хамтарч тус дайнд оролцсон ахмад хилчдийг эрж хайх, олж уулзах ажлыг зохион байгуулсан юм. Энэ ажлын хүрээнд бид ахмад хилчин, Халх голын дайнд гар бие оролцож явсан дайчин Сэрээтэрийн Сумъяа гуайг олж гэрт нь очлоо.

Өдгөө нас сүүдэр 95 хүрч буй тэрбээр биднийг гэрт нь ороход унтлагынхаа өрөөнд сонин гарчиглан хэвтэж байсан юм. "Миний нүдний хараа сайн, чих л тааруу" хэмээн эхэлсэн бидний яриа хожим дуу хураагчаас сонсч буулгахад багагүй бэрхшээлтэй байсныг эрхэм уншигчид ойлгох биз ээ. Ингээд нэгэн цагт эх орныхоо сөөм газрын төлөө хангал залуу нас, халуун амиа тушаахад бэлэн явсан буурал хилчний ярианд та бүхнийг урья.

-Сайн байна уу, та. Сайхан намаржиж байна уу. "Эх орны манаа" сониныхон таньтай уулзахаар зорьж ирлээ?
-Сайн байна уу, хүүхдүүд. "Эх орны манаа" сонин маань гарсаар байгаа хэрэг үү. Ямар сайхан юм бэ. Намайг цэргийн алба хааж байхад л хэвлэгдэж байсан бидний ганц төв хэвлэл шүү дээ. Нэр нь ч хэвээрээ шив дээ. Их сайхан санагдаж байна.

-Та аль нутгийн хүн бэ. Бага залуу нас нь хаана хэрхэн өнгөрсөн байдаг юм бол?
-Намайг хуучнаар Түшээтхан аймгийн Говь түшээ гүний хошуу одоогийн Дундговь аймгийн Эрдэнэдалай сумын нутаг Цагаан жирэм хэмээх газарт 1919 онд айлын ууган хүү болон мэндэлсэн гэдэг юм. Тэгээд 10 нас хүртлээ эмээ, өвөөгийнхөө гap дээр мал маллаж өссөн.

Хонь хурга хариулах, аргал түлш түүх, адуу мал эргүүлэх, сүү цагаа бэлтгэх гээд тэр үеийн хөдөөний хүүхдүүдийн хийдгийг л хийж өссөн дөө. Намайг 10 нас хүрмэгц өвөө маань Сангийн далай хийдэд лам болгохоор аваачиж Базарын Жигмэд гэдэг ламд шавь оруулж байлаа.

Тэр ламаар ном заалгаж шашны хэлээр нэгдүгээр дамжаа дүүргээд 16 нас хүрээд сүмээсээ гарч хар болсон юм. Миний аав Бажаагийн Чоймбол гэж лам хүн байлаа. Сахил санваартай хүн байсан учраас сүм хийдийн шахалт хавчлагаас болоод ээжтэй минь хамт амьдарч чадаагүй юм билээ.

Ээж минь Чунагийн Сэрээтэр гэж хүн байв. Таван хүүхэд төрүүлж өсгөсөн. Тэднийхээ төлөө л зүтгэсээр насыг барсан хүн дээ. Хөдөө мал маллаж амьдардаг байлаа.

Хүүхдуүд нь бүгд цэргийн алба хаасан. Би гэхэд цэргийн алба хаагаад бүтэн долоон жилийн турш гэртээ харьж чадаагүй, ээждээ үзэгдээгүй хүн юм шүү дээ. Өвөө нь Хилийн цэрэгт амьдралынхаа багагүй жилийг зориулсан.

-Бидний яриа яг л энэ тухай үргэлжилбэл сайн байна. Хил руү анх хэрхэн явж байв. Эх орны хунд хэцүү цагт туурга тусгаар улсынхаа эмзэг зурвас дээр хана хэрэм болон зогсч асан хилчдийн эгнээнд та хэрхэн нэгдэв?
-Би 1939 онд цэрэгт явахаар гэрээсээ гараад 1945 онд эргэж харьсан юм. Цэргээс халагдаад нутагтаа ирэхэд ээж минь хэдэн малаа зуданд алдаад аргагүйн эрхэнд гурван дүүг минь аваад сумын төв бараадсан байлаа.

Миний дараагийн дүү мөн л цэрэгт мордсон. Цэргээс халагдаад очиход ээж минь, "1939 оны цэрэг халагдаад ирлээ, чи байдаггүй. Дайн дуусч 1945 оны цэргүүд ч ирэхэд мөн л миний хүү алга. Чамайг амиа алдчихсан юм байх гээд бүүр цөхрөнгөө бараад байлаа" гээд уйлж билээ.

Түүнээс хойш ээж минь надаас салахгүй хаа ч очсон цуг явна гэдэг байв. Тэгэхэд би цэргийн албаа хаачихаад хойшоо сургуульд яваад ажилтай, цалинтай болчихсон байсан юм. Тиймээс ээжийгээ гурван дүүгээ аваад хот орж ирж байлаа.

Улмаар есөн настай дүүгээ хилийн цэргийн сургуульд оруулаад өөрөө ажилтай, орон гэртээ болсон. Мөн удаах дүү маань Сулинхээрт цэргийн алба хаах болсон. Дүү нар маань ч дараалан цэргийн алба хаацгааж, өөрсдийн ажил, амьдралтай болж байлаа. Энэ бүхнийг нуршсаны учир миний амьдрал, манай гэр бүлийн хувь тавилан Хил хамгаалах байгууллагатай салшгүй холбоотой гэдгийг л хэлэх гээд байгаа юм.

Анх 1938 оны тавдугаар сард цэрэгт мордлоо. Тэр үед япончууд манай улсад довтлох гэж байгаа тухай их ярьцгаадаг байлаа. Бас эсэргүү хэрэгтнүүдийн тухай их ярьдаг, цаг тайван бус, улс амыны сэтгэл санаа ч амар амгалан биш байв. Ингээд цэрэгт мордпоо. Хилийн цэрэгт алба хаана гэнэ.

Хилийн цэрэгт татагдаж очоод карантинд хэд хоноод байтал биднийг нэг өдөр гэнэтхэн зүүн хязгаарт явуулах тухай яриа дуулдлаа. Гэтэл намын төв хорооны нарийн бичгийн дарга Баасанжав гэдэг хүн уулзаж даалгавар өгнө гэж биднийг цуглуулав.

Энгэртээ улаан тугийн одон зүүсэн бууралдуу үстэй, өндөр, туранхай хар хүн байлаа. Намын төв хороо, Хилийн цэргийн удирдах газрын хүмүүс гээд арван хэдэн хар тэрэгтэй дарга нар ирцгээсэн юм. Тэдгээр хүмүүс бидэнд японы самурай нарыг довтлоход бүрэн устгах байлдааны бэлтгэлтэй байж, цэргийн эрдэмд шамдан суралцах тухай үүрэг даалгавар өгөв.

Ингээд 25 машин цэрэг Баасанжав даргаар үдүүлээд хөдөлсөн дөө. Тэндээсээ шууд Хэнтий аймгийн Хэрлэн голын хөвөөнд хүрч нэг хоноод Баянтүмэнд хүрлээ. Тэнд байлдааны бэлтгэл сургуулилт хийнэ. Буудлага хийж, морин болон байлдааны сургуулиар өөрсдийгөө бэлтгэнэ. Бас улстөрийн хичээл орно.

Иймэрхүү маягаар арваад хоноод байтал нэг өдөр намайг агтны цэргээр томиллоо. Тэр үед манай отряд 500-аад агттай байв. Газар газраас ирсэн ижил буруу, ороо догшин, онгон тарган морьдыг өдөр шөнөгүй харж манана гэдэг амаргүй. Нэг цэрэг 100 агт хариуцна. Удалгүй шинээр очсон бид хэдийг хороо, дивизэд хуваарилах боллоо.

Ингээд Энгэр шандын отряд одоогийн Хилийн 0132 дугаар ангид хуваарилагдлаа. Отряд дээр очоод сургууль хийж төв дээрээ хорин хэд хонов. Хаашаа явах нь тодорхойгүй. Гэтэл ашгүй нэг өдөр тушаал гарч Дорнод аймгийн Хар нуурын хилийн заставт цэргээр очихоор боллоо.

Заставт очиход хүн бүрт буу, сэлэм, гранат, баг, хүрз, 120 ширхэг сум, хоёр морь өгөв. Ингэж анх удаа өөрийн гэсэн их өмчтэй болж байгаа юм. Манай заставын дарга Гочоо гэж их сайхан яриатай Хөвсгөлийн дархад хүн байлаа.

Заставын улстөрийн орлогч Цогт-Очир гэж монгол бичиг сайн мэддэг, сайхан бичдэг хүн байв. Хил дэр цаг тайван бус байсан учраас дарга нарын гэр бүл, хүүхэд, хөгшдийг хил дээр байлгахгүй хэмээгээд цөмийг нь арагш татсан.

Тиймээс хоёр дарга маань нэг гэрт амьдарна. Харин би хоол ундыг нь бэлтгэж өгөхөөс гадна элдэв бичиг хэрэг хөтлөх ажилд нь туслахаар "Овоо бичиг үсэггэй сайн хүү" гээд надад ч нэлээд талтай.

Тухайн үед орой болгон цэргүүдээр маршал Х.Чойбалсангийн 022 дугаар тушаалыг уншуулна. Тушаалд эсэргүү хэрэгг оролцсон хүн байвал шударгаар өөрийгөө илчил, тэгвэл ял зэм оноохгүй, өршөөл үзүүлнэ гэсэн санааг тусгасан байдаг юм.

Тэр үед цэргийн гол дарга нарыг эсэргүү, Японы тагнуул туршуулын хэргээр баривчилж хороохыг нь хороож, заримыг нь шорон гянданд хорьж хэлмэгдүүлэх явдал ч багагүй байсан шүүдээ. Ингэж байтал нь гэнэтхэн "манараад" явчихсан даа.

-Дайн эхэлсэн байх нь. Ингээд юу болов. Танай отряд, застав ямар үүрэг гүйцэтгэсэн бол?
-Манай отряд тэр чигээрээ дайнд орох тушаал авч Халх голын байлдааны зүүн үзүүрийг хамгаалж, Буйр нуурын хавьцаа байрлах тушаал хүлээж авсан. Орос цэргүүд ороод ирчихсэн байлаа. Цэргийн яамнаас ч цэргүүд ирчихсэн.

Манайхны зарим нь ар талын ажил амжуулна, нуувч ухна. Нэг үгээр бол отряд бүхэлдээ хориглон хамгаалтад шилжээд байлаа. Халх голын дайн 1939 оны тавдугаар сарын 28-наас есдүгээр сарын 3-ны өдрийг хүртэл үргэлжилсэн юм.

Тухайн үед Ж.Лхагвасүрэн жанжин, маршал Х.Чойбалсан, Зөвлөлтийн цэргийн командлагч, маршал Г.К.Жуков гээд цэргийн том дарга нар ирж байлдааны үүрэг даалгавар өглөө гэж дуулддаг байлаа. Халх голын дайн эхэлснээс хойш хориглон хамгаалалтад байгаа манай отрядынхонд байлдах хувь олдоогүй.

Байлдааны зүүн үзүүрийг хориглон хамгаалах үүрэгтэй учраас тушаал хүлээж суухаас өөр замгүй. Тэртээ тэнд байлдаан болж онгоц шунгинах, их буу нүргэлэх, тоос манан хадах нь тодхон харагдана. Зарим өдрийн агаарын ширүүн тулалдааны үед тэнгэр, нар харагдахгүй шахам битүү онгоц сүлжилдэж, утаа олгойдон их буу нүргэлэх нь ч бий.

Зарим өдөр хоёр талаас нийт 400 гаруй онгоц агаарт хөөрч тулалдаанд орж байсан тухай жанжин Ж.Лхагвасүрэн дурдатгалдаа бичсэн байдаг шүү дээ. Ямар ч дайнд цэргүүд хориглох, давших гэсэн хоёр үүрэпэй. Хориглох дайн нь сэтгэл санааны хувьд тун амаргүй, аймшигтай. Нуувчинд хэвтчихээд дайсан хэзээ хаанаас гараад ирэх бол, танк нь гарч ирээд дайрчих юм биш байгаа гэж үргэлж айж түгшиж хэвтэнэ гэдэг амаргүй даваа.

Ингэж байтал ашгүй дайн дуусч, орос цэргүүдийн зарим хэсэг нь нутаг буцлаа. Харин бид нэлээд хугацаанд тэндээ байсан. Дайны талбарт цэвэрлэгээ хийхээр хоёр талаас цагаан тугтай эмнэлгийн цэвэрлэгээний багийнхан ажилладаг байв.

Дайны хуулиар эмнэлгийн багийнхныг буудах эрхгүй. Тэд үхсэн цэргүүдийн хүүрийг тоолж бүртгэх, зэвсэг цуглуулах, сэг зэмийг ариутгаж халдваргүйжүүлэх гээд хүнд бэрх нөхцөлд амаргүй ажил гүйцэтгэдэг байсан юм. Хурааж цуглуулсан зэвсэг техник гэхэд л хэдэн зуун мянгаар яригдана шүү дээ.

-Тухайн үед хилчдийг удирдаж дайнд орсон дарга нараас бодит хохирлын тухай та бүхэнд мэдээлэл өгч байв уу?
-Дээр үед Хилийн цэргийн удирдах газрын дарга байсан генерал Ж.Жамъян гуай бидэнд энэ дайны тухай ярьж байлаа. 22000 мянган хүн тус дайнд оролцсоноос 1000 орчим цэрэг, дарга алагдсан гэж хэлдэг байсан.

Гэтэл саяхан нэг сонин дээр огт өөрөөр бичсэн байна билээ. Би Жамъян гуайн хэлсэн баримтыг л үнэн гэж итгэдэг. Дайн ер нь тун муухай. Би дурсаад байх нэг их дуртай биш. Нэг удаа дайны үед олзлогдсон 200-гаад цэргийг тууж хүргэх тушаалыг бид авсан юм. Зарим нь гутал шаахай ч байхгүй, гутал үдээсийг нь хүртэл авчихсан.

Тэднийг явган тууж явтал хоёр цэрэг нь эцэж ядраад явдаггүй ээ. Гэтэл нэг орос дарга давхиж ирээд шууд л буудаж орхисон. Тэгтэл хоёр цэрэг хүрз барьж ирээд тэр дор нь булаад хаячихаж билээ. Тийм юм нүдээр үзээгүй явсан бидэнд маш эвгуй байсан шүү. Ярих ч зүйл биш. Даян дэлхийд дахиж битгий дайн болоосой.

-Ингээд дайн дууслаа. Гэвч түүхэнд бичсэнийг үзэхэд хил дээр цаг тийм ч амархан тавираагүй бололтой байдаг шүү дээ?
-Дайн дууссан ч гэлээ дэл сул оргодол босуул япон цэрэг, тагнуул тасарна гэж үгүй. Машинтай цэргүүд энд тэнд бөөгнөрөх нь ч харагдана. Хил дээрх өдөөн хатгалга зөндөө байлаа.

Манай заставынхан руу дайрах тохиолдол ч мэр сэр гарна, хааяа буудалцах нь ч бий. Харуулынхан маань орой нар шингэж, харанхуй болохоор гарч шөнөжин яваад хил дээр очиж үүргээ гүйцэтгэнэ. Дөрвүүлээ нэг хөнгөн пулемёт, тус бүр буу, гранат, сэлэм, жаал зугаа хоол хүнстэй явна.

Юу ч үзэгдэхгүй түнэр харанхуйд дайсны тагнуул туршуул, оргодол босуулууд хаанаас ч гарч ирээд бариад авч мэднэ. Тэр хооронд сэлмээ сугалж амжих завдал гарахгүй шүү дээ. Тиймээс бид шууд цохиход амар хялбарыг нь бодож нэг нэг бороохой бэлтгэж авч явдаг байлаа. Зундаа бас амаргүй ээ.

Өвс ургамал ихтэй учраас шумуул нь амраахгүй. Бороо их ордог учраас шавар шалбааг ихтэй. Чоно элбэг. Ер нь л алхам тутамд айдас хүйдэс салахгүй шүү дээ. Уг нь ургамал ногоотой, үржил шимтэй, зээр, тарвага гээд ан гөрөө элбэгтэй сайхан нутаг. Харин өвөлдөө цас их унаж, айхтар хүйтэрнэ.

Түрийгээр татсан цасан дунд хүн, морьгүй сульдаж ядарч цуцах нь энүүхэнд. Заримдаа хэдэн өдөр шөнөөр нүд чиггүй цасан шуурга тавих нь ч бий. Харуулд гарахдаа нэг замаар явахгүй, дөрвүүлээ хоорондоо зай барьж өөр өөр замаар явцгаана. Тийм үед морь л их хань болно.

Морь бол зам мөрөө алдахгүй, өчүүхэн дуу чимээг ч андахгүй сонор соргог амьтан шүү. Тэгж явсаар очих газраа хүрч, нууц дохиогоо солилцон харуул манаагаа хүлээлцэж, ээлж халаагаа өгч авалцана. Өглөө нар мандахад сая нэг сэтгэл цэлмэх шиг болно.

Заримдаа цагийн нөхцөл байдлаас болоод 48 цаг улирч харуул манаанд суух нь ч энүүхэнд. Отряд ганц хоёрхон машинтай, голдуу ердийн хөсгөөр хамаг ажлаа залгуулна. Түлээ түлш, хоол ундаар хомсдох тохиолдол элбэг.

Ингэж байтал 1941 он гарлаа. Одоо нэг халагдах болов уу гэтэл дэлхийн хоёрдугаар дайн эхэлсэн юм. Тийм үед юун халагдах тухай ярих, тийм юм болвол эх орноосоо урвасан нэр авна. Урвагч болно шүү дээ. Гэтэл надад сургуульд явж эрдэм ном сурах тухай бодол орж ирээд салдаггүй.

Сургуульд л явмаар санагдаад. Тэгэхэд манай отрядын комиссар Сандав гэж хүн байлаа. Тэр хүн намайг сургуульд сургасан юм. Сургуульд явах болсныг дуулаад заставынхан маань намайг үдэн гаргаж өгөхөд хоёр дарга маань 120 төгрөг өгч байлаа. Тэр үеийн 120 төгрөг чинь их мөнгө шүү дээ.

Ингээд Гандангийн дэнжид байх Хилийн цэргийн төв сургуульд элсэн суралцаж эхэлсэн. Хоёр cap гаруй өнгөрөөд байтап "Чамайг жижүүр дээр хүн уулзъя" гэж дуудууллаа гэлээ. Уг нь ээждээ сурах болсон тухайгаа захидал бичиж явуулсан юм л даа.

Гэтэл яг тэр үед түүнийгээ мартчихаж. "Хүн танихгүй энэ газар хэн байдаг билээ" гээд яваад очтол ээж минь зогсч байсан. 1939 онд цэрэгт мордсоноос хойш уулзаагүй ээжийгээ хараад өөрийн эрхгүй нулимс урсдаг байна шүү. Ээжтэйгээ хэдэн үг сольчихоод даргаасаа чөлөө гуйтал, "Ээжтэйгээ нэгэнт л уулзсан бол болоо биш үү. Хагас сайн өдөр болтол чөлөө өгөх бололцоогүй" гээд чөлөө өгдөггүй ээ.

Ээждээ очоод, "Надад чөлөө өгдөггүй нь ээ" гэвэл "Ээж нь жаахан цагаан идээ авч ирсэн юм, яадаг юм билээ" гэхээр нь "Та маргааш яг хоёр цаг гэхэд энд хүрээд ир, би гарч ирээд авъя" гээд явууллаа.

Маргааш ээж тогтсон цагтаа ирээд бага сага цагаан идээ, өрөм ааруул, чанасан мах тэргүүтнийг авчирч өглөө. Өнөөхөө нөхөдтэйгээ хувааж идэх санаатай цэргийн байранд оруулаад захиралдаа баригдаж балрах дөхсөн шүү. Азаар анхааруулаад өнгөрч байлаа.

-Та мөн ОХУ-д суралцсан байдаг шүү дээ. Тэр тухайгаа яриач?
-Ташкентэд гурван жил Хилийн цэргийн морин сургуульд суралцсан юм. Сургуульд явсан түүх минь бас хөгтэй. Нэг өдөр хичээл дээрээ байж байтал сургуулийн бага эмч Дашням арваад хүүхэд сонгож аваад эмчийн үзлэгт орууллаа.

Дараагийн өдөр мөн л арван хүүхэд дуудагдлаа. Би байдаггүй. Тэгэхээр нь өөрөө сайн дураараа нөгөө сүүлийн арван хүүхэд дунд ороод зогсчихсон юм. Гэтэл нэг хүн илүү байна шүү дээ л гэж байна. Би жагсаал дунд дуугүй л зогсоод байгаа шүү дээ. Азаар нэг их яриа хөөрөө ч болсонгүй. Эмчийн үзлэгээр орлоо.

Тэгэхэд би дотооддоо сураад нэг жил болчихсон байсан юм. Тухайн үед Хилийн цэргийн удирдах газрын даргаар хожим армийн генерал болсон Батын Дорж гуай, боловсон хүчний даргаар нь хожим хөдөлмөрийн баатар цол хүртсэн Ж.Жамъян генерал байсан юм шүү дээ.

Ингээд ОХУ-д суралцахаар болсон нийт 40 гаруй хүн боллоо. Бидэнд зориулж хойно төгсөөд ирсэн хүн орос хэл заана. Бид чинь монгол бичиг л мэдэхээс өөр зүйл мэдэхгүй. Орос үгээ уйгаржин монголоор бичих гэж их хөглөнө.

Ингээд долоо хоногийн дараа явах болоход манай хилийнхэн биднийг удирдах газрын үүдэн дээрээс үдэн гаргаж өгөхдөө тамхины том цагаан хайрцаг дүүрэн чанасан мах, хоёр шуудай боорцог, домбон саахар гээд зөндөө зүйлийг замын хүнс хэмээн өгч байлаа. Замдаа долоо хоног явж байж Узбекстаны нийслэл Ташкент хотод хүрсэн.

Удалгүй хичээлдээ орж А, Б-тэйгээ танилцаж байлаа даа. Ингээд гурван жил болсон. Манайхны зарим нь тэндээсээ орос эхнэр авлаа. Би ч тэгсэнгүй. Монголдоо очиж байж амьдралаа төвхнүүлэх санаатай. Ингээд төгсч ирээд хуучин нэг жил сурсан Хилийн цэргийн төв сургуульдаа салааны даргаар томилогдлоо.

Тэгж байтал сургууль маань татан буугдаж зүүн хязгаарт ажиллахаар болсон. 1950 оны дөрвөн сараас одоогийн Буянт-Ухаад олон улсын нисэх онгоцны буудал нээх гэж байсан юм. Тэгээд тэнд очиж нисэхийн гаалийн постын анхны ажилтан болж байлаа.

Дараа нь Сүхбаатар, Сэлэнгийн байцаан өнгөрүүлэхэд очиж ажиллалаа. Цэргийн хүн тушаалаар. Хаа оч гэнэ тэнд нь очиж ажиллана. Үгүй гэж хэлэх эрхгүй. Удалгүй хоёр яам нэгдлээ. Зарим офицерууд халагдаж, зарим нь хөдөө яваад газар тариаланд хуваарилагдлаа.

Харин намайг Батлан хамгаалах яаманд хуваарилжээ. Надтай хамт гурван офицер яаманд очсон байлаа. Цэргийн яамныхан бор малгайтай, харин биднийх ногоон. Тиймээс цэргийн яамныхан биднийг ногоон малгайтнууд гэж дуудна.

Энэ мэтээр цэргийн албанд улс төрийн хөгжил цэцэглэлтийн төлөө зүтгэсээр 1976 онд тэтгэвэртээ гарсан. Үндсэндээ 38 жил цэргийн албанд ажиллахад 19 жилээ хил дээр, 19 жилээ батлан хамгаалахад ажиллаж өнгөрүүлсэн байдаг юм. Бэлтгэл ахмад цолтой.

-Ханийнхаа тухай ярихгүй юу. Анх яаж танилцаж байв?
-Манайх хоёр охинтой айл. Миний эхнэр Майдар гэж хүн байлаа. Булган аймгийн Хишиг-Өндөр сумын хүн. 1946 онд хотод байдаг ах эгч нартайгаа уулзахаар ирээд байх үед нь анх танилцаж байлаа. Гэр нь мал хөрөнгө ихтэй тул аав ээж нь хүүхдүүдээ хот руу явуулах тун дургүй.

Танилцаад нэг жилийн дараа зун нь долоо хоногийн чөлөө аваад 300 гаруй км газрыг морин өртөөгөөр туулж анх хадам болох айлынхаа босгыг алхаж байлаа. Тэгээд учир байдлаа хэллээ. Хөдөө амьдарч болохгүй, улс нийгмийн зардлаар сургууль соёл төгссөн, цэргийн байгууллагадаа ажиллах ёстой ч гэлээ.

Тэгсэн хадам аав охиноо хот руу явуулахгүй гээд халгаадаг юм биш. Харин хажуунаас ээж нь, "Хүүхдүүд амьдралаа бодолгүй яахав" гэж хэлснээр бидний амьдрал шуудрах тал руугаа орсон шүү.

Харамсалтай нь миний гэргий 1985 онд автын ослоор бурхан болчихсон юм. Сайн ханийг гүйцэх сайхан зүйл гэж энэ орчлонд юу байхав. Нэг хэсэг маш их ганцаардцаг байлаа. Гэхдээ өнөөдөр үр хүүхэд, ач гучийнхаа буянаар эрүүл саруул сайхан амьдарч байна даа.

-Танд их баярлалаа. Хилчин уншигчдынхаа өмнөөс эрүүл энхийг хүсье.

Ярилцсан дэд ахлагч Г.Нямгэрэл

Эх сурвалж: "Эх орны манаа" сонин