэвч харамсалтай нь “Сахил хүртээд шал дордов” гэгч болж, Монголын хөрөнгийн бирж өнөөдөр амьсгал хураахдаа тулаад байна. “Лондончлох” ажил эхэлж байх үед эсэргүүцэж байсан хүмүүсийн бах тав ханаж байгаа бололтой. Уг нь бол дэлхийн стандарт хаана ч адил баймаар, гэтэл Монголд болдоггүй бололтой. “Дураараа дургидаг” боломжийг нь хязгаарласных ч байж мэднэ, брокер дилерийн компаниудын тоо буурч, хийгдэж байгаа арилжаа нь урьдынхтай зүйрлэхээргүй болжээ. Өнгөрсөн долоо хоногийн лхагва гарагт хөрөнгө оруулагчид нийт зургаан сая 824 мянга 489 төгрөгийн хувьцаа худалдан авсан нь урьд өмнөх өдрүүдийнхтэй харьцуулахад огцом буурсан үзүүлэлт байв. Ердөө 16 ХК-ийн 16519 ширхэг хувьцаа арилжигджээ. Энэ жишгээр бодоод үзвэл сард 200 орчим сая төгрөгийн хувьцаа арилжаална гэсэн үг. Жилд 2-3 тэрбумын борлуулалт хийдэг хөрөнгийн биржтэй байгаад яах юм билээ гэж болох ч энэ нь цаанаа нарийн учиртай байж мэднэ гэсэн хардлага ч явж байна. Өөрөөр хэлбэл, хөрөнгийн биржийг үнэ цэнийг нь алдуулж байгаад хувьчлах нь гэсэн хардлага тодорхой хүрээнийхэнд байгаа юм байна. Учир нь МХБ энэ жил 300 сая төгрөгний алдагдалтай ажилласан юм байна. Лондонгийн биржээс авч байгаа менежментийн туслалцааныхаа хариуд жил бүр төлж байгаа 900 сая төгрөг ингэж алдагдалтай ажиллахад ихээхэн үүрэги гүйцэтгэсэн гэх. Лондонтой хамтарч байгаа энэ их үнэтэй нөхөрлөл уг нь энэ жил дуусна. Гэрээний хэрэгжилтийг өнөөдөр хэлэлцэх ёстой юм. Гэвч харамсалтай нь Хөрөнгийн биржийн шинэ захирал томилогдоогүйгээс болоод хойшилж магадгүй байгаа юм.

Эх сурвалж: www.mminfo.mn

Х.Батсайхан