Сэтгэлд хүндтэй зай эзлэн дурсагдах эрхэм ах минь, уулзаж учирсан учир ерөөлийн холбоосыг эргэн санаж, богинохон юм шиг хэр нь том орон зай үлдээсэн цаг хугацааны түүхийг хэлхэн, хүндлэлээ араас тань өргөж байна.

Том хэрнээ эгэл, бусдад нөмөртэй, хийморьтой хишигтэй амьдарсны үр, түмэнд дурсагдах зам мөр үлдээсэн таныг дэвшин одсоны тань хойноос ийн дурсъя...

1998 онд би МҮТВ-ийн АСА /арилжаа сурталчилгааны алба/-д редактораар ажиллаж байв.

“Шунхлай” ХХК-тай манайх гэрээтэй. Тэрний дагуу захиалга орж ирж, би хариуцав.

Төв аймгийн Баянцагаан суманд нэгэн уяачийнх хурдан морьдоо барина, ёсолно гэдэг эхний мэдээлэлтэй, VHS камераа үүрээд намайг ирж авах машиныг хүлээн телевизийн үүдэнд зогсож байтал шаргал Sonata-1 машин ирж замдаа гарав аа.

Замаараа нэг хүн авсан нь Батхүү ах байсан юм.

Дэд бүтцийн яамны Автозамын газрын дарга, улсын наадмын түрүү "толин хул" азарганы эзэн, нутгийн ах, хийморьлог нэгэн эр хүнтэй насан залуудаа ингэж анх таарч, танилцсан түүхтэй.

Жолооч маань настай хүн болоод тэр үү нэг л явж өгдөггүй.

Тэгтэл Батхүү ах “Таныг чинь онгоцноос бусдыг жолоодно, бараг л ниснэ” гээд байсан даа гэж егөж байсан нь санаанд тод...

Зорьсон газартаа хүрлээ.

Хүн зон олон байна.

Хотын дарга байсан, сүүлд УИХ-ын дарга болсон Энэбиш гуайг олны дотроос зүсээр нь бол таниад байгаа юм.

За тэгээд уяан дээр алдарт толин хул дүүхэлзэж байна.

Данзаннямын Даваахүү манлайтай анх таарах, танилцаж дотносох завшаан ч энэ өдөр тохиосон юм.

Нас бага байсан болохоор хөөрүү сэтгэл, бахдал зэрэгцээд хачин сайхан байж.

Хаашаа л харна хийморь ханхлаад янзын...

Ингэж Батхүү ахтай нутаг нуга гэдгээ мэдэлцэж, ойр холбоотой байя гэх ахын дотно үг сайхан бодол төрүүлж билээ.

Ажлаа ч хийчихлээ.

Адуун дээрээ очсон ах тэндээ хонох нь тодорхой.

Би буцахаас аргагүй учраас орой тийшээ дүү Батсайханд нь суугаад хотруу буцсан юм.

АПУ Батсайхан аль тэр үед л америк жийп хөлөглөж, машиныг маягийн жолоодож, манийг гайхашруулж явжээ бас.

Үгүй мөн сайхан хүлэг ээ... гэж машиныг нь бахдаж, үгүй бас жолоодно гэж жийгүүлдэг юмсанжээ... хэмээн эр хүний бодол ургуулах зуурт л нисээд ороод ирсэн юм даг.

Тэрнээс хойш ах бид хоёр холбоотой байх болсон.

Энгийн, тодорхой, сайхан харилцаатай хүн байсан юм.

“Дүү нэг хүрээд ирээч, ороод ирээч, хөдөө нэг хамт давхиадах уу, анд нэг ухасхийдэг юмуу” гээд тоож залгана.

Удалгүй Дэд бүтцийн сайд болсон.

Уулзаж, хөөрөлдөж, хийморь хуваан замд ханьсаж чамгүй л явснаа дурсах сайхан байна аа.

Нэг өглөө босоогүй байхад ахаас дуудлага ирчихэж. Буцаад яаран залгатал “ойрхон нэг давхиад ирье, гадаа чинь байна” гээд би ч нүүр гараа угааж, хувцас хунараа өмсөөд гарах хооронд 15 минут өнгөрч байгаа юм.

Гараад очсон “Ах нь авгайгаа ч 15 минут хүлээж үзээгүй хүн шүү” гэж байна.

Тийм юм ч гэж юу байхав, намайгаа зангаргаараа л “базаж” байгаа нь тэр л дээ бас, хэхэ.

Нэг сар шинээр Налайхын цаана болох өвлийн уралдаан руу хамт явлаа. Цас ихтэй байсан юм. Давхиж яваад цасанд дарагдсан голын эрэг рүү яваад орчихов оо.

Ах урагшаа нэлээн ширүүн мөргөж, цоо шинэ LAND ч нэлээн л эвдэрч.

Жолоочдоо тэр зуур “яаж байна даа” гэхээс өөр юм хэлсэнгүй.

Ер нь миний л анзаарснаар уурлаж зандраад, ихэрхэж томроод байдаггүй хүн байлаа.

Ёжтой, егөөтэй зэм, ахархал, байр суурь л хаа нэг амнаас нь гарна.

2002 онд “Өглөө хөтөлбөр” студийн захирал болсон байх үед ахаас дуудлага орж ирэв. “Өвөрхангай аймгийн Баян-Өндөр сумын харьяат Мянганбуугийн Наранбаатартай ярих гээд...” гэж байна. Би ч инээгээд өөдөөс нь “Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын харьяат Монгол улсын манлай уяач Гаваагийн Батхүү таныг сонсож байна...” гэлээ.

Ах утасны цаана хөхүүнээр хөхрөөд “Хувьсгалт намын телевизэд дарга болсон дүү хувьсгалт намын хүн болчихоогүй биз дээ? Сэлэнгэ рүү нөхөн сонгуулийн ажлаар хамт ухасхийгээд ирэх үү” гэж байна.

“Нам мамын хүн болоогүй байна аа, ахтай хамт явалгүй яахав... ” гэснээр Сэлэнгэ рүү хамт хоёр хоног явсан юм.

Хаа явсан газраа нүүртэй, буянтай хүн байсан даа.

Айл амьтнаар орж, хүн хартай уулзаж, яриан зуурт нэг мэдэхэд мань хүн морь ярьж, би бөх ярьж явж.

Нэг удаа бас л хөдөө хамт явж байхад хээр хүмүүс тосов.

Литрийн хэрийн мөнгөн аяганд архи цэлэлзүүлээд ахад барьж байна.

Ухааны хүн гэдэг нь олон зүйл дээр харагддаг байсан нь энэ удаа давтагддаг юм байна. Аягатай архийг хоёр гардан тосож авснаа,

- “За хө, хангай дэлхийгээсээ том хүн гэж юу байх вэ, хангайдаа өргөнөө” гээд өргөчихөж байсан юм.

Хатуу ундааг хэтийдсэн “доозоор” хүртэхгүй байх нэг ухаан байхад, хүртэхгүй байх аргаа олно гэдэг түүнийг давсан ухаан юм даа гэж харж байлаа.

АПУ-гийн захирал байхдаа үе үе дуудаж, хөөрөлдөнө.

Хүртээмжтэй, нийгмийн хүн байсан болохоор Барилгачдын талбайн хажууд Малчдын холбоо билүү /нэр нь яг юу байлаа даа.../ бас нэг оффистой.

Тэндээ нэг өдөр дуудаж байна.

Хөөрөлдөж сууснаа, ярианы сэдэв нөгөө л морь луу нь орлоо.

- “Ах нь нэг адуу хэдэн шөнө зүүдлээд” гээд хоолой нь торох маягтай.

Тэрүүхэн зуурт “амраг хань, аав ээж биш дээ, адуу зүүдлээд байх даа яахав дээ” гэсэншуухан юм бодож амжив.

Тэгтэл бүр түрийвчнээсээ зургийг нь гаргаад ирдэг байгаа.

Одоо дурсахад ч тэр үеийн хөгжилтэй гэмээр мэдрэмж төрж байна.

Зүүдлээд байсан тэр адуугаа хаа холоос худалдаж авсан байгаа юм.

Бизнес, улс төр, нийгмийн өргөн хүртээмжтэй байсны хажуугаар адууны хишиг хийморь бол түүний хувь тавилан, бас л нэг хийх учиртай ажил, тэнгэрээс оногдсон үүрэг нь байсан гэж боддог.

Тэр их хүндлэл, хүсэл сэтгэл, хийморийг нь дагадаг юмуу, азарга, их нас, соёолон улсын наадамд түрүүлгэсэн хүн дээ.

20-р зуунд Мөнхийн Данзанням гуай ийм түүхийг бичсэн бол 20, 21-р зуун дамнуулж Гаваагийн Батхүү дээд гурван нас түрүүлгэсэн хувьтай хүмүүс.

“Толин хул” монгол түмний наадмын хөг, өргөл, дуурсал болж, эрхэм ахыг дурсахын шалтгаан болж түмэн түмэнтээ эгшиглэх нь гарцаагүй ээ.

Төрийн ордон руу ажлаар бишгүй орно. Их хурлын дэд дарга байхад нь өрөөгөөр нь бас ороод гарна.

Ер нь хэзээ үед хүнд тустай нөмөртэй, зориод ороод гарсан хүний ажил бүтэхгүй, хоосон гарна гэж байхгүйг олон харсан даа.

Гэхдээ миний хувьд сэтгэлдээ дотночлон хүндэлж, уулзаж учирч явснаас элдвийн хүсэлт, дэмжлэг тавьж явсангүй.

Шаардлага гарсан бол бас бараадаж очих л байсан биз.

Зүгээр л сэтгэлд нөмөртэй сайхан ах минь байлаа.

Жолооч, хамгаалагч, туслахуудаа сольж байгаагүй, таньсан түшсэн хүнтэйгээ тууштай ханьсдаг гүнгэр, бодь, луг хэрнээ энгүүн эр хүн явсан юм даа.

2016 оны сонгуулийн дараа ах залгаж байна. Би ч бас сонгуульд үзээд алдсан байсан.

“Ах нь завтай болсон, хэзээ ч уулзаж байх боломжтой боллоо доо” гэж...

Тэгээд хаа нэг утсаар ярьж, мэнд сураг мэдэлцэж л явсан.

Ах мотоцикль сонирхдог, цуглуулгатай, би сүүлийн үед бас сонирхох болсонтой холбоотой санал солилцох, хоббигоо ярилцах үе гарч байв.

Өнгөрсөн жил өөд болохоосоо өмнө “Дүү хүү нэг ороод ирээч” гэхээр нь ойрхон ч явсан, яваад орлоо.

Өрөөнд нь Сайханбилэг, УИХ-ын Тамгын Газрын дарга байсан Болдбаатар хоёр сууж байснаа удалгүй гарсан.

Тэгээд хоёул ойр зуур хуучлан сууж байхдаа сүүлчийн уулзалт гэж яаж мэдэхэв.

Айхтар гашуун санагдаж, амьд ахуй цаг хугацаа, уулзах цаг тохиол, ерөөл, хүндлэн дурсахуйн уй мэдрэмж, биесээ бараа бараандаа хайрлахын тухай зөнг сэрээж байв.

Сайхныг хэлэлцэж, урам дэм, түшгээ бага гэлтгүй хуваалцаж явахсан даа, хэдүүл...

“Архи” гэдэг үгээр овоглон гутаах зорилгоо хэсэг бусаг хүн биелүүлж чадсан байх.

Гэхдээ байна шүү, АПУ хувьчлагдах л байсан, хэн нэгэн авах л байсан.

Харин Батхүү гэдэг хүн авсандаа шингэн хүнс үйлдвэрлэлийн чанар чансааг өргөж, өндөр стандарт тогтоож, “найрка” намжсан юм.

Басхүү ус, ундаа, сүүний гээд бүх технологид нь, мөн манлай татвар төлөгч байсаар ирсэнд нь талархах учиртай юм.

Удам сайтай, уг удмаараа хөрөнгө чинээтэй, тохь тулхтай, боловсролтой хүмүүс гэдгийг нутгийн хүний хувьд мэднэ.

Эцэг эх нь миний ижий аавтай нэгэн үеийн мундаг сэхээтнүүд гэдгийг ээж аавын ярихаас бишгүй дуулсан.

Амьдрал үргэлжилж, алдар тань дуурсагдаж л явна даа, ах минь...

Эрхэм ахыгаа эрхэмлэн дурссан нутгийн дүү,

Мянганбуугийн Наранбаатар.